VIII SA/Wa 822/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Cezary Kosterna po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku U. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi U. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] października 2008 r. nr [...] w przedmiocie zabezpieczenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług oraz podatku dochodowym od osób fizycznych postanawia : odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy Pismem z dnia [...] marca 2009 r. U. K. działając przez swojego pełnomocnika w osobie męża wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej osiąga niewielkie dochody, jej mąż nigdzie nie pracuje, zaś na jej utrzymaniu jest dwoje studiujących dzieci. Do wniosku załączono urzędowy formularz PPF, z którego wynika, że w 2009 roku prowadzona przez skarżącą działalność gospodarcza nie przynosi dochodów, lecz straty. W związku z tym, że przedłożony wniosek nie zawierał wyczerpującego uzasadnienia, a także w związku z powziętymi wątpliwościami co do możliwości płatniczych skarżącego, referendarz sądowy pismem z dnia [...] marca 2009 r. wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy poprzez nadesłanie: zeznań podatkowych skarżącej i jej męża za 2007 i 2008 rok, wyciągów z rachunków bankowych osobistych i związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, wskazania rodzaju prowadzonej działalności oraz nadesłania zaświadczenia z Urzędu Skarbowego o wysokości miesięcznego dochodu, nadesłania zaświadczenia o posiadaniu statusu osoby bezrobotnej przez męża skarżącej i wyjaśnienia jakie obiektywne przyczyny stoją na przeszkodzie w podjęciu przez niego zatrudnienia, nadesłanie zaświadczenia z właściwej jednostki opieki społecznej o sytuacji materialnej rodziny skarżącej, wskazanie wartości majątku ruchomego i nieruchomego posiadanego i zbytego w ciągu ostatnich trzech miesięcy o wartości powyżej 5000 złotych, wskazania tytułu prawnego do lokalu położonego w R., ul. [...], nadesłanie zaświadczenia potwierdzającego okoliczność kontynuowania nauki przez dzieci skarżącej z uwzględnieniem w jakim systemie jest to nauka (dziennym, czy zaocznym), wskazania i udokumentowania miesięcznych wydatków na bieżące utrzymanie. W odpowiedzi na wezwanie (pismo z [...] kwietnia 2009 r.) skarżąca oświadczyła, że jej rodzina nie korzysta z pomocy społecznej. Prowadzona przez skarżącą działalność gospodarcza polega na sprzedaży części samochodowych. W prowadzeniu tej działalności pomaga jej mąż, dlatego jej mąż nie ma innego zatrudnienia. Oświadczyła, ze nie posiada majątku ruchomego i nieruchomego o wartości przekraczającej 5000 złotych, nie dokonała też w ostatnich trzech miesiącach nabycia, ani zbycia takiego majątku. Do pisma skarżąca załączyła podpisany przez nią formularz PPF, kopie zeznań podatkowych, wyciągi z rachunków bankowych, kopie aktu notarialnego potwierdzające nieodpłatne dożywotnie prawo użytkowania lokalu, kopie rachunków potwierdzających wysokość miesięcznych wydatków skarżącej. W związku z powziętymi wątpliwościami, referendarz sądowy pismem z dnia [...] kwietnia 2009 r. wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku poprzez złożenie oświadczenia o dokonanych w ciągu ostatnich trzech lat darowiznach pieniężnych i niepieniężnych, zbytych w tym okresie ruchomościach i nieruchomościach o wartości ponad 5000 złotych, nadesłanie wyciągów z lokat i rachunków bankowych (potwierdzonych pieczęcią banku) osobistych i związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą oraz wyciągów bankowych wszystkich dorosłych osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca pismem z dnia [...] maja 2009 r. wyjaśniła, że sama lub wspólnie z mężem dokonała darowizn na rzecz córki własności nieruchomości niezabudowanej położonej w S. oraz prawa wieczystego użytkowania nieruchomości położonej w R., spółdzielczego własnościowego prawo do lokalu mieszkalnego w W. oraz synowi darowała udział we własności nieruchomości położonej w R.. Nadto wyjaśniła, iż nie jest w stanie przedstawić wyciągów z rachunków bankowych potwierdzonych przez bank, gdyż z uwagi na brak operacji na przedmiotowych rachunkach oraz środków pieniężnych wyciągi takie nie są wystawiane przez bank. Dodała, iż nie posiada żadnych lokat. Postanowieniem z 12 maja 2009 roku referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Pismem z [...] czerwca 2009 r. skarżąca prawidłowo wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, zarzucając błędne ustalenie stanu faktycznego polegające na nieprawidłowym przyjęciu, iż skarżąca jest w stanie uiścić opłatę sądową od złożonej skargi bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie i rodziny. Wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienie z wpisu sądowego. Skarżąca zarzuciła, że nie jest prawdziwym twierdzenie w uzasadnieniu postanowienia, ze odmówiła przedstawienia wyciągów z rachunków bankowych, gdyż do swojego pisma z dnia [...] kwietnia 2009 r. załączyła kserokopie posiadanych wyciągów bankowych, choć przyznała, że nie były to bieżące wyciągi. Podniosła, że z tych wyciągów wynikał debet w kwocie ponad [...] złotych i jeśli na konto wpływają jakiekolwiek pieniądze to są one zaliczone na poczet należności banku. W związku z tym niezłożeni przez skarżącą aktualnych wyciągów bankowych nie może być przeszkodą w przyznaniu skarżącej prawa pomocy. Nadto skarżąca dodała, że darowizn na rzecz dzieci dokonała wcześniej, jeszcze przed wszczęciem postępowania sądowoadministracyjnego i w tamtym czasie nie mogła przewidzieć, że jej sytuacja finansowa się pogorszy. