VIII SA/Wa 818/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Monika Kramek po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku I. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. G. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu I. G. (dalej - "skarżąca") wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Oświadczyła, że jej czteroosobowa rodzina (mąż i dwoje małoletnich dzieci) boryka się z problemami finansowymi w związku z posiadaniem kredytu hipotecznego (rata [...] zł) oraz ponoszoną miesięcznie opłatą planistyczną ([...] zł). Podała, że cierpi na schorzenie [...] i od września 2013 r. nie przysługuje jej już zasiłek chorobowy. Jedynym źródłem utrzymania rodziny jest wynagrodzenie męża skarżącej – [...] zł. Jako posiadany majątek wymieniła mieszkanie – [...] m² oraz nieruchomość rolną [...] ha we współwłasności z bratem. W wyniku uzupełnieniu wniosku skarżąca wyjaśniła, że nie otrzymuje już dopłat z tytułu posiadanego gospodarstwa rolnego, złożyła zaświadczenie z urzędu skarbowego o dochodzie za 2012 r., wyciągi z rachunków bankowych obojga małżonków, kserokopie faktur za gaz, energię, telefon oraz pismo wspólnoty mieszkaniowej o wysokości opłat za mieszkanie ([...] zł). Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w/w ustawy przysługuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Przy czym sformułowanie "gdy wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na stronie występującej z takim wnioskiem natomiast do referendarza sądowego bądź Sądu należy ocena wykazanych okoliczności. Zwolnienie od kosztów sądowych w ramach przyznania prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić tych kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Przy czym przez uszczerbek ten należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z dnia 22.03.2005 r., sygn. akt. FZ 794/04 ). Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa, czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na pozostałych podatników. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. post. SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i post. NSA z dnia 10.01.2005 r., sygn. akt FZ 478/04). Podkreślić również należy, że zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 w/w ustawy, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Przyznanie prawa pomocy nie ma charakteru powszechnego i winno być stosowane w szczególności w stosunku do osób bezrobotnych, bez majątku, czy też takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są całkowicie możliwości zdobycia środków do życia. Strona skarżąca będąca osobą fizyczną powinna więc partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe (por. postanowienie NSA z dnia 22.12.2004 r., sygn. akt. OZ 862/04 ). Z treści wniosku, akt sprawy i załączonych dokumentów wynika, że czteroosobowa rodzina skarżącej utrzymuje się z dochodu w wysokości ok. [...] zł. Jednak analiza operacji na rachunkach bankowych małżonków nie potwierdza trudnej sytuacji finansowej rodziny. Konto skarżącej w okresie od października do grudnia 2013 r. było dwukrotnie zasilane przez jej męża kwotą [...] zł i [...] zł, i dwukrotnie przez osobę trzecią tytułem "rata kredytu hipotecznego". Podobnie rachunek męża skarżącej poza wpływami z tytułu wynagrodzenia i bieżącymi wypłatami czy płatnościami jest zasilany wpłatami własnymi w tzw. wpłatomacie na kwoty [...] zł ([...].11.2013 r.), [...] zł ([...].11.2013 r.), [...] zł ([...].12.2013 r.). Małżonkowie korzystają zatem w spłacie kredytu hipotecznego z pomocy innych osób. Również podnoszona okoliczność o ratalnej spłacie tzw. renty planistycznej nie może być przesłanką przyznania prawa pomocy bowiem obowiązek takiej opłaty powstaje, jeżeli wskutek uchwalenia lub zmiany miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego wzrosła wartość objętej nim działki, a właściciel zbywa tę nieruchomość lub jej część. Skarżąca nie wyjaśniła szczegółów obciążenia jej tą opłatą, nie podała również z jakich powodów nie otrzymuje dopłat do posiadanego gospodarstwa rolnego. Uznać zatem należy, że skarżąca nie wykazała jakoby uiszczenie wpisu od skargi mogło prowadzić do powstania uszczerbku w utrzymaniu koniecznym jej rodziny. Mając na względzie całość powyższej argumentacji, na podstawie art. 246 §1 pkt 2 oraz art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji