VIII SA/Wa 89/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Leszek Kobylski po rozpoznaniu w dniu 15 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu wniosku M. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi M. B. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowalnego z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanowił: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Wyrokiem z dnia 13 maja 2016 r. sygn. akt: VIII SA/Wa 89/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. B. (dalej: skarżący, wnioskodawca) na postanowienie M. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowalnego z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia. W dniu [...] lipca 2016 r. skarżący wystąpił do Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, z którą ma rozdzielność majątkową. Oświadczył, że zawiesił działalność gospodarczą i nie osiąga żadnych dochodów, natomiast zobowiązania z tytułu kredytów wynoszą [...] zł, opłaty za mieszkanie i media – [...] zł, zaś tytułu egzekucyjne opiewają na kwotę [...] zł. Pismem z dnia [...] lipca 2016 r. zobowiązano skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez m.in. złożenie wyciągów z rachunków bankowych i zeznań podatkowych obojga małżonków za 2015 i 2016 r. W odpowiedzi skarżący ponownie podkreślił, że od września 2015 r. posiada rozdzielność majątkową z żoną. Ponadto złożył wygenerowany elektronicznie wyciąg z rachunku bankowego za lipiec 2015 r. z saldem "0", zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego, PIT – 36 za 2015 r. z "0" dochodem oraz informację o zawieszeniu działalności gospodarczej. Postanowieniem z 4 sierpnia 2016 r. straszy referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z [...] sierpnia 2016 r. (data nadania) skarżący skutecznie wniósł sprzeciw na powołane wyżej postanowienie. Podniósł m.in., iż jego małżonka nie musi świadczyć pomocy na rzecz pokrycia kosztów procesów sądowych, ani innych kosztów z tym związanych dotyczących jego osoby, jak i innych osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, ponieważ nie ma takiego obowiązku prawnego. Zdaniem skarżącego Sąd nieobiektywnie i niestarannie ocenił jego sytuację materialną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718; dalej: "p.p.s.a."), w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r. na podstawie art. 2 w związku z art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6–8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika, że dopiero gdy środki, którymi dysponuje skarżący okażą się niewystarczające może on wystąpić o przyznanie prawa pomocy, a pomoc ta stosowana jest wobec osób nieposiadających żadnego dochodu lub oszczędności lub osób posiadających bardzo niski dochód, a więc takich, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie udowodnił w sposób przekonujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W pierwszej kolejności, należy stwierdzić, że z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoją żoną. Oświadczenie to jest podstawą domniemania, że wnioskodawca prowadzi razem ze swoją żoną wspólne gospodarstwo domowe. W tej sytuacji, rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, należy zbadać stan majątkowy samego wnioskodawcy, jak również i osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. W orzecznictwie przyjęta jest zasada, zgodnie z którą rzadko zdarza się, aby osoby zamieszkujące w jednym lokalu mieszkalnym prowadziły odrębne gospodarstwa domowe (tak NSA w postanowieniu z dnia 24 maja 2006 r., II OZ 569/06, niepublikowane). W tej sytuacji strona została zobowiązana do wykazania swojego stanu majątkowego, jak również i stanu majątkowego swojej żony. Tymczasem wnioskodawca nie nadesłał żądanych w tym zakresie dokumentów źródłowych. Sąd zauważa, iż ponoszona przez skarżącego okoliczność obowiązywania rozdzielności majątkowej w małżeństwie wnioskodawcy nie ma jednak znaczenia z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy. Ustrój rozdzielności majątkowej małżonków, nie wyłącza zastosowania art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), w myśl którego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). Tak więc ustrój małżeńskiej rozdzielności majątkowej ma znaczenie przy wszelkiego rodzaju zobowiązaniach cywilnych, czy też podatkowych. Małżonek może powołać się na obowiązujący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej wobec kontrahentów, odnośnie umów zawieranych przez swojego małżonka, jak również wobec organu podatkowego, jeśli chodzi o zaległości podatkowe swojego małżonka. Mając powyższe rozważania na uwadze wskazać należy, iż skarżący zamieszkuje wraz z żoną w jednym lokalu oraz prowadzi z nią wspólne gospodarstwo domowe. Zgodnie z oświadczeniem to skarżący opłaca czynsz za mieszkanie oraz media i kredyty, a zatem przyczynia się do utrzymania żony. Skarżący nie wykazał jaki jest stan majątkowy jego małżonki, a skoro rozdzielność majątkowa nie zwalania z obowiązku udzielenia pomocy drugiemu małżonkowi, to skarżący powinien wykazać, że żona nie może mu udzielić pomocy z uwagi na własną sytuację finansową czy rodzinną. Podsumowując wskazać należy, iż skarżący nie wywiązał się z ciążącego na nim obowiązku i nie wyjaśnił w sposób nie budzący wątpliwości swojej sytuacji finansowej. Uznając zatem, że informacje przedstawione w rozpoznawanym wniosku oraz wynikające z załączonych dokumentów wskazują na przedstawienie przez stronę swojej sytuacji finansowej w sposób fragmentaryczny i nierzetelny, mając na uwadze treść art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., należało uznać, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu, starszy referendarz sądowy prawidłowo odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. Działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.