VIII SA/Wa 737/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska- Gwiazda (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Artur Kot, Sędzia WSA Marek Wroczyński, Protokolant Sekretarz sądowy Karolina Kaca, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lutego 2018 r. w Radomiu sprawy ze skargi T. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...]lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. decyzją z [...] lipca 2017 r., znak [...], po rozpatrzeniu odwołania T. D. (dalej: "skarżąca") utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta P. z [...] kwietnia 2017 r., znak: [...] odmawiającą przyznania skarżącej zasiłku celowego z przeznaczeniem na dofinansowanie kosztów leczenia. Zaskarżona decyzja została oparta na następujących ustaleniach faktycznych: Wnioskiem z 7 kwietnia 2017 r. skarżąca wniosła o przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego na dofinansowanie kosztów leczenia. Decyzją z [...] kwietnia 2017 r. Burmistrz Miasta P., na podstawie art. 2, art. 3, art. 5, art. 7, art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (zwana dalej: u.p.s.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (zwana dalej: k.p.a.), orzekł odmowie przyznania skarżącej pomocy w formie zasiłku celowego na dofinansowanie kosztów leczenia z powodu niespełnionego kryterium dochodowego. Analizując sytuację dochodową skarżącej, w kontekście przyznania prawa do zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego, organ I instancji ustalił, że sytuacja materialna wnioskodawczyni jest dobra. Skarżąca i jej mąż posiadają własne stałe dochody w postaci emerytur i dodatków pielęgnacyjnych w łącznej kwocie [...] zł, co przekracza ponad 295 % kryterium dochodowego rodziny, ustalonego w ustawie o pomocy społecznej. Miesięczne wydatki rodziny (czynsz, energia elektryczna i gaz) wynoszą ok. [...] zł, spłata zaciągniętego kredytu [...] zł. Wnioskodawczyni nie wskazała innych obciążeń finansowych, zatem kwota pozostająca na utrzymanie wynosi ok. [...] zł. Skarżąca przedstawiła faktury za leki za miesiące styczeń – luty na kwotę łączną [...] zł oraz za miesiąc marzec 2017 r. na kwotę [...] zł oraz trzy niezrealizowane recepty bez wyceny. Koszt leczenia męża skarżącej wynosi [...] zł miesięcznie. Uwzględniając powyższą wycenę i faktury Burmistrz ustalił, że łączny koszt leków wyniósłby ok. [...] zł, co daje przeciętną miesięczna kwotę [...] zł. Łączny koszt leczenia skarżącej i jej męża wynosi zatem [...] zł. Skoro na utrzymanie skarżąca dysponuje kwotą [...] zł, to po odjęciu kwoty [...] zł pozostałaby jej na utrzymanie kwota [...] zł. Ocenił dalej, iż z uwagi na bardzo wysoki dochód rodziny, pomimo znacznych kosztów leczenia ponoszonych przez skarżącą, koszt leków nie przekracza możliwości finansowych rodziny; kwota pozostająca na utrzymanie powinna zabezpieczyć te potrzeby. Burmistrz wskazał także, że przyznanie specjalnych zasiłków celowych uzależnione jest od możliwości finansowych organu. W roku 2017 organ dysponował ograniczonymi środkami ze względu na dużą liczbę zgłoszeń osób i rodzin będących w trudnej sytuacji materialnej z powodu całkowitego braku dochodu lub gdzie dochodem rodziny jest tylko np. zasiłek rodzinny lub dodatek mieszkaniowy. W odwołaniu wniesionym na powołaną decyzję skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie zasiłku celowego ewentualnie jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Zaskarżonej decyzji zarzuciła błąd w ustaleniach stanu faktycznego poprzez błędne ustalenia faktyczne w oparciu o przepisy art. 41 pkt 1 w związku z art. 7 pkt 6 u.p.s. w postaci braku uwzględnienia wyjątkowo trudnej sytuacji życiowej skarżącej, w tym długotrwałej i ciężkiej choroby. Podała, że organ I instancji oparł swą decyzję jedynie na kryterium formalnym o dobrej sytuacji materialnej skarżącej. Przyjął bowiem, iż dochody miesięczne skarżącej oraz jej męża w kwocie [...] zł przekraczają o 295 % jeden z progów przewidzianych w u.p.s. Całkowicie przemilczano natomiast fakt, iż od dłuższego czasu skarżąca leczy się na dolegliwość o charakterze nowotworowym. Okoliczność ta powoduje, że wydatki na leczenie oraz wykup medykamentów (dowód: ksero recept oraz paragonów) powodują znaczące pogorszenie stopy życiowej skarżącej. Burmistrz wykazał się w tej kwestii brakiem wnikliwej analizy materiału dowodowego. Ponadto organ niezasadnie twierdzi, że kwota [...] zł, która pozostaje skarżącej oraz jej małżonkowi na życie, po odjęciu kosztów utrzymania, mieszkania oraz kosztów związanych z leczeniem skarżącej, jest sumą wystarczającą na normalną egzystencję. Organ nie uwzględnił kosztów wyżywienia dwuosobowej rodziny, niespodziewanych wydatków w postaci zakupu niezbędnej odzieży, co bezsprzecznie powoduje, iż wskazana kwota jest niewystarczająca do zaspokojenia niezbędnych potrzeb rodziny. Decyzją z [...] lipca 2017 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. orzekło o utrzymaniu zaskarżonej decyzji w mocy. