VIII SA/Wa 786/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska – Gwiazda, Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kobylski (sprawozdawca), Sędzia WSA Iwona Szymanowicz - Nowak, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Marlena Stolarczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 stycznia 2020 r. w Radomiu sprawy ze skargi C. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] z [...] kwietnia 2019 r. Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest skarga C. S.(dalej: "wnioskodawczyni", "skarżąca") na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Prezes ZUS", "organ") z dnia [...] czerwca 2019 r. nr: [...] w przedmiocie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. Skarga została złożona w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: W dniu [...] kwietnia 2019 r. (data wpływu do organu) do Prezesa ZUS wpłynął wniosek C. S. o przyznanie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] Prezes ZUS, działając na podstawie art. 3 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (Dz. U. z 2019 r., poz. 303; dalej: "u.r.ś.u.") orzekł o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia. Podstawę rozstrzygnięcia stanowiło ustalenie organu, iż skarżąca nie spełnia ustawowych przesłanek do przyznania świadczenia, bowiem wychowała do troje dzieci. Organ wskazał, iż okres, w którym poświęciła się skarżąca wychowaniu syna S. wyniósł około 2 miesięcy i 10 dni. Dlatego też nie można uznać, że wnioskodawczyni wychowała czworo dzieci, ponieważ wraz ze śmiercią pierwszego dziecka nastąpiło długotrwałe zaprzestanie jego wychowywania tj. uczestniczenia w procesie stałej, bezpośredniej i ciągłej opieki, rozumianym jako okres liczony od urodzenia do osiągnięcia pełnoletności. Nadto organ wskazał, iż wnioskodawczyni nie osiągnęła również wieku 60 lat. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca wskazała, iż urodziła czworo dzieci, a zmarły syn był jej drugim dzieckiem, a nie pierwszym jak wskazano w decyzji. Podniosła, iż od 1998 r. sama wychowywała dzieci. Nadto nadmieniła, iż przeszła kilka poważnych operacji i z tego powodu ma przyznany umiarkowany stopień niepełnosprawności. Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r. Prezes ZUS, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył brzmienie art. 3 u.r.ś.u. Wskazał, iż – w jego ocenie – skarżąca nie spełniła pierwszego warunku tj. urodzenia i wychowania lub wychowania co najmniej czworga dzieci. Prezes ZUS wyjaśnił, iż przesłanka wychowania podlega uznaniu administracyjnemu. Organ ma obowiązek ocenić, czy w sprawie spełniona jest przesłanka wychowania dzieci, a także, czy nie wystąpiła okoliczność zaprzestania wychowania dzieci. Celem świadczenia, zgodnie z art. 2 u.r.ś.u., jest zapewnienie niezbędnych środków utrzymania osobom, które zrezygnowały z zatrudnienia lub innej działalności zarobkowej albo ich nie podjęły ze względu na wychowanie dzieci. Następnie Prezes ZUS wskazał, iż z akt sprawy wynika, że skarżąca urodziła czworo dzieci. Natomiast syn S. urodzony [...] listopada 1978 r. zmarł [...] stycznia 1979 r. A zatem okres, w którym skarżąca poświęciła się wychowaniu syna wyniósł ponad 2 miesiące. W jego ocenie nie można zatem uznać, że skarżąca wychowała czworo dzieci, bowiem wraz ze śmiercią dziecka nastąpiło długotrwałe zaprzestanie wychowywania, tj. uczestniczenia w procesie stałej, bezpośredniej i ciągłej opieki, rozumianym jako okres liczony od urodzenia do osiągnięcia pełnoletności. Organ zauważył także, iż wychowanie to proces ciągły i długofalowy mający na celu kształtowanie osobowości dziecka według społecznie zaakceptowanego wzoru. W sprawie skarżącej - w