VIII SA/Wa 804/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Nawrot po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprzeciwu K. Ś. na postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 12 grudnia 2017 r., sygn. akt VIII SA/Wa 804/17 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi K. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] sierpnia 2017 r. znak [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy i zagospodarowania terenu postanawia: utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy Wnioskiem z 3 listopada 2017 r. (data nadania formularza w urzędzie pocztowym) K. Ś. (zwana dalej: skarżąca) wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym oraz uzyskiwanych dochodach zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem. Podała, iż dochód rodziny stanowi kwota [...] zł, uzyskiwana przez nią z zabezpieczenia społecznego (emerytura). Oświadczyła, iż jej mąż jest bezrobotny – stracił pracę. Nie prowadzą żadnej działalności. Jej stan zdrowia nie pozwala na jakąkolwiek pracę zarobkową. Wyjaśniła, że koszty ponoszone na mieszkanie, opłaty za media, koszty leczenia i rehabilitacji przekraczają wysokość jej emerytury. Oświadczyła, iż nie posiada żadnych oszczędności, jako majątek nieruchomy podała: ½ budynku mieszkalnego o powierzchni [...] m2, nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha. Majątku ruchomego nie określiła. Pismem z 9 listopada 2017 r. starszy referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1) złożenie zaświadczenia (odcinek) o wysokości emerytury skarżącej; 2) złożenie zeznania podatkowego małżonków za 2016 r.; 3) złożenie wyciągów z rachunków bankowych małżonków (historia operacji) za ostatnie cztery miesiące; 4) udokumentowanie statusu osoby bezrobotnej przez męża skarżącej; 5) wyjaśnienie, czy nieruchomość rolna przynosi pożytki (także w formie dopłat unijnych), jeśli nie to dlaczego; 6) udokumentowanie wydatków ponoszonych na bieżące utrzymanie (dowody opłat za energię, gaz, itp.). Na powyższe wezwanie skarżąca nie udzieliła odpowiedzi. Postanowieniem z 12 grudnia 2017 r., sygn. akt VIII SA/Wa 804/17 starszy referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z 3 stycznia 2018 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) skarżąca wniosła sprzeciw na powołane postanowienie. Braki złożonego środka zaskarżenia uzupełnione zostały 29 stycznia 2018 r. (data nadania w urzędzie pocztowym). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, zwana dalej p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6–8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z regulacji art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stwierdzić należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z 27 września 2011 r. sygn. akt II GZ 434/11 oraz z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, publ. cbois). Podnieść trzeba, że zgodnie z ugruntowanym poglądem doktryny i orzecznictwa, opłaty sądowe, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy powinno wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Warunkiem przyznania prawa pomocy jest taka sytuacja, w której z przyczyn od strony niezależnych, nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy również mieć na uwadze, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do Sądu (referendarza sądowego) natomiast należy ocena przytoczonych okoliczności. Podnieść należy, że stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Celem podjęcia działań wynikających z art. 255 p.p.s.a jest możliwe najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy. W świetle powyższych regulacji uznać należy, że oświadczenie majątkowe przedstawione przez skarżącą zawarte w formularzu o prawo pomocy nie sprostało obowiązkowi wskazanemu w treści przepisu art. 252 §1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym wnioskodawcy. Wniosek o prawo pomocy nie zawierał bowiem pełnej informacji dotyczącej sytuacji finansowej i materialnej skarżącej. Skarżąca mimo wezwania nie udokumentowała faktu posiadania przez męża statusu bezrobotnego, dochodów swoich i męża, dochodów z gospodarstwa rolnego oraz bieżących miesięcznych wydatków. Jak wskazano, podstawą pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o prawo pomocy może być wyłącznie rzeczywisty stan rodzinny, majątkowy i dochodowy strony ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Skoro skarżąca nie przedstawiła rzetelnych, wiarygodnych okoliczności dotyczących jej sytuacji finansowej, to tym samym niemożliwym uczyniła weryfikację swoich oświadczeń. W konsekwencji Sąd stwierdza, że skarżąca nie wykazała, iż ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w odniesieniu do jej osoby wystąpiła. Nie przedstawienie żądanych w dodatkowym wezwaniu dokumentów, uniemożliwiło dokonanie pełnej oceny możliwości ponoszenia przez nią kosztów postępowania. Oświadczenie skarżącej należało uznać za nierzetelne, budzące wątpliwości, a zatem niewiarygodne, aby na jego podstawie dokonać właściwej oceny sytuacji materialnej, w jakiej znajduje się skarżąca. Podkreślenia wymaga fakt, iż to do skarżącej jako osoby zainteresowanej w uzyskaniu prawa pomocy należało wykazanie, że zachodzą wobec niej ustawowe przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając na uwadze powołane okoliczności, Sąd działając na podstawie art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.