VIII SA/Wa 896/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Nawrot po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Stowarzyszenia na Rzecz Osób Niepełnosprawnych "[...]" z siedzibą w [...] na postanowienie referendarza sądowego z dnia 30 października 2015 r., sygn. akt VIII SA/Wa 896/15 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Stowarzyszenia na Rzecz Osób Niepełnosprawnych "[...]" z siedzibą w [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2015 r. znak [...] w przedmiocie określenia kwoty dofinansowania przypadającej do zwrotu postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Wnioskiem z 26 października 2015 r. (data nadania formularza) Stowarzyszenie na Rzecz Osób Niepełnosprawnych "[...]" z siedzibą w [...] (zwane dalej: stowarzyszenie, skarżący) wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Do wniosku załączono sprawozdanie finansowe na dzień 31 grudnia 2014 r. wraz z informacją dodatkową, rachunek zysków i strat za 2014 r. Z uzasadnienia wniosku i złożonych dokumentów wynika, że stowarzyszenie posiada osobowość prawną i zostało zawiązane na czas nieograniczony. Według złożonego oświadczenia stowarzyszenie nie prowadzi działalności gospodarczej i nie osiąga zysków. Środki finansowe będące w dyspozycji stowarzyszenia pochodzą z dotacji unijnych oraz samorządowych i są na bieżąco przeznaczane na prowadzenie: niepublicznego przedszkola integracyjnego, klubu integracji społecznej, żłobka integracyjnego oraz środowiskowego domu samopomocy. Wysokość kapitału zakładowego wynosi [...], środków trwałych [...] zł, natomiast zysk za ostatni rok obrotowy [...] zł. Stan na czterech rachunkach bankowych wynosi [...] zł. Postanowieniem z 30 października 2015 r., sygn. akt VIII SA/Wa 896/15 referendarz sądowy odmówił stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W dniu 24 listopada 2015 r. skarżący złożył sprzeciw na powołane wyżej postanowienie referendarza sądowego wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Uzasadniając sprzeciw stowarzyszenie podało, że jego całkowita działalność opiera się i opierała o dotacje, subwencje i inne środki publiczne służące realizacji takich zadań i projektów jak: Niepubliczne Przedszkole "[...]", Klub Integracji Społecznej, Warsztaty Terapii Zajęciowej, Środowiskowy Dom Samopomocy i inne. Przedsięwzięcia te charakteryzują się niemożnością zarobkowania zaoszczędzonymi, czy też zarobionymi środkami. Wszelkie wartości pieniężne powstałe w wyniku realizacji tych zadań jest zobowiązane zwrócić organowi udzielającemu subwencji bądź dotacji - najczęściej jednostce samorządu terytorialnego bądź instytucji pośredniczącej w projektach finansowanych ze środków Unii Europejskiej. Zysk wykazany za 2014 r. w wysokości niemal [...] zł. oraz środki zgromadzone na rachunkach bankowych nie mają odzwierciedlenia w realnych dochodach, bowiem wartości te mają swe źródło w subwencjach i dotacjach, które w następnym roku obrotowym należy wydać aż do osiągnięcia bilansu zerowego. Podało, że wpis sądowy w wysokości ponad [...] złotych oznacza konieczność zaniechania wielu bieżących działań statutowych, na przykład niewypłacenie niemal trzech najniższych wynagrodzeń miesięcznych, co w znaczący sposób utrudniałoby bieżącą działalność stowarzyszenia. Zatem ewentualna konieczność poniesienia kosztów przekraczających [...] złotych wraz z odsetkami w przypadku przegrania przedmiotowego postępowania jest dodatkowym obciążeniem fiskalnym, które stanowi poważną barierę w zapewnieniu trwałości stowarzyszenia. Postanowieniem z 4 grudnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przywrócił skarżącemu termin do wniesienia sprzeciwu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwana dalej p.p.s.a.), w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2012 r. na podstawie art. 2 w związku z art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6–8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, może nastąpić w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Na wstępie przypomnieć należy, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy, w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11 (publ.: cbois), Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Jednocześnie, trzeba podkreślić, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej nie ma charakteru obowiązkowego nawet w przypadku spełnienia przez nią przesłanek ustawowych (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 11 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 21/10; publ.: cbois). Rozważając zasadność przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w niniejszej sprawie, w pierwszym rzędzie należy zauważyć, że stowarzyszenia zobowiązane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w statucie, bądź regulaminie. Natomiast ubiegając się o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, osoba prawna (inna jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej), powinna wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Warszawa 2006 r., str. 504). Określając cele i formy działania stowarzyszenia, jego założyciele, a następnie członkowie powinni zatem przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność statutowa/regulaminowa. Podkreślić należy, że chcąc realizować działalność statutową stowarzyszenie musi liczyć się z koniecznością ponoszenia także kosztów udziału w postępowaniach sądowych. Aby móc zatem realizować określone w statucie i przyjęte przez siebie cele stowarzyszenie powinno zapewnić sobie środki finansowe na ich realizację. Skarżący jest stowarzyszeniem posiadającym osobowość prawną, zatem nie dotyczą go ograniczenia określone w art. 33 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2015 r., poz. 1393 ze zm., zwana dalej: p.s.). Zgodnie z regulacją art. 33 - 35 p.s., majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Stowarzyszenie, z zachowaniem obowiązujących przepisów, może przyjmować darowizny, spadki i zapisy oraz korzystać z ofiarności publicznej (art. 33). Stowarzyszenie może prowadzić działalność gospodarczą, według ogólnych zasad określonych w odrębnych przepisach. Dochód z działalności gospodarczej stowarzyszenia służy realizacji celów statutowych i nie może być przeznaczony do podziału między jego członków (art. 34). Stowarzyszenie może otrzymywać dotację według zasad określonych w odrębnych przepisach (art. 35). Zdaniem Sądu okoliczność, iż stowarzyszenie nie prowadzi działalności gospodarczej i nie osiąga dochodów, a jego działalność finansowana jest z uzyskiwanych subwencji oraz dotacji unijnych nie oznacza, że członkowie tego podmiotu nie mogą uiszczać dobrowolnych składek w celu realizacji zadań stowarzyszenia. Realizując cele statutowe, członkowie stowarzyszenia powinni podjąć odpowiednie działania w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych na realizację statutowych zadań także poprzez ustalenie składek członkowskich na odpowiednim poziomie i ich pobór. Skarżące stowarzyszenie chcąc bowiem realizować swą statutową działalność musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, w tym kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Sąd podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażony w postanowieniu z dnia 20 grudnia 2006 r. (sygn. akt II OZ 1433/06), iż przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Należy w tym miejscu zauważyć, iż jak wynika z dokumentów przedstawionych przy wniosku, że stowarzyszenie wypracowało zysk za poprzedni rok obrotowy w wysokości blisko [...]zł, zaś na rachunkach bankowych posiada ponad [...]zł, co w żaden sposób nie stanowi dowodu na trudną sytuację finansową, a tylko taka uzasadniałaby przerzucenie kosztów postępowania na Skarb Państwa. Reasumując stwierdzić należy, że stowarzyszenie posiadając środki w wysokości wielokrotnie przewyższającej ustalony w sprawie wpis od skargi nie wykazało, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Mając na uwadze powołane okoliczności, Sąd działając na podstawie art. 260 w związku z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.