związku ze śmiercią dziecka - nastąpiła przerwa w realizacji procesu wychowawczego, a sam proces obejmował okres od [...] listopada 1978r. do [...] stycznia 1979 r. Dlatego też organ uznał, iż skarżąca, w jego ocenie, nie uczestniczyła w procesie wychowawczym syna S., liczonym od urodzenia dziecka do osiągnięcia pełnoletności w sposób stały, bezpośredni i ciągły, w tym skutkujący koniecznością rezygnacji z kontynuacji lub podjęcia zatrudnienia w celu należytego wykonywania pieczy nad dzieckiem. Z chwilą śmierci dziecka nastąpiło zaprzestanie jego wychowywania. Skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2019 r. W treści skargi podniosła, że jest w bardzo ciężkiej sytuacji materialnej i utrzymuje się z zasiłku stałego z MOPS (530 zł), emerytury (17,95 zł) oraz alimentów od byłego męża (150 zł). W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał twierdzenia zawarte w uzasadnieniu decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W rozpatrywanej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przyjął, że skarżąca nie spełnia przesłanki przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o której mowa w przepisie art. 3 ust. 1 pkt 1 u.r.ś.u. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Organ powołał się na przepis art. 2 pkt 9 u.r.ś.u., zawierający definicję "wychowania" dziecka i argumentował, że jest to proces stały, bezpośredni i ciągły liczony od urodzenia do osiągniecia pełnoletności. W konkluzji stwierdził, że nie można uznać, iż wnioskodawczyni wychowała czworo dzieci, gdyż w związku ze śmiercią syna S. nastąpiła przerwa w realizacji procesu wychowawczego, a sam proces obejmował okres od [...] listopada 1978r. do [...] stycznia 1979 r. Sąd nie podziela tego zapatrywania organu, ponieważ nie znajduje ono uzasadnienia w przepisach prawa będących podstawą wydania zaskarżonej decyzji. Przepis art. 3 ust. 1 pkt 1 u.r.ś.u. stanowi, że świadczenie może być przyznane matce, która urodziła i wychowała lub wychowała co najmniej czworo dzieci (forma dokonana czasownika). W art. 2 pkt 9 u.r.ś.u. zdefiniowano pojęcie wychowania, przyjmując, że wychowanie oznacza sprawowanie osobistej opieki nad dziećmi polegającej na stałym, bezpośrednim i ciągłym wykonywaniu ogółu obowiązków spoczywających na rodzicach w ramach praw im przysługujących względem dzieci w celu należytego sprawowania pieczy nad nimi i nad ich majątkiem. W art. 2 pkt 9 i art. 3 ust. 1 pkt 1 u.r.ś.u. użyto czasownika w formie dokonanej (wychować), definiując jednakże to pojęcie przez wskazanie działania wychowawczego - sprawowanie osobistej opieki nad dziećmi. Należy przyjąć, że tej formy dokonanej użyto celowo, jako że w innym miejscu, w art. 3 ust. 5 pkt 2 u.r.ś.u., ustawodawca posłużył się pojęciem "wychowywania". Niemożność określenia rezultatu wychowywania, pozwalającego stwierdzić, że proces wychowywania dopełnił się – matka dziecko wychowała, wymaga poszukiwania innego kryterium decydującego o spełnieniu tej ustawowej przesłanki. Można je wyprowadzić z definicji wychowania zawartej w art. 2 pkt 9 u.r.ś.u., w której wychowanie wiąże się wykonywaniem ogółu obowiązków spoczywających na rodzicach w ramach praw im przysługującym względem dzieci. Zdaniem Sądu to sformułowanie daje podstawę do wniosku, że w rozumieniu ustawy wychowanie zostało zrealizowane (matka wychowała dziecko), jeżeli wychowywała je stale, bezpośrednio i ciągle tak długo, jak prawo jej na to zezwalało i zarazem do tego zobowiązywało. Kwestie te reguluje ustawa z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Przepis art. 92 k.r.i.o. stanowi, że dziecko pozostaje pod władzą rodzicielską aż do pełnoletności. Pełnoletność wyznacza maksymalną