VIII SA/Wa 781/14
WyrokWSA w Warszawie2014-11-19
Skład orzekający: Renata Nawrot, Cezary Kosterna, Justyna Mazur
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ administracji publicznej może odmówić wszczęcia postępowania administracyjnego na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. z powodu uchybienia terminu materialnego do złożenia wniosku, rozstrzygając jednocześnie merytorycznie o zasadności wniosku?Ratio decidendi
Organ administracji publicznej nie może odmówić wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. z powodu uchybienia terminu materialnego do złożenia wniosku, ponieważ okoliczności te odnoszą się do meritum sprawy, a nie do niedopuszczalności wszczęcia postępowania. Instytucja odmowy wszczęcia postępowania ma charakter formalny i nie pozwala na merytoryczne rozstrzyganie o żądaniu strony.Stan faktyczny
Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie płatności na zalesienie gruntów rolnych na 2011 rok. Organ I instancji odmówił wszczęcia postępowania, uznając wniosek za złożony z uchybieniem terminu materialnego. Organ odwoławczy utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Skarżąca wniosła skargę do sądu administracyjnego, zarzucając naruszenie przepisów k.p.a. i rozporządzenia dotyczącego płatności na zalesienie.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji, stwierdził, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się wyroku, oraz zasądził od Dyrektora ARiMR na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Nawrot, Sędziowie Sędzia WSA Cezary Kosterna, Sędzia WSA Justyna Mazur (sprawozdawca), Protokolant Referent stażysta Magdalena Krawczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 listopada 2014 r. sprawy ze skargi S. C. na postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie przyznania płatności na zalesienie gruntów na 2011 rok 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w G. z dnia [...] maja 2014 r. nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3) zasądza od Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. na rzecz skarżącej S. C. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Postanowieniem Nr [...] z dnia [...] czerwca 2014 r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. (dalej: "organ odwoławczy", "Dyrektor ARiMR") działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267; dalej: "k.p.a."), po rozpatrzeniu zażalenia S. C. (dalej także: "skarżąca") na postanowienie Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w G. (dalej także: "Kierownik ARiMR", "organ I instancji") Nr [...] z dnia [...] maja 2014 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o przyznanie płatności na zalesienie gruntów rolnych - orzekł o utrzymaniu w całości zaskarżonego postanowienia.
Powyższe postanowienia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym:
W dniu [...] lipca 2011 r. do organu I instancji wpłynął wniosek skarżącej
o przyznanie płatności na zalesianie gruntów rolnych na 2011 r. oraz wniosek o wypłatę płatności na zalesianie gruntów rolnych na rok 2011 wraz z aktem notarialnym Rep.
[...] z dnia [...] stycznia 2011 r. umowy darowizny.
Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2011 r. Nr [...] Kierownik ARiMR orzekł
o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie przyznania pomocy finansowej na zalesienie gruntów rolnych powołując się na przepisy art. 61a § 1 k.p.a. w związku z § 11 ust. 1–4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na zalesianie gruntów rolnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 187, poz. 1929 ze zm.; dalej: "rozporządzenie RM z dnia 11 sierpnia 2004 r."). W uzasadnieniu wskazał, że przedmiotowy wniosek został złożony z uchybieniem terminu do jego wniesienia oraz, że termin ten nie podlega przywróceniu. Następnie Dyrektor ARiMR postanowieniem
z dnia [...] listopada 2011 r. Nr [...] utrzymał w mocy ww. postanowienie organu
I instancji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2012 r., w sprawie o sygnaturze akt VIII SA/Wa 55/12, uchylił postanowienia organów obu instancji. Uzasadniając Sąd wskazał, iż organy nie wyjaśniły należycie, dlaczego odmawiają skarżącej wszczęcia postępowania w sprawie, a argumentacja zaskarżonych postanowień jest przy tym wewnętrznie sprzeczna. Podniósł, iż z jednej strony organy rozstrzygają sprawę formalnie, a z drugiej strony zajmują merytoryczne stanowisko, o czym świadczy stwierdzenie organu odwoławczego, że złożenie wniosku z uchybieniem terminu przewidzianego dla tej czynności "skutkuje odmową przyznania płatności". Dlatego też Sąd, przy ponownym rozpoznaniu sprawy, zobowiązał organ
I instancji do rozważenia, czy istnieje podstawa do wydawania jakiegokolwiek aktu
w niniejszej sprawie, a wcześniej do ustalenia, czy w obrocie prawnym pozostaje decyzja Dyrektora ARiMR z dnia [...] listopada 2011 r. rozstrzygająca merytorycznie sprawę z wniosku skarżącej o przyznanie płatności na zalesianie. Sąd wskazał, iż
w przypadku, gdy decyzja ta pozostaje w obrocie prawnym, to w zakresie, który ona obejmuje swoim rozstrzygnięciem merytorycznym, z oczywistych względów brak jest podstaw prawnych do wydawania postanowienia w trybie art. 61a § 1 k.p.a. Jeżeli zaś intencją organu I instancji było zakończenie formalne innej sprawy, to wówczas organ został zobligowany do należytego uzasadnienia swego rozstrzygnięcia.
Decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. Nr [...] Prezes ARiMR stwierdził nieważność decyzji Dyrektora ARiMR Nr [...] z dnia [...] listopada 2011 r. o uchyleniu zaskarżonej decyzji Kierownika ARiMR w G. Nr [...] z dnia [...] sierpnia 2011 r. "w sprawie decyzji o umorzeniu postępowania administracyjnego w sprawie wniosku o przyznanie płatności na zalesianie gruntów rolnych" i odmowie "przyznania płatności na zalesienie gruntów rolnych". W uzasadnieniu decyzji o Nr [...] wskazano, że w obrocie prawnym pozostawała decyzja Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w W. Nr [...] z dnia [...] listopada 2011 r. błędnie rozstrzygająca sprawę z wniosku skarżącej o przyznanie płatności na zalesianie gruntów, nie zaś wniosku o wypłatę płatności na rok 2011.
Rozpoznając odwołanie skarżącej z dnia [...] sierpnia 2011 r. Dyrektor ARiMR decyzją z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję organu
I instancji o Nr [...] z dnia [...] sierpnia 2011 r. o umorzeniu postępowania administracyjnego wszczętego z wniosku o wypłatę płatności na zalesienie gruntów rolnych na rok 2011 i odmówił wypłaty płatności na zalesianie gruntów rolnych na rok 2011.
Wcześniej, Kierownik ARiMR postanowieniem z dnia [...] maja 2014 r. działając na podstawie art. 61 a § 1 k.p.a. oraz § 11 ust. 1-4 rozporządzenia RM z dnia 11 sierpnia 2004 r. orzekł o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie wniosku skarżącej o przyznanie płatności na zalesianie gruntów rolnych. W uzasadnieniu wskazał, iż przedmiotowy wniosek został złożony przez skarżącą w dniu [...] lipca 2011 r., a więc z niedochowaniem terminu 35 dni od przeniesienia własności działki nr [...] położonej w miejscowości W., gmina M. Dlatego też Kierownik ARiMR uznał, iż do kategorii innych uzasadnionych przyczyn wskazujących na konieczność wydania, stosownie do art. 61 a § 1 k.p.a., postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania należy zaliczyć upływ terminu do złożenia wniosku o przyznanie płatności na zalesienie gruntów rolnych.
Zażalenie na postanowienie Kierownika ARiMR z dnia [...] maja 2014 r. złożyła skarżąca. Zarzuciła naruszenie następujących przepisów prawa tj.:
– art. 8 i art. 9 k.p.a. poprzez niewywiązanie się z ciążącego na organie administracji publicznej obowiązku należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, a tym samym przyczynienie się do powstania negatywnych konsekwencji w sytuacji prawnej i faktycznej strony;
– art. 61 a § 1 k.p.a. poprzez zastosowanie tego przepisu w sytuacji, gdy nie zostały spełnione przesłanki warunkujące zastosowanie tego przepisu;
– art. 58 i art. 59 k.p.a. poprzez niezastosowanie tych przepisów w sytuacji, gdy okoliczności faktyczne przedmiotowej sprawy obligowały organ do zastosowania niniejszych przepisów;
– § 11 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia RM z dnia 11 sierpnia 2004 r. poprzez błędną jego wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż 35-dniowy termin jest terminem
o charakterze materialnym i nie podlega przywróceniu i rozstrzygnięcie o tym bez przeprowadzenia stosownego postępowania zgodnie z wnioskiem strony.
Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w W. postanowieniem z dnia [...] czerwca 2014 r., opisanym na wstępie i zaskarżonym w niniejszej sprawie utrzymał w całości postanowienie organu I instancji z dnia [...] maja 2014 r. W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy, po przedstawieniu stanu faktycznego sprawy, przytoczył brzmienie przepisów § 6 ust. 1, § 10 ust. 4 oraz § 11 ust. 1-3 rozporządzenia RM z dnia 11 sierpnia 2004 r. Mając na uwadze brak skutecznego przejęcia płatności na zalesianie tj. wobec braku złożenia wniosku o przyznanie płatności w wymaganym terminie, za prawidłowe Dyrektor ARiMR uznał rozstrzygnięcie organu I instancji.
Odnosząc się do zarzutów zażalenia wskazał m.in., iż po upływie 35 dni od przeniesienia własności tych działek wygasają uprawnienia nabywcy do przejęcia płatności na zalesianie. Jeżeli zatem, jak w tym przypadku, nabywca nie dotrzymał tego terminu do złożenia wniosku w stosunku do części przejętych działek, to w odniesieniu do tych działek nie jest dopuszczalna wypłata płatności na zalesianie. Złożenie takiego wniosku (wniosku o przyznanie płatności) po upływie terminu określonego
w rozporządzeniu RM z dnia 11 sierpnia 2004 r., skutkuje odmową wypłaty płatności (z wniosku o wypłatę płatności). Organ odwoławczy powtórzył, iż z aktu notarialnego rep. [...] z dnia [...] stycznia 2011 r. wynika, iż przekazanie działki ewidencyjnej, którą W. C. deklarował w ramach wniosku na zalesianie gruntów rolnych nr [...] obręb W., powiat [...], gmina M. nastąpiło ww. aktem notarialnym sporządzonym dnia [...] stycznia 2011 r. Natomiast wniosek o przejęcie zobowiązania S. C. złożyła dnia [...] lipca 2011 r., a więc ponad pół roku od przejęcia zalesionej przez W. C. działki nr [...]. Dyrektor ARiMR wskazał, iż z materialnego charakteru terminu z § 11 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 4 rozporządzenia RM z dnia 11 sierpnia 2004 r. wynika, że dokonanie czynności po jego upływie, jest bezskuteczne. W tym stanie rzeczy, niezależnie od przyczyn uchybienia terminowi, czynność dokonana po terminie jest bezskuteczna. Upływ terminu prawa materialnego uniemożliwia skuteczne złożenie wniosku, wstąpienie do postępowania i uzyskanie płatności. Jednocześnie organ odwoławczy podniósł, iż przewidziany w § 11 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia RM z dnia 11 sierpnia 2004 r. termin jest terminem ustawowym, który nie podlega przedłużeniu. Oznacza to, że jeśli osoba nie chce narazić się na surowe konsekwencje musi terminu dochować w tym znaczeniu, że przed jego upływem złoży wniosek. Nie jest wystarczające podjęcie przed upływem tego terminu jakiejkolwiek czynności zmierzającej do złożenia wniosku, konieczne jest jego skuteczne złożenie.
Odnosząc się do zarzutów dotyczących naruszenia art. 8 i 9 k.p.a. Dyrektor ARiMR wskazał, że W. C. składając wniosek podpisał się w sekcji XII -oświadczenia i zobowiązania, iż zobowiąże się do niezwłocznego informowania Agencji o zaistnieniu jakichkolwiek przesłanek, które miałyby wpływ na przyznaną płatność oraz o przeniesieniu własności części albo wszystkich działek rolnych objętych wnioskiem na rzecz innego producenta rolnego. Jednocześnie oświadczył, iż znane mu są zasady przyznawania płatności. Działanie Zalesienie gruntów rolnych w ramach PROW 2004-2006 jest działaniem niezależnym. Mając na uwadze, iż rolnik powinien świadomie przystępować do każdego działania szczególnie, że niniejsze działanie wiąże się
z długim terminem realizacji sam decyduje, które zobowiązania w ramach realizowanych działań przekazuje następcy w przypadku wystąpienia z wnioskiem
o rentę strukturalną.
Ustosunkowując się do zarzutu naruszenia art. 58 i 59 k.p.a. i braku rozpoznania wniosku strony o przywrócenie terminu organ odwoławczy zauważył, że S. C. nie wnosiła o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie płatności na zalesianie gruntów rolnych na rok 2011. Powołując się na orzeczenie sądu administracyjnego wskazał, iż przewidziany w § 11 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia RM
z dnia 11 sierpnia 2004 r. termin do złożenia wniosku jest terminem prawa materialnego, które to terminy są co do zasady nieprzywracalne, gdyż nie ma do nich zastosowania art. 58 § 1 k.p.a. odnoszący się do terminów prawa procesowego.
Konkludując, zdaniem organu odwoławczego prowadzone w sprawie postępowanie toczyło się w zgodzie z wymogami Kodeksu postępowania administracyjnego, z różnicami wynikającymi ze specyfiki przedmiotu niniejszej sprawy.
Pismem z dnia [...] lipca 2014 r. skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Dyrektora ARiMR z dnia [...] czerwca 2014 r. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie następujących przepisów prawa tj.:
– art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a., polegające
w szczególności na: nie podjęciu przez organ wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, oparciu rozstrzygnięcia na dowolnych ustaleniach faktycznych nie znajdujących potwierdzenia w materiale dowodowym, oparciu rozstrzygnięcia na niekompletnym materiale dowodowym i nie rozpatrzonym w sposób wszechstronny i wyczerpujący oraz dowolności w wydaniu decyzji poprzez niedostateczne i niepełne uzasadnienie decyzji;
– naruszeniu 21 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 7 marca z 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013 r., poz.173) oraz art. 8 k.p.a. poprzez niewywiązanie się z ciążącego na organie administracji publicznej obowiązku należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych
i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, a tym samym przyczynienie się do powstania negatywnych konsekwencji w sytuacji prawnej i faktycznej strony, mimo tego że strona zwracała się do organu o wskazanie konsekwencji przejęcia gospodarstwa po ojcu. Konsekwencją takiego postępowania organu jest naruszenie wynikającej z art. 8 k.p.a. zasady pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej;
– art. 61 a § 1 k.p.a. poprzez zastosowanie tego przepisu w sytuacji, gdy nie zostały spełnione przesłanki warunkujące jego zastosowanie;
– art. 58 i art. 59 k.p.a. poprzez niezastosowanie tych przepisów w sytuacji, gdy okoliczności faktyczne przedmiotowej sprawy obligowały organ do zastosowania niniejszych przepisów;
– § 11 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia RM z dnia 11 sierpnia 2004 r. poprzez błędną jego wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż 35-dniowy termin jest terminem
o charakterze materialnym i nie podlega przywróceniu i rozstrzygnięcie o tym bez przeprowadzenia stosownego postępowania zgodnie z wnioskiem strony;
– art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji, pomimo naruszenia przepisów mających wpływ na wynik sprawy.
Wskazując na powyższe naruszenia skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i zasądzenie kosztów postępowania.
Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U.
z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Uwzględnienie skargi następuje jedynie wówczas, gdy Sąd stwierdzi, że doszło do naruszenia prawa (art. 145 § 1 p.p.s.a.), przy czym ocena tego naruszenia następuje w świetle prawa obowiązującego w dacie wydania zaskarżonego postanowienia.
W rozpoznawanej sprawie tego rodzaju naruszenia wystąpiły, wobec czego należy uznać, iż skarga jest zasadna.
Należy podkreślić, iż rozstrzygając w postępowaniu administracyjnym organ administracji publicznej zobligowany jest mieć na uwadze słuszny interes obywateli oraz uwzględniać interes społeczny, w szczególności zaś powinien zmierzać do realizacji prawdy obiektywnej. Dlatego też trafność rozstrzygnięcia w każdym wypadku wymaga szczegółowego zbadania i rozważenia wszelkich argumentów, które stanowiłyby podstawę do przyjęcia określonego stanowiska. Wydając rozstrzygnięcie organ jest zobligowany do przestrzegania przepisów k.p.a., a przede wszystkim do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych w celu wyjaśnienia stanu faktycznego. Zobowiązany jest również do wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny całego materiału dowodowego zgodnie z treścią art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz do uzasadnienia rozstrzygnięcia według wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a.
Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. wydane [...] czerwca 2014 r., utrzymujące w mocy postanowienie organu I instancji
z dnia [...] maja 2014 r., odmawiające na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. wszczęcia na wniosek skarżącej postępowania administracyjnego w sprawie wniosku o przyznanie płatności na zalesienie gruntów rolnych na rok 2011.