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej "u.p.p.s.a.") wniesienie w terminie sprzeciwu od wyżej wymienionego postanowienia spowodowało, iż utraciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 i § 3 u.p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym może nastąpić wtedy, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar dowodu spoczywa przy tym na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Rozpoznając sprawę należy co do zasady odnieść się w pierwszej kolejności do argumentacji przedstawionej przez stronę skarżącą i dokonać analizy jej sytuacji majątkowej oraz zdolności płatniczych, w zestawieniu z wysokością należnych kosztów sądowych. Dokonując weryfikacji oświadczeń złożonych przez skarżącego uwzględnić należy zasady logicznego rozumowania oraz doświadczenia życiowego, informacje znane Sądowi z urzędu, a także wnioski płynące z analizy materiału dowodowego zebranego w sprawie. Dopiero na tej podstawie można bowiem obiektywnie stwierdzić, czy skarżący rzeczywiście wykazał, iż pozbawiony jest możliwości ponoszenia kosztów wpisu sądowego i ustanowienia adwokata w niniejszej sprawie. Wniosek U. K. dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Na dzień wydania niniejszego postanowienia do kosztów sądowych zaliczyć można jedynie wpis sądowy od skargi w wysokości 500 złotych. Oceniając zasadność zastosowania wobec skarżącego instytucji prawa pomocy, Sąd nie może pominąć faktu, że skarżąca nie przedstawiła wyciągów z rachunków bankowych, ani zaświadczeń o braku środków, natomiast mając na względzie wysokość przyznanego skarżącej debetu na rachunku bankowym, wnioskować można, że obroty na rachunku są duże. Nadto zauważyć należy, że wysokość wpisu w kwocie 500 złotych nie odbiega w swej wysokości od niektórych płaconych przez firmę skarżącej miesięcznych rachunków (np. za telefon komórkowy). W tej sytuacji Sąd doszedł do przekonania, że skarżąca nie wykazała istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi. Nie wykazała bowiem, że nie ma jakichkolwiek środków na poniesienie kosztów postępowania. Ocena taka jest konsekwencją działania skarżącej, która nie dopełniła w sposób należyty ciążącego na niej obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. Skarżąca na podstawie art. 255 u.p.p.s.a. została wezwana do przedstawienia dodatkowych informacji oraz przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Podkreślić należy, że przepis art. 255 u.p.p.s.a. jest nie tylko podstawą prawną dla działań Sądu umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy, ale regulacja ta pozwala także ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do stwierdzenia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. O ile zatem nieprzeprowadzenie postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku informacji o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z 10 stycznia 2008 r., II FZ 540/07, niepubl.). Powtórzyć należy, że w postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy należy wykazać rzeczywistą sytuację majątkową strony, z uwzględnieniem zarówno wydatków, jak i dochodów, która poddana ocenie Sądu może być przyczyną przyznania stronie prawa pomocy. Skarżąca nie może jednak - tak jak to uczyniła w niniejszej sprawie - uchylać się od składania dokładnych oświadczeń i nadesłania materiałów przedstawiających sytuację majątkową, w jakiej się znajduje. Nie przedstawiając pełnej i wyczerpującej informacji na temat sytuacji majątkowej i rodzinnej, skarżąca utrudniła dokonanie jej pełnej analizy, uniemożliwiając tym samym ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 stwierdził: "skoro na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, musi on przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów. Prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest wystarczającym dowodem na okoliczność, że strona nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu. Udowodnienia wymaga podjęcie starań ku uzyskaniu środków finansowych, niezależnie od ich efektu". W innych orzeczeniach Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią dokumentów i oświadczeń złożonych w trybie art. 255 u.p.p.s.a., Sąd może wydać prawidłowe orzeczenie co do przyznania bądź też odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2005 r., OZ 1115/04, niepubl.), a uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności i przyznanie prawa pomocy w żądanym przez nią zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005 r., II FZ 414/05; postanowienie NSA z dnia 14 września 2005 r., II FZ 575/05). W tym stanie rzeczy uznać należy, iż skarżąca nie wykazała, że zachodzą przesłanki do zastosowania wobec niej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 260 w związku z art. 243 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji.