VIII SA/Wa 754/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Artur Kot po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. Ś. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. Ś. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu, K. Ś. (dalej: "skarżący") wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że jest osobą bezrobotną, niezarejestrowaną w urzędzie pracy. Utrzymuje się z prac dorywczych (ok. [...] zł miesięcznie). Oświadczył, że koszty jego utrzymania w większości ponoszą rodzice oraz, że nie posiada żadnego majątku, przedmiotów wartościowych ani oszczędności. Odpowiadając na wezwanie Sądu, wystosowane w trybie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej: "u.p.p.s.a.") skarżący złożył oświadczenie, w którym podał, że: 1) z uwagi na brak zatrudnienia nie składał zeznania podatkowego za 2014 r.; 2) nie osiąga dochodów i pozostaje na utrzymaniu rodziców, którzy ponoszą również koszty ustanowienia w sprawie pełnomocnika; 3) nie posiada osobistych rachunków bankowych; 4) rachunek bankowych związany z działalnością gospodarczą został zajęty przez urząd skarbowy, jednak nie jest w stanie odszukać dokumentu potwierdzającego ten fakt; 5) lokal, w którym zamieszkuje stanowi własność rodziców; 6) nie posiada statusu osoby bezrobotnej, gdyż nie nabył prawa do zasiłku, 7) nie posiada doświadczenie zawodowego więc nie może znaleźć zatrudnienia. Do pisma załączył wygenerowany elektronicznie dokument, z którego wynika, że w 2012 r. zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej. Postanowieniem z 19 października 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Skarżący prawidłowo wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. Podtrzymał dotychczasową argumentację. Oświadczył, że nie posiada środków finansowych celem partycypowania w kosztach niniejszego postępowania sądowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych jest zatem niezbędne w celu dochodzenia przez skarżącego swoich racji przed sądem. Zgodnie z art. 260 u.p.p.s.a. (w brzmieniu obowiązującym do 15 sierpnia 2015 r.) wniesienie w terminie sprzeciwu od wyżej wymienionego postanowienia spowodowało, że utraciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zauważył, co następuje: Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 u.p.p.s.a właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.). Sąd może zwolnić osobę z części kosztów postępowania, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Ciężar dowodu w tym przypadku spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i która ma wykazać, że znajduje się ona w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Zatem wskazana instytucja ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają tylko na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Zdaniem Sądu, skarżący nie wykazał, że wystąpiły nadzwyczajne okoliczności, w wyniku których utracił majątek zgromadzony w trakcie wykonywania działalności gospodarczej o znacznych rozmiarach, na co wskazuje choćby wartość przedmiotu sporu ([...] zł). Z akt sprawy wynika, że skarżący prowadził działalność gospodarczą w zakresie handlu, w tym zajmował się obrotem złomem i kruszywem, a także usługową o charakterze transportowym i remontowo – budowlanym. Nabył więc doświadczenie, które może wykorzystywać jako pracobiorca. Jednak nie wykorzystuje swoich możliwości zarobkowych bez uzasadnionej przyczyny. Pozostaje na utrzymaniu rodziców, których sytuacji majątkowej nie ujawnia, gdyż nie prowadzi z nimi wspólnego gospodarstwa domowego. Nie ujawnił także swoich rachunków bankowych. Nie ujawnił źródła swoich dochodów z tzw. "prac dorywczych". Nie widzi potrzeby poszukiwania pracy. Wskazane okoliczności budzą w ocenie Sądu wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego i jego zdolności finansowych. Wątpliwości tych skarżący nie rozwiał, pomimo inicjatywy dowodowej ze strony Sądu. Tym samym uznać należało, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie partycypować w kosztach postępowania sądowego z jego skargi. Zgodnie z ugruntowaną linią orzeczniczą sądów administracyjnych osoba fizyczna, która dysponuje jakimkolwiek miesięcznym stałym dochodem, winna partycypować w kosztach postępowania. Natomiast w świetle postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 marca 2013 r., sygn. akt II FZ 142/13 (dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.), o ile ponoszenie kosztów sądowych jest obowiązkiem strony, o tyle korzystanie z usług profesjonalnego pełnomocnika nie ma charakteru obligatoryjnego. Co więcej, sama konstrukcja postępowania sądowoadministracyjnego i wyznaczona w niej rola Sądu w świetle art. 6 u.p.p.s.a stanowią należytą gwarancję ochrony uprawnień strony. Natomiast zgodnie z art. 134 powołanej ustawy kontrola sądowoadministracyjna obejmuje całokształt działań organów administracji, wskutek których mogło dojść do naruszenia prawa, niezależnie od zgłaszanych w tym względzie przez strony zarzutów. Mając powyższe na uwadze, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 255 u.p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji postanowienia.