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że podczas wywiadu środowiskowego ustalono, że skarżąca oczekuje pomocy na dofinansowanie kosztów leczenia. Z ustaleń wywiadu oraz materiału dowodowego sprawy wynika, że wnioskodawczyni zamieszkuje i gospodaruje wspólnie z mężem J. D.. Źródłem utrzymania rodziny jest emerytura skarżącej w kwocie [...] zł oraz emerytura jej męża w kwocie [...] zł. Łączny dochód rodziny w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, to jest w marcu 2017 r., wyniósł [...] zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie daje kwotę [...] zł. Kryterium dochodowe na osobę w rodzinie nie może zaś przekraczać kwoty [...] zł. Ponadto skarżąca ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności w związku ze schorzeniem wzroku. Wymaga przyjmowania leków, stosowania diety i zabiegów rehabilitacyjnych. Kolegium oceniło, że z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego skarżąca nie spełnia warunków do przyznania pomocy na zasadach ogólnych. Oceniając natomiast prawo do specjalnego zasiłku celowego, który nie przewiduje kryterium dochodowego, stwierdziło, że zasiłek celowy nie jest przewidziany na pokrywanie całomiesięcznych kosztów utrzymania osoby objętej pomocą, lecz ma charakter pomocy doraźnej, ukierunkowany jest na konkretny cel bytowy. Specjalny zasiłek celowy może być przyznany w szczególnie uzasadnionych przypadkach, a więc w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, bowiem o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Kolegium dalej podało, że stałe wydatki rodziny łącznie wynoszą miesięcznie [...] zł; składają się na nie opłaty za: czynsz - [...] zł, gaz - [...] zł i energię elektryczną - [...] zł. Dodatkowo wydatki na leczenie męża w kwocie [...] zł oraz rata zaciągniętego kredytu w wysokości [...] zł. Wydatki na leki dla skarżącej, zgodnie z przedstawionymi fakturami wynoszą za styczeń, luty i marzec 2017 r. [...] zł, co daje przeciętną miesięczna kwotę [...] zł. Zatem pozostała kwota [...] zł wystarczyć powinna na wykupienie leków, jak również na inne niezbędne potrzeby, np. na wyżywienie czy zakup odzieży. W skardze złożonej na powołane rozstrzygnięcie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości poprzez przyznanie zasiłku celowego na dofinansowanie kosztów leczenia. W uzasadnieniu skargi skarżąca powtórzyła argumenty prezentowane w toku postępowania odwoławczego. W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga podlega oddaleniu. Zgodnie z art. 39 ust. 1 i ust. 2 u.p.s., zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, a w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przyznanie pomocy na podstawie tego przepisu uzależnione jest jednak od spełnienia obligatoryjnej przesłanki, jaką jest uzyskanie dochodu niższego od kryterium dochodowego, wynikającego z art. 8 ust. 1 u.p.s. Kryterium dochodowe na osobę w rodzinie, w myśl art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s., wynosi 514 zł. Oznacza to, że niezależnie od zaistniałych trudności życiowych organ administracji przyznający świadczenia z pomocy społecznej obowiązany jest odmówić przyznania zasiłku celowego osobie, jeśli jej dochód przekroczy ustawowe kryterium dochodowe. Bezsporne jest w przedmiotowej sprawie, że dochód miesięczny skarżącej jako osoby w rodzinie przekroczył (i to kilkakrotnie) ww. ustawowe kryterium dochodowe. Dochód rodziny wynosi [...] zł miesięcznie, czyli na osobę przypada kwota [...] zł. W tej sytuacji skarżąca nie spełniła niezbędnej przesłanki do przyznania świadczenia z zakresu pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego. Wobec powyższego, organ mógł w tej sytuacji jedynie rozważyć przyznanie specjalnego zasiłku celowego, przewidzianego w art. 41 u.p.s. Przepis ten stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi (art. 41 pkt 1 u.p.s.). Poza tym, wnioskodawcy może być alternatywnie przyznany zasiłek celowy, który będzie podlegał zwrotowi w całości lub części, z mocy art. 41 pkt 2 u.p.s. Celem tej wyjątkowej regulacji jest stworzenie możliwości ubiegania się przez stronę o udzielnie pomocy w takich indywidualnych sytuacjach życiowych, które nie poddają się ustawowej klasyfikacji. Z treści tego przepisu wynika jednak, że organ wydaje decyzję na jego podstawie w ramach tzw. uznania administracyjnego, swobodnie decydując o tym, czy w indywidualnej sprawie wystąpił przypadek uzasadniający przyznanie tej formy świadczenia z pomocy społecznej. Zgodnie z doktryną