VIII SA/Wa 773/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Monika Kramek po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku E. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r. postanawia : - odmówić przyznania prawa pomocy- Wyrokiem z dnia 14 listopada 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę E. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej skarżąca wystąpiła z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podała, że wspólnie z mężem prowadzi nisko dochodowe gospodarstwo rolne (... ha), a dochód z tego tytułu (...zł miesięcznie) pozwala na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Oświadczyła, że inwestycja w elewator na wyspie W. spowodowała utratę wszystkich oszczędności jakie udało się małżonkom dotychczas zgromadzić. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku skarżąca podała, że środki ze sprzedaży nieruchomości (... zł) w udziale ½ na wyspie W. w "ogromnej większości" zostały przeznaczone na spłatę wierzycieli, co wynika z aktu notarialnego. Pozostałe środki zostały wydatkowane na odtworzenie gospodarstwa rolnego mającego stanowić źródło utrzymania tj. zakup w latach 2009 – 2011 gruntów rolnych – [...] zł, materiałów siewnych – [...] zł, ciągnika rolniczego – [...] zł, spłatę zaległości związanych z nieruchomością na wyspie W. oraz ślub i wesele syna – [...] zł. Do pisma załączono kserokopie aktów notarialnych umów sprzedaży nieruchomości rolnych oraz nieruchomości na wyspie W., dowody opłaty za użytkowanie wieczyste, a także wyciąg z rachunku bankowego. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w/w ustawy przysługuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Przy czym sformułowanie "gdy wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na stronie występującej z takim wnioskiem natomiast do referendarza sądowego bądź Sądu należy ocena wykazanych okoliczności. Zwolnienie od kosztów sądowych w ramach przyznania prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić tych kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Przy czym przez uszczerbek ten należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z dnia 22.03.2005 r., sygn. akt. FZ 794/04 ). Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa, czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na pozostałych podatników. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. post. SN. z dnia 24.09.1984 r. sygn. II CZ 104/84 i post. NSA z dnia 10.01.2005 r., sygn. akt FZ 478/04). Podkreślić również należy, że zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 w/w ustawy, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Przyznanie prawa pomocy nie ma charakteru powszechnego i winno być stosowane w szczególności w stosunku do osób bezrobotnych, bez majątku, czy też takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są całkowicie możliwości zdobycia środków do życia. Strona skarżąca będąca osobą fizyczną powinna więc partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe (por. postanowienie NSA z dnia 22.12.2004 r., sygn. akt. OZ 862/04). Okolicznością przesądzającą o braku podstaw do pozytywnego załatwienia wniosku jest to, że skarżąca wspólnie z mężem i pozostałymi udziałowcami w 2008 r. zbyła nieruchomość położoną na wyspie W. za cenę całkowitą [...] zł. Z załączonego aktu notarialnego - sprzedaży tej nieruchomości wynika, że po zaspokojeniu zobowiązań wobec Banku Spółdzielczego i Urzędu Gminy Miasta W. kwota przypadająca na skarżącą i jej męża wynosiła ok. [...] zł. Nawet jeśli przyjąć, że istotnie małżonkowie część tej kwoty wydatkowali na odtworzenie gospodarstwa rolnego, czy też ślub i wesele syna, to i tak nie zmienia to oceny, że uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 300 zł nie jest barierą nie do pokonania. Skarżąca nie wykazała bowiem w sposób przekonujący, iż znajduje się w sytuacji, w której poniesienie takiego wydatku spowoduje powstanie uszczerbku w utrzymaniu koniecznym rodziny. Z uwagi na powyższe na podstawie powołanych przepisów oraz art. art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono, jak w sentencji.