czasową granicę władzy rodzicielskiej. W wyjątkowych przypadkach, z przyczyn zależnych albo niezależnych od rodziców ta władza może ustać przed uzyskaniem przez dziecko pełnoletności (np. wskutek pozbawienia władzy rodzicielskiej przez sąd, przysposobienia dziecka przez inną osobę albo śmierci małoletniego). Ustanie władzy rodzicielskiej, powoduje, bez względu na wiek dziecka zakończenie jego wychowywania przez rodziców. W ten sposób wychowanie staje się faktem dokonanym. Kodeks rodzinny i opiekuńczy traktuje sprawowanie władzy rodzicielskiej również w kategoriach obowiązków rodziców (art. 95 § 1 i art. 96 § 1). Z tych względów ustawodawca przewiduje pozbawienie prawa do świadczenia osobę, która nie wykonywała obowiązków w zakresie wychowania dziecka do czasu uzyskania przez niego pełnoletności, z powodów przez nią niejako "zawinionych" (np. według art. 3 ust. 5 pkt 1 u.r.ś.u., w razie sądowego pozbawienia władzy rodzicielskiej lub ograniczenia tej władzy przez umieszczenie dziecka lub dzieci w pieczy zastępczej). Można zauważyć, że tego rodzaju wyłączenia prawa do świadczenia potwierdzają tezę, że przesłanka wychowania dziecka, określona w art. 3 ust. 1 pkt 1 u.r.ś.u., może być spełniona również wówczas, gdy wychowywanie ustało wraz z ustaniem władzy rodzicielskiej przed uzyskaniem przez dziecko pełnoletności. Byłyby one bowiem zbędne przy założeniu, że o wychowaniu w rozumieniu ustawy można mówić jedynie wówczas, gdy trwało ono do chwili, gdy dziecko stało się pełnoletnie. Z ustawowej definicji wychowania (art. 2 pkt 9 u.r.ś.u.) wynika, że określone tam działania składające się na wychowanie odnoszą się do dziecka w każdym wieku, również do dziecka małego. Nie ma zatem żadnych przeszkód, aby przyjąć, że matka wychowała dziecko nawet wtedy, gdy wychowywanie zostało przerwane (zakończyło się) wskutek śmierci dziecka. Wobec braku wyraźnej, normatywnie ustalonej czasowej miary wychowywania dziecka pozwalającej ustalić, że dziecko zostało wychowane, nie jest, zdaniem Sądu, uprawione zaprezentowane przez organ stanowisko, że rodzicielskie świadczenie uzupełniające może być przyznane jedynie matce, która wychowywała dzieci przez okres "długofalowy". Organ "uzupełnił" w ten sposób ustawową definicję wychowania, dodając, że wychowanie jest procesem "długofalowym". Tymczasem w art. 2 pkt 9 u.r.ś.u., jest jedynie mowa o stałym, bezpośrednim i ciągłym wykonywaniu obowiązków w zakresie wychowania. Sąd zauważa, że w uzasadnianiu do projektu ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (s. 3) podniesiono m.in., że "trudno określić ramy czasowe wychowania (...). Stąd też każdy wniosek o świadczenie będzie szczegółowo rozpatrywany indywidualnie". Można dodać, że śmierć dziecka przed ukończeniem 18 roku życia nie może być potraktowana pod względem skutków jako "długotrwałe zaprzestanie wychowywania" (art. 3 ust. 5 pkt 2 u.r.ś.u.). O takim "zaprzestaniu" można mówić wówczas, gdy matka posiada władzę rodzicielską, jednakże dziecka nie wychowuje (a więc w istocie nie wykonuje władzy rodzicielskiej), a nie wtedy, gdy zaprzestaje wychowywania (sprawowania władzy rodzicielskiej) wskutek śmierci dziecka. Przedstawione rozważania prowadzą do wniosku, że określona w art. 3 ust. 1 pkt 1 u.r.ś.u. przesłanka wychowania dziecka została w niniejszej sprawie spełniona, bowiem skarżąca sprawowała osobistą opiekę nad czwórką dzieci w sposób wskazany w art. 2 pkt 9 u.r.ś.u. przez okres przysługującej jej nad nimi władzy rodzicielskiej. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ponownie orzekając w tej sprawie, zastosuje się do powyższych wskazań Sądu. Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) orzekł jak w sentencji.