VIII SA/Wa 90/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Nawrot po rozpoznaniu w dniu 17 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprzeciwu A. O. –W. na postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 5 września 2016 r., sygn. akt VIII SA/Wa 90/16 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Stowarzyszenia "[...]" na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] listopada 2015 r. znak [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia: utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy Wnioskiem z [...] lipca 2016 r. (data nadania formularza) A. O. –W. (zwany dalej: skarżąca) wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (opłaty kancelaryjnej). W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym oraz uzyskiwanych dochodach zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z trojgiem dzieci. Podała, iż na dochód rodziny składa się: kwota [...] zł rocznie z gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha, kwota [...] zł z tytułu zatrudnienia jednego z synów na 1/3 etatu oraz [...] zł alimentów, renta rodzinna wypłacana na drugiego z synów z czego egzekucji komorniczej podlega [...] zł, kwota [...] zł rocznie z tytułu alimentów na córkę. Łączny miesięczny dochód rodziny wynosi ok. [...]zł. Oświadczyła, iż nie posiada żadnych oszczędności, jako majątek nieruchomy podała ½ części domu mieszkalnego obciążonego kredytem hipotecznym. Podała, iż uzyskuje pomoc od swoich rodziców, co ratuje jej życie, są to wydatki: na wodę – ok. [...] zł, na gaz – ok. [...] zł, na energię elektryczną – ok. [...] zł. Nie "obsługuje zobowiązań" z powodu braku środków. Pismem z 5 sierpnia 2016 r. starszy referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1) złożenie wyciągów z rachunków bankowych skarżącej i wszystkich dorosłych osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym; 2) wyjaśnienie, czy skarżąca otrzymuje świadczenie wychowawcze w ramach programu "500+"; 3) wyjaśnienie, czy wobec niewywiązywania się przez ojca dziecka z obowiązku alimentacyjnego, skarżąca otrzymuje środki z funduszu alimentacyjnego: 4) złożenie zaświadczenia o wynagrodzeniu syna; 5) wyjaśnienie i udokumentowanie z jakiego tytułu prowadzona jest wobec skarżącej egzekucja komornicza; 6) złożenie zaświadczenia o wysokości renty rodzinnej; 6) udokumentowanie wydatków na bieżące utrzymanie (dowody opłat za gaz, energię, wodę itp.); 7) wyjaśnienie w jakiej wysokości skarżąca otrzymuje pomoc od rodziców. W odpowiedzi na powyższe skarżąca złożyła pismo, w którym oświadczyła, iż jej rachunek bankowy jest zablokowany przez komornika. Oświadczyła także, że od września 2016 r. otrzymuje świadczenie "500+" na córkę, jednak po [...] września 2016 r. świadczenie to nie będzie jej przysługiwać, bo jej drugi syn ukończy wiek 18 lat. Podała, iż świadczenie z funduszu alimentacyjnego nie przysługuje jej z uwagi na przekroczenie dochodu. Jej najstarszy syn uległ w maju br. wypadkowi, nadal przebywa na zwolnieniu lekarskim, jeszcze nie uzyskał z ZUS żadnych pieniędzy. Nadto podała, iż wobec niej prowadzonych jest kilka postępowań komorniczych, które dotyczą egzekucji komorniczej kredytu hipotecznego i spłaty zobowiązań zaciągniętych przez jej drugiego męża. Wskazała też, że jej rodzice partycypują w kosztach utrzymania domu w zależności od ich możliwości. Do pisma skarżąca złożyła aktualne faktury: za energię elektryczną na kwoty [...] zł; za telefon na kwotę [...] zł – wystawione na skarżącą jako przedsiębiorcę działającego pod firmą P.H.U. "[...]" A. O. –W.. Postanowieniem z 5 września 2016 r., sygn. akt VIII SA/Wa 90/16 starszy referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z [...] września 2016 r. (data nadania) skarżąca skutecznie wniosła sprzeciw na powołane postanowienie ponownie wnosząc o przyznanie prawa pomocy. W treści pisma podała, że Sąd nie wziął pod uwagę faktycznej sytuacji zdrowotnej i finansowej jej rodziny. Nadto podała, że od lipca 2016 r. jest całkowicie niezdolna do pracy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwana dalej p.p.s.a.), w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2012 r. na podstawie art. 2 w związku z art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6–8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Z regulacji art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stwierdzić należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z 27 września 2011 r. sygn. akt II GZ 434/11 oraz z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, publ. cbois). Podnieść trzeba, że zgodnie z ugruntowanym poglądem doktryny i orzecznictwa, opłaty sądowe, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy powinno wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Warunkiem przyznania prawa pomocy jest taka sytuacja, w której z przyczyn od strony niezależnych, nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy również mieć na uwadze, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do Sądu (referendarza sądowego) natomiast należy ocena przytoczonych okoliczności. W ocenie Sądu skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Skoro przyznanie prawa pomocy następuje na wniosek strony, zatem to w jej interesie leży całościowe przedstawienie swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej. W przeciwnym razie musi się ona liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami. Skarżąca pomimo wezwania Sądu nie wyjaśniła, jaka fatycznie jest jej sytuacja dochodowa. Nie wykazała też, że prowadzi działalność gospodarczą, na co wskazuje faktura z [...] SA. Nie przedstawiła wyciągów z rachunku bankowego swojego i dorosłego syna, ani też dokumentów potwierdzających zajecie tych rachunków przez komornika. Nie wyjaśniła również w jaki sposób zmiana zeznania podatkowego spowodowała pozbawienie jej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wątpliwości budzą wyjaśnienia, co do braku dochodów po stronie syna wnioskodawczyni. Z jednej bowiem strony podnosi ona, że jest zatrudniony na 1/3 etatu, by następnie twierdzić, że przebywa na zwolnieniu lekarskim i nie otrzymuje z tego tytułu żadnych świadczeń. Ze złożonych natomiast wyjaśnień i dokumentów wynika, że wnioskodawczyni prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą, nadto posiada rentę rodzinną (ok. [...] zł), świadczenie wychowawcze na córkę ([...] zł), gospodarstwo rolne ([...]ha), do którego otrzymuje dopłaty i które co do zasady powinno przynosić dochody z produkcji rolnej oraz pomoc finansową od rodziców. W sytuacji, gdy skarżąca nie określiła jasno swej sytuacji finansowej, niemożliwym uczyniła weryfikację swoich twierdzeń o trudnej sytuacji materialnej i braku środków finansowych, z których mogłaby pokryć należności sądowe. W konsekwencji skarżąca nie udowodniła, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przerzucenie kosztów postępowania na Skarb Państwa. Mając na uwadze powołane okoliczności, Sąd działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.