VIII SA/Wa 739/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Justyna Mazur po rozpoznaniu w dniu 15 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu wniosku [...] Sp. z o.o. z siedzibą w O. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od opłat sądowych w całości w sprawie ze skargi [...] Sp. z o.o. z siedzibą w O. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry postanowił: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. Spółka z o.o. [...] z siedzibą w O. M. (dalej skarżąca lub Spółka) wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych (od opłat sądowych w całości obejmujących na obecnym etapie wpis od skargi kasacyjnej w wysokości [...] zł). W oświadczeniu o majątku i dochodach podała wartość kapitału zakładowego w wysokości [...] zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok w wysokości [...] zł oraz wykazała stratę za ostatni rok obrotowy w wysokości [...] zł. Uzasadniając wniosek podała, że nie posiada środków pieniężnych, ani też środków trwałych, które mogłaby spieniężyć. Posiadane automaty do gier zostały zatrzymane przez urzędy celne, co uniemożliwia prowadzenie działalności gospodarczej, a w efekcie zarobkowania. Spółka nie posiada zdolności kredytowej, a jedyny wspólnik odmówił jej dokapitalizowania. Zdaniem Spółki jej trudności finansowe mają charakter trwały (istnieją od dłuższego czasu), co uniemożliwiło poczynienie oszczędności na poczet ewentualnych kosztów związanych z prowadzeniem sporów sądowych. Dodała, że Bank rozwiązał ze Spółką umowę rachunku bankowego z uwagi na brak płatności związanych z jego obsługą (posiadane na rachunku środki pieniężne zostały w całości zajęte przez urzędy celne). Spółka nie zawierała nowej umowy o prowadzenie rachunku bankowego. Podała, że jej zobowiązania z tytułu dotychczas nałożonych kar pieniężnych stanowią kwotę ponad [...] zł. Pismem z [...] lipca 2016 r. Spółka, na podstawie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718; dalej: "p.p.s.a.") została wezwana do nadesłania dodatkowego materiału źródłowego, między innymi do złożenia zeznania podatkowego (CIT – 8) za 2015 r. oraz wyjaśnienia z jakich źródeł finansowana jest bieżąca działalność Spółki. Skarżąca nie odpowiedziała na powyższe wezwanie Sądu. Postanowieniem z 9 sierpnia 2016 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z [...] sierpnia 2016 r. skarżąca prawidłowo wniosła sprzeciw od postanowienia starszego referendarza sądowego. Zdaniem pełnomocnika skarżącej, w sprawie wystąpiły przesłanki do przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, co udokumentowała w jego ocenie w sposób wyczerpujący w przekazanym do Sądu materiale źródłowym. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a. (w brzmieniu obowiązującym do 15 sierpnia 2015 r.) wniesienie w terminie sprzeciwu od wyżej wymienionego postanowienia spowodowało, że utraciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Z ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. wynika, że każdy wnoszący sprawę do Sądu powinien liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Sąd może zwolnić osobę prawną z części kosztów postępowania, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Ciężar dowodu w tym przypadku spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i która ma wykazać, że znajduje się ona w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Zgodnie z treścią art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty sądowe jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody z budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (por. np. postanowienie NSA z 16 października 2012 r., sygn. akt I FZ 291/12; dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.). Podkreśla się nadto (por. postanowienie NSA z 31 marca 2005 r., sygn. akt I FZ 63/05), że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy zaś do Sądu (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Jeżeli natomiast strona postępowania nie dopełniła w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, to fakt ten uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 31 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 126/05). Oznacza to, że jeżeli wnioskodawca nie usunie opisanych powyżej wątpliwości Sądu, to uzasadnione jest oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sytuacja taka, czego zdaje się nie dostrzegać pełnomocnik skarżącej miała miejsce w rozpoznawanej sprawie. Skarżąca, mimo wezwania do uzupełnienia złożonego wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji materialnej nie odpowiedziała na wezwanie Sądu. Nie dopełniła zatem obowiązku, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Tym samym naraziła się na negatywne skutki w postaci odmowy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zdaniem Sądu, nie wykazała bowiem, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie opłaty sądowej, która na obecnym etapie stanowi wpis od skargi kasacyjnej w wysokości [...] zł. Prezentowana argumentacja sprowadza się bowiem do wskazania, że działalność prowadzona jest ze stratą, wobec Spółki prowadzona jest egzekucja, a także, że Spółka dysponuje trudno zbywalnym majątkiem. Nie wykazano jednocześnie podejmowania jakichkolwiek starań zmierzających do pozyskania środków na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Z tych względów Sąd odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając powyższe na uwadze, działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 255 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji postanowienia.