VIII SA/Wa 754/12
WyrokWSA w Warszawie2013-01-17
Skład orzekający: Renata Nawrot, Cezary Kosterna, Iwona Szymanowicz-Nowak
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, uwzględniając wszystkie przesłanki określone w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w przepisach wykonawczych, a także czy organ prawidłowo zastosował się do wskazań zawartych w poprzednim wyroku sądu administracyjnego?Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdzając naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ nie wypełnił wszystkich wskazań zawartych w poprzednim wyroku sądu, nie przeprowadził wszechstronnej analizy sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego, jego zdolności płatniczych i zarobkowych, a także nie zebrał dokumentów potwierdzających fakty dotyczące zawieszenia biegu terminu przedawnienia i umorzenia postępowania egzekucyjnego. W związku z tym, organ nieprawidłowo przeprowadził postępowanie dowodowe i nie wydał należycie uzasadnionej decyzji.Stan faktyczny
Skarżący P. K. domagał się umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia, uznając, że nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności ani uzasadnionego przypadku umorzenia w sytuacji braku całkowitej nieściągalności. Decyzje organu były wydawane po uchyleniu poprzednich decyzji przez sąd administracyjny, który wskazał na konieczność dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w tym kwestii przedawnienia, możliwości egzekucji oraz analizy sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego. Skarżący podnosił trudną sytuację finansową i stan zdrowia, a także skutki klęski żywiołowej.Rozstrzygnięcie
1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Nawrot, Sędziowie Sędzia WSA Cezary Kosterna /sprawozdawca/, Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak, Protokolant Referent stażysta Magdalena Krawczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2012 r. UNW_O Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku.
1.1. Przedmiotem skargi P. K. (dalej: "skarżący") jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] sierpnia 2012 r. którą to decyzją po rozpoznaniu wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS") utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] czerwca 2012 r.
w sprawie:
- odmowy umorzenia na podstawie art. 28 ust. 1 i ust. 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205 poz. 1585, dalej: u.s.u.s.) należności składkowych wraz z odsetkami za zwłokę oraz kosztami upomnienia (łącznie [...] zł) z tytułu składek na - ubezpieczenie społeczne "osobiste" za okres od I/1997 r. do VI/1997 r. (łącznie [...] zł), w tym odsetki
i koszty upomnienia, - ubezpieczenie społeczne "pracownicze" za okres od I/1997 r. do VI/1997 r. (łącznie [...] zł), w tym odsetki i koszty upomnienia,
- odmowy umorzenia w związku z art. 28 ust. 1 i ust. 3 a u.s.u.s. należności na ubezpieczenie społeczne osobiste w łącznej kwocie [...] zł
1.2. Decyzje te były wydane w wyniku ponownego rozpoznawania sprawy na skutek uchylenia przez tut. Sąd prawomocnym wyrokiem z 8 lutego 2012 r. sygn. akt VIII SA/Wa 965/11 wcześniej wydanych decyzji w tej sprawie. Powodem uchylenia było:
- nieustalenie, czy istnieje przedmiot postępowania egzekucyjnego, to jest czy zobowiązania nie wygasły na skutek przedawnienia na podstawie art. 24 ust 4 u.s.u.s.,
- niewyjaśnienie, dlaczego rozstrzygano merytorycznie w części dotyczącej umorzenia należności składkowych na ubezpieczenie społeczne pracowników, skoro w tym zakresie umorzono postępowanie jako bezprzedmiotowe,
- powołanie się na zabezpieczenie hipoteczne jako wskazujące na możliwość prowadzenia skutecznej egzekucji w sytuacji, gdy zabezpieczenie to dotyczyło zaległości nie objętych zakresem sprawy,
- brak stosownej analizy sytuacji majątkowej skarżącego i jego zdolności płatniczych przez pryzmat przepisów art. 28 ust. 2-4 u.s.u.s.
Sąd uchylając decyzje organu zobowiązał organ do ustalenia kwoty istniejących należności składkowych, wciąż obciążających skarżącego przy zastosowaniu art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2012 r. oraz art. 27 ustawy z 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232 Nr 1378), a w następnej kolejności dokonanie ustaleń dotyczących ewentualnego okresu zawieszenia biegu terminu przedawnienia i możliwości prowadzenia egzekucji z przedmiotu hipoteki. W przypadku ustalenia istnienia wymagalnych zaległości składkowych skarżącego za okres wskazany we wniosku, ZUS został zobowiązany dokonać analizy sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego,
a także jego zdolności płatniczych i zarobkowych, na tle wymagalnych należności składkowych, z zastosowaniem w art. 28 ust. 2 – 4 u.s.u.s. (uwzględniając przepisy wykonawcze przewidziane w delegacji z art. 28 ust. 3b u.s.u.s.), czyli przepisy pozwalające na ewentualne umorzenie w całości lub w części faktycznie istniejących i obciążających skarżącego należności składkowych.
