VIII SA/Wa 751/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Monika Kramek po rozpoznaniu w dniu 17 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku M S o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M S na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy Wnioskiem załączonym do skargi M S prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą Przedsiębiorstwo Handlowo Usługowe "S" zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wyjaśnił, że wspólnie z niepracującą żoną i dwiema córkami utrzymuje się z tej działalności, a miesięczny dochód określił na kwotę [...] zł. Oświadczył, że spłaca wysokie kredyty bankowe (ok. [...] zł) zaciągnięte na prowadzenie firmy, a także raty leasingowe na samochód wykorzystywany w firmie. W części wniosku obejmującej majątek wymienił dom – [...] m², nieruchomość rolną – [...] ha oraz dwa samochody marki Suzuki wykorzystywane w firmie. Do wniosku załączył zestawienie do zaliczki na rozliczenie roczne za miesiąc czerwiec 2015 r. z wykazanym przychodem w wysokości [...] zł przy kosztach jego uzyskania [...] zł. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w/w ustawy przysługuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Przy czym sformułowanie "gdy wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na stronie występującej z takim wnioskiem natomiast do referendarza sądowego bądź Sądu należy ocena wykazanych okoliczności. Zwolnienie od kosztów sądowych w ramach przyznania prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić tych kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Przy czym przez uszczerbek ten należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z dnia 22.03.2005 r., sygn. akt. FZ 794/04 ). Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa, czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na pozostałych podatników. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. post. SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i post. NSA z dnia 10.01.2005 r., sygn. akt FZ 478/04). Podkreślić również należy, że zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 w/w ustawy, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Przyznanie prawa pomocy nie ma charakteru powszechnego i winno być stosowane w szczególności w stosunku do osób bezrobotnych, bez majątku, czy też takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są całkowicie możliwości zdobycia środków do życia. Strona skarżąca będąca osobą fizyczną powinna więc partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe (por. postanowienie NSA z dnia 22.12.2004 r., sygn. akt. OZ 862/04 ). Z treści wniosku wynika, że czteroosobowa rodzina skarżącego posiada miesięczny dochód w wysokości [...] zł, trudno zatem przyjąć by znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomoc zwłaszcza, że jedyne koszty do jakich jest zobowiązany skarżący to wpis od skargi w wysokości 100 zł. Jak wynika z załączonego do wniosku zestawienia do zaliczki na rozliczenie za miesiąc czerwiec 2015 r. skarżący prowadzi działalność gospodarczą dużych rozmiarów, osiągając przychód w wysokości ponad miliona złotych, przy czym w żaden sposób nie wykazał, że przy uzyskiwanym przychodzie kwota wpisu jest wydatkiem przekraczającym jego możliwości finansowe. Ponadto za okoliczność niemającą przesądzającego znaczenia w sprawie uznano poniesioną stratę w miesiącu maju, gdyż w obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie świadczy o braku środków finansowych. Tym samym uznano, że skarżący nie wykazał, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Na marginesie jedynie należy zaznaczyć, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytów, leasingu) nie korzystają z pierwszeństwa przed obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych, które należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym i które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Z uwagi na powyższe na podstawie powołanych przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono, jak w sentencji.