VIII SA/Wa 884/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Justyna Mazur po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Klubu [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Klubu [...] na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego postanawia : odmówić Klubowi [...] przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 11 października 2012 r. Klub [...] (dalej: "skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie za pośrednictwem organu skargę na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2012 r. w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego. Jednocześnie złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z treści wniosku wynika, że skarżący jest stowarzyszeniem zwykłym, nie posiadającym osobowości prawnej, działającym na zasadzie wolontariatu. Z tego względu nie posiada żadnych środków własnych na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Pismem z dnia 29 listopada 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wezwał skarżącego do złożenia w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy dodatkowych informacji dotyczących sytuacji materialnej poprzez złożenie statutu Stowarzyszenia, wskazania w jaki sposób uzyskuje ono środki finansowe na realizację działalności, ilu liczy członków i czy posiada majątek oraz w jakiej wysokości ustanowione są składki członkowskie, jak i do złożenia wyciągu z rachunku bankowego stowarzyszenia za ostatnie trzy miesiące. Powyższe pismo zostało uznane za doręczone skarżącemu w trybie doręczenia zastępczego w dniu 18 grudnia 2012 r. Skarżący nie wykonał powyższego wezwania. Postanowieniem z dnia 10 stycznia 2013 r., sygn. akt VIII SA/Wa 884/12 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 26 stycznia 2013 r. (nadanym w urzędzie pocztowym 28 stycznia 2013 r.) skarżący wniósł sprzeciw na powyższe postanowienie referendarza sądowego. Powołując się na art. 42 ust. 1 pkt 4-5 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach wskazał, że stowarzyszenie zwykłe nie może prowadzić działalności gospodarczej oraz przyjmować darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej. Nadto skarżący podniósł, iż składki członkowskie nie są uiszczane, wobec czego Stowarzyszenie nie posiada żadnych środków własnych na poniesienie kosztów postępowania. Nie posiada także rachunku bankowego oraz nie jest w stanie "przedstawić dokumentów, które potwierdzałyby jego trudną sytuację finansową". Skarżący powtórzył, iż Stowarzyszenie działa na zasadach wolontariatu, w interesie ogólnospołecznym, jakim jest ochrona przyrody. Wskutek wniesienia sprzeciwu postanowienie z dnia 10 stycznia 2013 r. traci moc i dlatego sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownemu rozpoznaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej: "p.p.s.a.") prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Treść wniosku o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie stanowi o jej częściowym zakresie. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że zasadą jest, iż każdy kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych. Przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania Sądu, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdym rozpatrywaniu takiego wniosku. Stwierdzić należy, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Rozważając zasadność przyznania prawa pomocy w przedmiotowej sprawie, we wnioskowanym zakresie, w pierwszym rzędzie należy zauważyć, że stowarzyszenia - podobnie, jak wiele innych organizacji tego typu - zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w statucie, bądź regulaminie. Określając cele i formy działania stowarzyszenia, jego założyciele, a następnie członkowie powinni zatem przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność statutowa/regulaminowa. Klub [...] wskazał, iż składki członkowskie nie są uiszczane. Oświadczył jednocześnie, iż nie może prowadzić działalności gospodarczej, ani też przyjmować darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej. Jak wynika z akt sprawy Klub [...] jest organizacją wpisaną do ewidencji stowarzyszeń zwykłych. Zgodnie z art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (tekst jednolity: Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.), stowarzyszenie zwykłe uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Skarżące stowarzyszenie chcąc realizować swą regulaminową działalność musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, w tym kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Środki konieczne do prowadzenia działalności, stowarzyszenie powinno uzyskiwać od swych członków w postaci składek. Podzielając pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażony w postanowieniu z dnia 20 grudnia 2006 r. (sygn. akt II OZ 1433/06), należy stwierdzić, iż przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. W powyższym postanowieniu Naczelny Sąd Administracyjny doszedł również do wniosku, iż stowarzyszenie o niewielkiej liczbie członków o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku, np. poprzez zwiększenie liczby członków, przekształcenie stowarzyszenia zwykłego w stowarzyszenie statutowe, które stosownie do art. 33 ustawy - Prawo o stowarzyszeniach oprócz składek członkowskich może zwiększyć swój majątek poprzez otrzymywanie darowizn, spadków, zapisów, może pozyskiwać dochody z własnej działalności, prowadzić działalność gospodarczą do uzyskania środków na działalność statutową. Stowarzyszenie może również tylko tak podnieść liczbę członków, że nie nastąpi jego przekształcenie, jednakże wpłynie to na zwiększenie dochodów ze składek członkowskich, co poprawi sytuację finansową stowarzyszenia. Sąd wskazał ponadto, iż Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, nie gwarantuje jednak wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo. Biorąc pod uwagę fakt, że Klub [...] nie ustalił wysokości obowiązkowych składek, która umożliwiałyby mu funkcjonowanie i realizowanie celów, dla których zostało powołane, nie podejmuje też innych dopuszczonych przez prawo działań prowadzących do uzyskania względnie zwiększenia dochodu, stwierdzić trzeba, że skarżące Stowarzyszenie samo pozbawiło się możliwości zdobycia środków na poniesienie kosztów sądowych. Prawo pomocy może być przyznane natomiast tylko wówczas, gdy wnioskodawca – z przyczyn od siebie niezależnych – nie może pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego. Wobec powyższego wniosek Klubu [...] o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych uznano za niezasadny. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a., należało orzec jak w postanowieniu.