1.3. Uzasadniając decyzję ZUS przedstawił przebieg postępowania w sprawie
i powołał się na ustalenia faktyczne dokonane po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego. Podniósł, że skarżący wystąpił z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu wskazanych składek ze względu na trudną sytuacją finansową, przewlekłą chorobę i niemożność podjęcia jakiejkolwiek pracy. Zaległości wobec ZUS powstały w okresie, kiedy skarżący prowadził działalność gospodarczą pod nazwą Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowe "A." (od [...] marca 1994 r. do [...] lipca 1997 r.).
Odnosząc się do kwestii przedawnienia organ wskazał, że w stanie prawnym obowiązującym do 31 grudnia 1998 r., zgodnie z art. 36 w związku z art. 35 ust. 3 i 4 ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu w terminie 5 lat od daty wymagalności składek. Bieg terminu przedawnienia przerywało odroczenie terminu płatności, rozłożenie na raty
i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik, składek nie można było jednak dochodzić, jeżeli od terminu ich płatności upłynęło 10 lat. Od 1999 r. obowiązuje w tym zakresie ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych, a zgodnie z art. 24 tej ustawy w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r. należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat od daty wymagalności, zaś od 1 stycznia 2003 r. wprowadzono 10-letni okres przedawnienia. Organ wskazał, że w poszczególnych dniach w 1997 r. zostały wystawione tytuły wykonawcze, które zostały doręczone skarżącemu [...] listopada 1997 r. W wyniku zbiegu egzekucji do rachunku bankowego, łączne postępowanie egzekucyjne przejął komornik sądowy w L., które to postępowanie [...] grudnia 2008 r. zostało umorzone. W ocenie organu z uwagi na to bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu od [...] stycznia 2003 r. do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Wobec tego należności z tytułu składek za poszczególne miesiące przedawniają się odpowiednio 15 każdego miesiąca 2013 r. poczynając od 15 lutego 2013 r.
Co do zarzutu merytorycznego orzekania o umorzeniu tej części zobowiązania, co do której umorzono postępowanie, organ wyjaśnił, że art. 28 ust. 3a u.s.u.s. nie ma zastosowania do należności składkowych z tytułu składek za zatrudnionych pracowników, dlatego umorzono postępowanie w tym zakresie.
Odnośnie zabezpieczenia hipoteką organ wyjaśnił, że zabezpieczenie hipoteczne dotyczy składek za ubezpieczenie społeczne osobiste za okres od listopada 1996 r. do czerwca 1997 r. i z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pracowników za okres od października 1996 do czerwca 1996 r.
Następnie organ odnosząc się do podstaw umorzenia zaległości określonych w przepisach art. 28 ust.. 2 u.s.u.s. wskazał, że tylko całkowita nieściągalność może być przyczyną umorzenia na podstawie tego przepisu, zaś co do umorzenia na podstawie art. 28 ust. 3 a, organ powołał się na przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. (Dz. U. Nr 14 poz. 1365). Podniósł, że przepisy te nie mają zastosowania do należności z tytułu składek
za zatrudnionych pracowników, w związku z czym została wydana decyzja z [...] sierpnia 2011 r. Nr [...] umarzająca postępowanie, od której nie zostało wniesione odwołanie.
Określając stan faktyczny istotny dla rozstrzygnięcia sprawy organ przyjął,
że skarżący:
- osiąga dochód z gospodarstwa rolnego o powierzchni 3,7809 ha przeliczeniowych w wysokości [...] zł miesięcznie,
- prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe,
- podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników jako rolnik opłacając z tego tytułu [...] zł miesięcznie,
- posiada zobowiązania cywilnoprawne [...] zł plus odsetki będące przedmiotem postępowania egzekucyjnego,
- jest przewlekle chory, wymagający stałego leczenia,
- ponosi koszty związane z bieżącym utrzymaniem w kwocie [...] zł ([...] zł +[...] zł za energię i gaz), a w okresie zimowym opłaty stanowią [...] zł, oraz koszty leczenia w kwocie [...] zł miesięcznie,
- dzierżawi działkę rolną o po [...] ha,
- ma zasądzone alimenty na rzecz dzieci w łącznej wysokości [...] zł (organ rozpoznając sprawę po raz pierwszy wiedział tylko o toczącej się sprawie, dopiero
na etapie postępowania odwoławczego dołączono wyrok zasądzający alimenty),
- jest właścicielem gruntów rolnych, w tym zabudowanego domem mieszkalnym
o powierzchni [...] m. kw. oraz budynkiem niemieszkalnym o powierzchni [...] m.kw.,
- nie korzystał i nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej,
- nie ma pojazdów i maszyn rolniczych.
Organ wziął też pod uwagę, że Komornik Sądowy w L. umorzył [...] grudnia 2008 r. postępowanie egzekucyjne przeciwko skarżącemu prowadzone po połączeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego co do przedmiotowych zaległości przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z., a w dniu [...] lutego 2009 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. wydał postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Wyjaśniając brak podstaw do uznania całkowitej nieściągalności i zastosowania art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. organ podniósł, że wprawdzie skarżący zaprzestał działalności, ale posiada majątek w postaci nieruchomości, z którego można prowadzić egzekucję.
Odnosząc się do braku podstaw do zastosowania umorzenia na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. organ stwierdził, że wprawdzie dochód przypadający na członka rodziny tj. [...] zł jest niższy od minimum socjalnego wynoszącego w grudniu 2011 r. [...] zł, jednak trudności finansowe nie mają charakteru stałego i pogłębiającego się. W ocenie organu skarżący jest w wieku aktywności zawodowej, a nie wykazał, że choroba uniemożliwia lub w znacznym stopniu ogranicza pozyskiwanie niezbędnych do spłaty zadłużenia środków. Ponadto nie zachodzi przesłanka zdarzeń losowych oraz klęsk żywiołowych pogarszających sytuację finansową. Nie zachodzi też przesłanka interesu publicznego, ponieważ skarżący nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej.
2. Skarżący wniósł podanie o ponowne rozpatrzenie sprawy uzasadniając je trudną sytuacją finansową i stanem zdrowia.
3. Organ ponownie rozpoznając sprawę uzupełnił materiał dowodowy o wyrok zasadzający alimenty i decyzję w sprawie przyznania płatności bezpośrednich na 2011 r. w kwocie [...] zł. Podtrzymał dotychczasowe stanowisko i argumentację. Co do zasądzonych alimentów na rzecz dzieci organ podniósł, że sąd ustalając wysokość alimentów winien był uwzględnić możliwości finansowe skarżącego.
4. W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie skarżący tak jak w odwołaniu powołał się na trudną sytuacje majątkową i zły stan zdrowia. Ponadto podał, że został dotknięty skutkami klęski żywiołowej – trąba powietrzna zerwała mu dach z budynków inwentarskich, a zimowe przymrozki uszkodziły zasiewy.
5. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:
6.1. Skarga jest uzasadniona, gdyż zaskarżona nią decyzja narusza prawo procesowe w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej "ustawą p.p.s.a.".
6.2. Z przedłożonych przez organ administracji akt wynika, że sprawa toczyła się
w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne strony - ubezpieczonej, będącej równocześnie płatnikiem tych składek. ZUS odmówił umorzenia ze względu na brak przesłanki całkowitej nieściągalności składek (art. 28 ust. 2) oraz ze względu na niewystąpienie w sprawie uzasadnionego przypadku umorzenia na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w sytuacji, gdy całkowita nieściągalność nie występuje. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, ZUS utrzymał tę decyzję w mocy, przy czym działał w warunkach związania oceną prawną i wskazaniami zawartymi w prawomocnym wyroku sądu administracyjnego.
6.3. W celu wykazania zarzuconego naruszenia przepisów postępowania konieczne jest przytoczenie znajdujących zastosowanie w sprawie przepisów prawnych. Zgodnie z art. 28 ust. 1 – 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4 (ust. 1). Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a (ust. 2). Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia
w postępowaniu egzekucyjnym;
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku,
z którego można prowadzić egzekucję;
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (ust. 3).
Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (ust. 3a). Na podstawie delegacji ustawowej zostało wydane rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), zwane dalej "rozporządzeniem". Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Jak już wyżej wskazano, skarżona decyzja została wydana po uchyleniu poprzedniej decyzji organu wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sygn. akt VIII SA/Wa 965/11. Zgodnie z art. 153 ustawy p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Natomiast stosownie do art. 170 ustawy p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Ocena prawna może odnosić się zarówno do przepisów prawa materialnego, jak i procesowego. Zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpoznając sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny zawartej w uzasadnieniu wyroku. Związanie to dotyczy również wskazań co do dalszego postępowania, w przypadku uchylenia poprzedniej decyzji ze względu na naruszenie przepisów procesowych w zakresie dotyczącym wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Od tej oceny zarówno organ administracji, jak i sąd może odstąpić jedynie w przypadku zmiany stanu faktycznego sprawy. W toku bowiem ponownego rozpoznania sprawy organ administracji może uwzględnić nowe fakty i dowody, których strona nie mogła powołać w toku poprzedniego postępowania lub jeśli potrzeba ich powołania wynikła później (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lutego 2007 r., II GSK 240/06, publ. zbiór Lex 325365).
Pomiędzy oceną prawną a wskazaniami co do dalszego postępowania zachodzi ścisły związek. Ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania organów administracyjnych w sprawie, podczas gdy wskazania określają sposób ich postępowania w przyszłości. Wskazania stanowią więc konsekwencje oceny prawnej, zwłaszcza oceny przebiegu postępowania przed organami administracji i rezultatu tego postępowania w postaci materiału procesowego zebranego w sprawie. Wskazania sądu administracyjnego, co do dalszego postępowania wytyczają kierunek działania organu przy ponownym rozpoznaniu sprawy.
Sąd orzekający w warunkach związania oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, kontrolując legalność zaskarżonej decyzji winien ograniczyć się tylko i wyłącznie do kontroli, czy organ administracji prawidłowo uwzględnił wytyczne zawarte w poprzednim wyroku oraz oceny ewentualnych nowych okoliczności, które zaistniały już po wydaniu wyroku (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego II FSK 1057/11 z dnia 20 października 2011 r.; LEX nr 1069805). Sąd orzekający
w niniejszej sprawie, dokonując kontroli legalności skarżonej decyzji, miał na względzie wyżej przytoczone przepisy prawne oraz poglądy judykatury i doktryny stanowiące wyjaśnienie podstaw prawnych orzeczenia i zakresu kontroli skarżonego aktu.
Badając decyzję w tym zakresie Sąd w sprawie niniejszej uznał, że organ zgodnie z zaleceniami sądu prawidłowo zinterpretował przepisy art. 24 ust. 4
w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2012 r. oraz art. 27 ustawy z 16 września 2011 o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232 poz. 1378) i wyjaśnił kwestie nieprzedawnienia w dacie wydawania decyzji należności objętych postępowaniem. Jednak Sąd zauważa, że chociaż organ podaje fakty znaczące dla kwestii zawieszenia biegu terminu przedawnienia (wszczęcie egzekucji, powiadomienie zobowiązanego, umorzenie postępowania egzekucyjnego, to jednak brak jest w aktach sprawy odpowiednich dokumentów potwierdzających te fakty.
6.4. Kolejnym zaleceniem Sądu było dokonanie przez organ oceny zaistnienia przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 2-4 u.s.u.s. przy uwzględnieniu przepisów wykonawczych wydanych na podstawie delegacji z art. 28 ust. 3 b u.s.u.s.
Decyzja w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne jest wydawana w oparciu o konstrukcję uznania administracyjnego. Nie uprawnia to jednak do rezygnacji z dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i odstąpienia od przeprowadzenia procesu stosowania prawa w sposób prawidłowy.
Wskazał, że podstawy prawne umorzenia składek są określone w przepisie art. 28 ust. 3 ustawy i art. 28 ust. 3a ustawy w związku z § 3 rozporządzenia wykonawczego. Obowiązkiem ZUS jest wyjaśnienie nie tylko kwestii całkowitej nieściągalności, ale też dokonanie analizy sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego, jego zdolności płatniczych i zarobkowych w taki sposób, aby w wypadku odmowy umorzenia, odmowa ta była należycie uzasadniona.
Sąd w składzie rozpoznającym tę sprawę stwierdził, że organ administracji pominął w swoich wywodach ocenę wystąpienia przesłanek całkowitej nieściągalności wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 oraz pkt 1 § 3 przepisów wykonawczych.