Przepis wskazany wyżej, obowiązujący od dnia 11 kwietnia 2011 r., został dodany ustawą z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 6, poz. 18). Nowelizacja ta pozwala na wyraźniejsze niż dotychczas, rozróżnienie wstępnego etapu postępowania administracyjnego – jego wszczęcia, od etapu merytorycznego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia żądania strony co do istoty przez wydanie decyzji administracyjnej. Powołany przepis stanowi podstawę do wydania przez organ administracji publicznej postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte. Ustawodawca wprowadził w tej regulacji dwie samodzielne
i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Jedną z ich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną. Przesłanką do wydania postanowienia w trybie art. 61a § 1 k.p.a. jest też zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Co prawda przepis art. 61a § 1 k.p.a. wskazując na przyczyny stanowiące podstawę odmowy wszczęcia postępowania posługuje się klauzulą generalną "innych uzasadnionych przyczyn", ale za takie przyczyny winny być uznane wyłącznie okoliczności wskazujące na niedopuszczalność wszczęcia i prowadzenia postępowania, nie zaś okoliczności odnoszące się do zasadności prowadzonego postępowania. Należy przez nie rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania; przykładowo, gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo w sprawie takiej zapadło już rozstrzygnięcie lub, gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialno-prawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym. W literaturze przywołuje się takie okoliczności jak: cywilny charakter sprawy, wynikanie praw bądź obowiązków z mocy samego prawa, brak przepisu stanowiącego podstawę materialnoprawną do wydania decyzji (vide: W. Chróścielewski, ZNSA 2011.4.9-25, Lex 135465/5).
Skoro jednak na skutek odmowy wszczęcia postępowania organ nie prowadzi postępowania administracyjnego i nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty, to należy przyjąć, iż w postanowieniu wydanym w trybie art. 61a § 1 k.p.a. organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania. Instytucja odmowy wszczęcia postępowania kończy się bowiem aktem formalnym, a nie merytorycznym.
W kontekście poczynionych wyżej rozważań należy wskazać, że postanowienie organu odwoławczego jak i organu I instancji było nieprawidłowe. Powodem zastosowania w niniejszej sprawie art. 61 a § 1 k.p.a. było ustalenie przez organy orzekające, że wniosek skarżącej o przyznanie płatności na zalesienie gruntów rolnych na rok 2011 został złożony z uchybieniem terminu określonego w § 11 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia RM z dnia 11 sierpnia 2004 r. oraz że termin ten jest terminem materialnym, który nie podlega przywróceniu.
W ocenie Sądu uzasadnienia wydanych postanowień stanowią o merytorycznym rozstrzygnięciu sprawy, co jest niedopuszczalne na etapie wydawania formalnego rozstrzygnięcia, jakim jest odmowa wszczęcia postępowania w sprawie z wniosku skarżącej. Okoliczności stanowiące o merytorycznym rozstrzygnięciu sprawy mogą być przedmiotem rozważań jedynie po wszczęciu postępowania. Tym samym wobec tego, iż powoływane przez organ okoliczności, mające uzasadniać odmowę wszczęcia postępowania w istocie nie mieszczą się w dyspozycji art. 61 a § 1 k.p.a., zarówno zaskarżone postanowienie, jak i postanowienie organu I instancji zostały wydane
z naruszeniem art. 61 a § 1 k.p.a. Wadliwe zastosowanie ww. przepisu prowadzące do formalnego zakończenia postępowania, przy jednoczesnym powołaniu przyczyn
o charakterze merytorycznym, które podlegają rozpoznaniu w toku postępowania
i stanowiących podstawę do merytorycznego orzeczenia niewątpliwie miało wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie trafny jest formułowany w stosunku do zaskarżonego postanowienia zarzut naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a.
W świetle powyższych wywodów za przedwczesne należy uznać odnoszenie się do pozostałych zarzutów skargi, jako odnoszących się do okoliczności mających charakter merytoryczny, które mogą stanowić przedmiot rozpoznania sprawy
w postępowaniu po jego wszczęciu.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy winny uwzględnić powyższe rozważania i po wszczęciu postępowania dokonać oceny istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności, dostrzeżonych przez organ, jak i podnoszonych przez skarżącą, przy jednoczesnych dopełnieniu obowiązku prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy i uzasadnieniu wydanego na jego podstawie rozstrzygnięcia.
Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.
c p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. Zakres, w jakim uchylony akt nie może być wykonany, Sąd określił zgodnie z art. 152 p.p.s.a. (pkt 2).
O zwrocie kosztów postępowania Sąd postanowił na mocy art. 200, art. 205 § 1 oraz art. 209 p.p.s.a. (pkt 3 sentencji wyroku).
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 26.07.2026. · Źródło