VIII SA/Wa 757/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Justyna Mazur po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprzeciwu [...] sp. z o.o. z siedzibą w O.M. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 17 września 2016 r. odmawiającego skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] Sp. z o.o. z siedzibą w O. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry postanowił: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Spółka z o.o. [...] z siedzibą w O. M. (dalej skarżąca lub Spółka) wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych (od opłat sądowych w całości obejmujących na obecnym etapie wpis od skargi w wysokości [...] zł). Pismem z [...] września 2016 r. Spółka została wezwana do złożenia wniosku na urzędowym formularzu oraz na podstawie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718; dalej: "p.p.s.a.") została wezwana do nadesłania dodatkowego materiału źródłowego: zeznania podatkowego (CIT – 8) za 2015 r., wyjaśnienia z jakich źródeł finansowana jest bieżąca działalność Spółki, nadesłania wyciągów z rachunków bankowych za okres sześciu miesięcy przed rozwiązaniem umowy z Bankiem oraz samej umowy, wskazania jakie obiektywne przeszkody uniemożliwiają dokapitalizowanie spółki przez wspólnika. W oświadczeniu o majątku i dochodach Spółka podała wartość kapitału zakładowego w wysokości [...] zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok w wysokości [...] zł oraz wykazała stratę za ostatni rok obrotowy w wysokości [...] zł. Uzasadniając wniosek podała, że nie posiada środków pieniężnych, ani też środków trwałych, które mogłaby spieniężyć. Posiadane automaty do gier zostały zatrzymane przez urzędy celne, co uniemożliwia prowadzenie działalności gospodarczej, a w efekcie zarobkowanie. Spółka nie posiada zdolności kredytowej, a jedyny wspólnik odmówił jej dokapitalizowania. Zdaniem Spółki jej trudności finansowe mają charakter trwały (istnieją od dłuższego czasu), co uniemożliwiło poczynienie oszczędności na poczet ewentualnych kosztów związanych z prowadzeniem sporów sądowych. Dodała, że Bank rozwiązał ze Spółką umowę rachunku bankowego z uwagi na brak płatności związanych z jego obsługą (posiadane na rachunku środki pieniężne zostały w całości zajęte przez urzędy celne). Spółka nie zawierała nowej umowy o prowadzenie rachunku bankowego. Podała, że jej zobowiązania z tytułu dotychczas nałożonych kar pieniężnych stanowią kwotę ponad [...] zł. Jednocześnie skarżąca nie wykonała wezwania Sądu, nie nadesłała dodatkowych dokumentów potwierdzających trudną sytuację finansową, do czego była zobowiązana na podstawie art. 255 p.p.s.a. Postanowieniem z 17 września 2016 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z [...] listopada 2016 r. skarżąca prawidłowo wniosła sprzeciw od postanowienia starszego referendarza sądowego. Zdaniem skarżącej, w sprawie wystąpiły przesłanki do przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, co zostało udokumentowane w jej ocenie w sposób wyczerpujący. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Z ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. wynika, że każdy wnoszący sprawę do Sądu powinien liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Sąd może zwolnić osobę prawną z części kosztów postępowania, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Ciężar dowodu w tym przypadku spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i która ma wykazać, że znajduje się ona w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Zgodnie z treścią art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty sądowe jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody z budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (por. np. postanowienie NSA z 16 października 2012 r., sygn. akt I FZ 291/12; dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.). Podkreśla się nadto (por. postanowienie NSA z 31 marca 2005 r., sygn. akt I FZ 63/05), że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy zaś do Sądu (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Jeżeli natomiast strona postępowania nie dopełniła w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, to fakt ten uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 31 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 126/05). Oznacza to, że jeżeli wnioskodawca nie usunie opisanych powyżej wątpliwości Sądu, to uzasadnione jest oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sytuacja taka, czego zdaje się nie dostrzegać skarżąca, miała miejsce w rozpoznawanej sprawie. Skarżąca, mimo wezwania do uzupełnienia złożonego wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji materialnej nie odpowiedziała na wezwanie Sądu. Nie dopełniła zatem obowiązku, o którym mowa w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Tym samym naraziła się na negatywne skutki w postaci odmowy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zdaniem Sądu, nie wykazała bowiem, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie opłaty sądowej, która na obecnym etapie stanowi wpis od skargi w wysokości [...] zł. Prezentowana argumentacja sprowadza się bowiem do wskazania, że działalność prowadzona jest ze stratą, wobec Spółki prowadzona jest egzekucja, a także, że Spółka dysponuje trudno zbywalnym majątkiem. Nie wykazano jednocześnie podejmowania jakichkolwiek starań zmierzających do pozyskania środków na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Także sprzeciw, który zasadniczo sprowadza się do gołosłownego powielenia dotychczasowych oświadczeń skarżącej nie kwestionuje żadnego z argumentów przywołanych przez referendarza sądowego. Dlatego Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Mając powyższe na uwadze, działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 255 i art. 260 § 1 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji postanowienia