VIII SA/Wa 737/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprzeciwu T. D. na postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 20 listopada 2017 r., sygn. akt VIII SA/Wa 737/17 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi T. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] lipca 2017 r. znak [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Wnioskiem z [...] października 2017 r. (data złożenia formularza na biurze podawczym Sądu) T. D. (dalej: skarżąca) wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym oraz uzyskiwanych dochodach zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżąca podała, że ponosi bardzo wysokie koszty utrzymania i leczenia dwuosobowej rodziny. Jej dochód stanowi emerytura w kwocie netto [...] zł. Z nieruchomości wskazała mieszkanie spółdzielcze własnościowe o powierzchni 61 m2 – wspólne z mężem. Oświadczyła, iż nie posiada żadnych oszczędności i majątku ruchomego. Wskazała także, że ponosi wydatki: z tytułu czynszu [...] zł, za media [...] zł, na leczenie – [...] zł. Pismem z 20 października 2017 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1) wyjaśnienie kto zamieszkuje wspólnie ze skarżącą (wobec złożonego oświadczenia o kosztach utrzymania dwuosobowej rodziny) i w jakim zakresie osoba ta partycypuje w kosztach bieżącego utrzymania; 2) złożenie zaświadczenia (odcinek) o wysokości emerytury skarżącej oraz miesięcznego dochodu ww. osoby; 3) udokumentowanie miesięcznych wydatków na bieżące utrzymanie (dowody opłat za energię, gaz, wodę, itp) oraz wydatków na leczenie. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca wyjaśniła, że zamieszkuje wspólnie z mężem, który opłaca jedynie rachunki za mieszkanie w postaci całości czynszu oraz opłat za energię i wodę. Oświadczyła, że nie zna wysokości dochodu męża, gdyż nie pokazuje on swojego odcinka emerytury. Wyjaśniła, że sama w całości ponosi koszty wyżywienia, czasem zakupu odzieży, leczenia. Aby wykupić leki zaciąga kredyty, a wysokość raty wynosi [...] zł. Do pisma załączyła plik recept, zaświadczeń lekarskich oraz faktur na zakup leków. Postanowieniem z 20 listopada 2017 r., sygn. akt VIII SA/Wa 737/17 starszy referendarz sądowy orzekł o umorzeniu postępowania w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Pismem z 1 grudnia 2017 r. (data złożenia na biurze podawczym) skarżąca skutecznie wniosła sprzeciw na powołane postanowienie, ponownie wnosząc o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Uzasadniając sprzeciw podała, iż z powodu niewysokich dochodów i trudnej sytuacji majątkowej nie jest w stanie wynająć adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., zwana dalej p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6–8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). W odniesieniu do powyższego stwierdzić należy, że przedmiotem skargi złożonej w niniejszej sprawie jest decyzja dotycząca zasiłku celowego. Skarżąca na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 a) p.p.s.a. zwolniona jest zatem z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych z mocy ustawy. Wobec powyższego rozpoznawanie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych stało się zbędne i postępowanie w tym zakresie podlegało umorzeniu w trybie art. 249a p.p.s.a. W ocenie Sądu rozpoznaniu w niniejszym postępowaniu podlega w istocie wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Z regulacji art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stwierdzić należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z 27 września 2011 r. sygn. akt II GZ 434/11 oraz z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, publ. cbois). Podnieść trzeba, że zgodnie z ugruntowanym poglądem doktryny i orzecznictwa, opłaty sądowe, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy powinno wynikać ze wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Warunkiem przyznania prawa pomocy jest taka sytuacja, w której z przyczyn od strony niezależnych, nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy również mieć na uwadze, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do Sądu (referendarza sądowego) natomiast należy ocena przytoczonych okoliczności. W pierwszej kolejności Sąd ustalił, iż rodzina skarżącej składa się z dwóch osób, z których każda posiada stały dochód z emerytury. Skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, jej potrzeby mieszkaniowe są zaspokojone, nie ma na utrzymaniu innych osób. Opłaty za mieszkanie i media (energia i woda) ponosi mąż skarżącej (jej oświadczenie z 25 października 2017 r.). Skarżąca ze swojej emerytury ponosi koszty wyżywienia, odzieży i leczenia. Jednocześnie należy podkreślić, że w związku ze złożoną w niniejszej sprawie skargą na skarżącej nie ciążył obowiązek uiszczenia wpisu sądowego, sprawa niniejsza dotyczy bowiem pomocy społecznej i z woli ustawodawcy jest wolna od kosztów. Oceniając sytuację majątkową skarżącej w kontekście ustanowienie adwokata Sąd stwierdza, że skarżąca, nieponosząca kosztów sądowych i posiadająca stały dochód, winna wygospodarować środki na opłacenie pełnomocnika, jeżeli jego udział w sprawie uznaje za konieczny. Sytuacji majątkowej skarżącej nie sposób bowiem utożsamiać z sytuacją osób nieosiągających żadnego dochodu lub też osiągających dochód na granicy fizycznego przetrwania. Należy w tym miejscu dodać, że dla spełnienia przesłanek uzasadniających ustanowienie w ramach prawa pomocy pełnomocnika bez znaczenia pozostaje stopień skomplikowania sprawy, czy też nieznajomość przez stronę przepisów prawa. Mając na uwadze powołane okoliczności Sąd, działając na podstawie art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.