oraz ugruntowanym w tym zakresie orzecznictwem sądowoadministracyjnym, "szczególnie uzasadniony przypadek" to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą ani do zdarzeń codziennych, ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie (por. np. wyroki NSA: z dnia 28 sierpnia 2008 r., I OSK 1416/07, z dnia 12 maja 2011 r., I OSK 164/11, publ. cbosa oraz Komentarz, Ustawa o pomocy społecznej, Wojciech Maciejko, Paweł Zabornia, LexisNexis, Warszawa 2008 r.). Z kolei w wyroku z dnia 31 stycznia 2013 r. w sprawie I OSK 1142/12 (publ. cbosa) Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że niewątpliwie długotrwałe i liczne choroby oraz związane z nimi wydatki na leki wpływają na wysokość środków przeznaczanych na realizację innych potrzeb bytowych (np. na żywność, opał), jednak stan ten nie ma charakteru okazjonalnego, niecodziennego czy też nadzwyczajnego, lecz jest statyczny i permanentny. Pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku" stanowi zaś sytuację życiową wynikającą z faktu zaistnienia nadzwyczajnych, wyjątkowo negatywnych, niecodziennych, wpływających na sytuację życiową zdarzeń, którym strona nie była w stanie zapobiec, dochowując należytej staranności. W ocenie Sądu, organy zasadnie odmówiły przyznania skarżącej świadczenia pieniężnego w postaci specjalnego zasiłku celowego na dofinansowanie kosztów leczenia. Prawidłowo ustaliły, iż sytuacja materialna skarżącej nie spełnia przesłanek do zastosowania tego wyjątkowego przepisu, jakim jest art. 41 u.p.s. Wydatki stałe rodziny łącznie wynoszą miesięcznie [...] zł; składają się na nie opłaty za: czynsz - [...] zł, gaz - [...] zł i energię elektryczną - [...] zł. Dodatkowo rata zaciągniętego kredytu w wysokości [...] zł. Powoduje to, że na zaspokojenie pozostałych potrzeb skarżącej i jej męża pozostaje kwota ponad [...] zł miesięcznie. Słusznie więc organy przyjęły, że kwota ta jest wystarczająca, aby zaspokoić również potrzebę związaną z zakupem leków wnioskodawczyni. Skarżąca nie wykazała, aby musiała ponosić wydatki przewyższające dochód w jej rodzinie wynikające z jej stanu zdrowia i stanu zdrowia jej męża. Wprawdzie w aktach sprawy sądowej znajdują się kserokopie harmonogramu spłaty pożyczki zawartej między skarżącą a Bankiem [...] z dnia 27 października 2017 r. na kwotę [...] zł, jednak z materiału dowodowego zebranego w sprawie, zdaniem Sądu, nie wynika, aby tę pożyczkę skarżącą musiała zaciągać na pokrycie kosztów leków, które były konieczne w badanym okresie. Zauważyć przy tym należy, że skarżąca w okresie od 18 – 24 października 2017 r. pięć razy dokonywała zakupu leków, a niektóre z tych leków, jak wynika z analizy przedłożonych faktur (przedłożonych w Sądzie w związku z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy), kupowane były w dość dużych ilościach, a nadto powtarzały się, co może świadczyć, że potrzeba ich użycia może obejmować więcej niż jeden miesiąc. Zatem, w ocenie Sądu, wydatki na leki, niezbędne do użycia przez skarżącą w jednym miesiącu, są niższe niż wynika z faktur. Tym samym budżet rodziny jest obciążony wydatkami na ten cel w niższej kwocie niż twierdzi skarżąca, a tym samym jest ona w stanie finansować niezbędne leki z posiadanych przez rodzinę pieniędzy. W ocenie Sądu, podawane przez skarżącą okoliczności dotyczące wysokich kosztów leczenia nie noszą znamion "szczególnie uzasadnionych przypadków", o których mowa w art. 41 u.p.s., mimo że z pewnością są dużym obciążeniem dla budżetu miesięcznego jej rodziny. Jak już wyżej wspomniano, przyznanie specjalnego zasiłku celowego mieści się w granicach uznania administracyjnego, a nie ustawowego obowiązku organu, a rolą Sądu w takich przypadkach jest jedynie ocena, w oparciu o materiał dowodowy zebrany w sprawie, czy organ administracji nie przekroczył granic tego uznania. W niniejszej sprawie, zdaniem Sądu, brak jest podstaw do zakwestionowania legalności zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji wobec prawidłowego ustalenia stanu faktycznego i nie przekroczenia przez organy tzw. luzu decyzyjnego przy wydawaniu decyzji. Wskazywane w uzasadnieniach decyzji okoliczności, że skarżąca przekracza określone w ustawie kryterium dochodowe, a jednocześnie trudna sytuacja materialna, zdrowotna i życiowa nie kwalifikuje jej do przyznania pomocy w trybie art. 41 u.p.s., zasadnie doprowadziły organy do odmowy przyznania pomocy finansowej na wnioskowany cel. W tym miejscu nasuwa się wniosek, że - uwzględniając żądania skarżącej - przyznana jej pomoc musiałaby mieć charakter stały, a to jest sprzeczne z celami pomocy społecznej. Mając na uwadze powołane okoliczności Sąd uznał, że skarga jest bezzasadna i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.