W szczególności nie została przeprowadzona żadna analiza faktu umorzenia postępowania egzekucyjnego zarówno przez komornika sądowego jak i administracyjny organ egzekucyjny. Stosowne orzeczenia nie znajdują się nawet w załączonych aktach administracyjnych, nie sposób wiec poddać ocenie sądu podstawy tego umorzenia. Zasady umarzania postępowań egzekucyjnych w sytuacji braku zaspokojenia egzekwowanych możliwości wskazują, że po długotrwałym procesie egzekucyjnym przyczyną jego umorzenia jest zwykle bark majątku, co do którego można skierować skuteczną egzekucję, co zwykle bywa tożsame z wystąpieniem przesłanek, o jakich mowa w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. Tak więc w zakresie oceny tych przesłanek zdaniem Sądu organ odwoławczy przekroczył zasady uznania administracyjnego.
Również ocena możliwości umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3 a u.s.u.s przekraczała w sposób niedopuszczalny granice uznania administracyjnego. Sam organ wskazał, że dochody skarżącego ([...] zł miesięcznie) są poniżej tzw. minimum socjalnego. Zauważył również, że skarżący ma zasądzone alimenty na rzecz dzieci w wysokości [...] zł miesięcznie. Zauważył jego stałe wydatki: od [...] do [...] zł miesięcznie za gaz i energię, [...] zł za koszty leczenia. Nie rozważał jednak jakie są inne koszty utrzymania, chociażby wyżywienia i ubrania, które skarżący musi ponosić. Dostrzegając te kwoty, organ nie przeprowadził żadnej szczegółowej analizy, jakie kwoty po zaspokojeniu tych niezbędnych wydatków mogłyby być przeznaczone na zaspokojenie zaległości. Ogólnikowe stwierdzenia, że możliwa jest poprawa sytuacji finansowej skarżącego nie są poparte żadnymi konkretnymi ustaleniami co do przesłanek takiego rozumowania, poza wiekiem skarżącego. Nie jest to odniesione jednak do kwestii jego złego stanu zdrowia (co organ dostrzega), kwalifikacji zawodowych, faktycznych możliwości podjęcia zajęć zarobkowych innych niż prowadzenie kilkuhektarowego gospodarstwa rolnego.
6.5. Reasumując, Sąd po rozpatrzeniu skargi uznał za konieczne usunięcie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego, ponieważ stwierdził naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Decyzja narusza przepis art. 153 ustawy p.p.s.a. oraz art. 170 ustawy p.p.s.a, ponieważ organ odwoławczy nie wypełnił wszystkich wskazań zawartych w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 lutego 2012 r., sygn. akt VIII SA/Wa 754/12. Nie wypełniając części zaleceń zawartych w wyroku tutejszego Sądu Zakład Ubezpieczeń Społecznych nieprawidłowo przeprowadził postępowanie dowodowe w sprawie, naruszając w ten sposób także przepisy art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.
W dalszym postępowaniu organ winien wypełnić wszystkie zalecenia zawarte w wyroku z dnia 8 lutego 2012 r. oraz w niniejszym orzeczeniu i rozstrzygnąć sprawę po wszechstronnym zbadaniu, czy występują przesłanki wymienione w art. 28 ustawy. Organ winien prowadzić postępowanie dowodowe z poszanowaniem dla przepisów proceduralnych kodeksu postępowania administracyjnego. Dopiero po dokonaniu ustaleń dowodowych i ocenie mocy dowodowej oraz wiarygodności zgromadzonych dowodów będzie uprawniony do wydania decyzji uznaniowej z uwzględnieniem zasad sformułowanych w art. 7 k.p.a., z ewentualnymi modyfikacjami wynikającymi z ustawy. Zgodnie z art. 7 k.p.a. organ administracji publicznej stojąc na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron, powinien podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Trzeba w tym miejscu podkreślić, że art. 7 k.p.a. nie ustala hierarchii wskazanych interesów ani też nie określa zasad rozstrzygania konfliktów między nimi. Organ powinien też uzupełnić akta o dokumenty pozwalające na kontrolę prawidłowości oceny stanu faktycznego co do okoliczności wpływających na zawieszenie biegu terminu przedawnienia.
O uchyleniu zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy p.p.s.a.
Na podstawie art. 152 ustawy p. p. s. a Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 24.07.2026. · Źródło