VIII SA/Wa 908/24
WyrokWSA w Warszawie2025-03-13
Skład orzekający: Cezary Kosterna, Iwona Szymanowicz-Nowak, Marek Wroczyński
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy świadczenie pielęgnacyjne zostało nienależnie pobrane, jeśli osoba pobierająca je jednocześnie uzyskała prawo do emerytury, a pouczenia organu dotyczące obowiązku informowania o zmianach wpływających na prawo do świadczeń były ogólnikowe i niejasne?Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, uznając, że skarżąca nie została w sposób jasny, czytelny i zrozumiały poinformowana o okolicznościach mających wpływ na pobierane świadczenie pielęgnacyjne, w szczególności o tym, że nabycie prawa do emerytury wyklucza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Ogólnikowe pouczenia organu, odnoszące się do zmian dochodu lub liczby członków rodziny, nie były wystarczające do przypisania skarżącej świadomości pobierania nienależnego świadczenia.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R., utrzymującej w mocy decyzję Wójta Gminy B. o stwierdzeniu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego i zobowiązaniu do jego zwrotu. Skarżąca pobierała świadczenie pielęgnacyjne od 2013 roku, a od 1 sierpnia 2021 roku uzyskała również prawo do emerytury, czego nie zgłosiła organowi. Organy uznały, że skarżąca została prawidłowo pouczona o obowiązku informowania o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń i o konsekwencjach pobierania świadczeń nienależnie.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy B.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Cezary Kosterna, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak, Sędzia WSA Marek Wroczyński (sprawozdawca), , Protokolant specjalista Marlena Stolarczyk, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 marca 2025 r. w Radomiu sprawy ze skargi B. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia 23 września 2024 r. znak [...] w przedmiocie uznania świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane i orzeczenie zwrotu uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy B. z dnia 31 lipca 2024 r. nr [...]
Syg. akt VIII SA/Wa 908/24
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2024 roku, znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. biorąc za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego( DZ.U z 2024 roku, poz. 572 dalej jako k.p.a.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym odwołania B. D., od decyzji Wójta Gminy B. z dnia [...] lipca 2024 roku, nr [...] orzekającej:
- o stwierdzeniu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 1 sierpnia 2021 roku do [...] lipca 2024 roku w kwocie 70 755,00 zł,
- zobowiązującej B. D. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego decyzją nr [...] z dnia 4 czerwca 2013 roku za okres od 1 sierpnia 2021 do 29 lutego 2024 roku w kwocie 70 755 zł wraz z odsetkami naliczonymi od pierwszego miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia do dnia spłaty, które wynosiły 12 908,25 zł – orzekło – utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję.
Podstawą rozstrzygnięcia były następujące ustalenia faktyczne i ocena prawna.
Decyzją z dnia 31.07.2024r. nr [...] wydaną przez Wójta Gminy orzeczono w pkt.1 o stwierdzeniu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego okresie od 01.08.2021 roku do 29.02.2024 roku w kwocie 70.755,00 zł, w pkt.2 zobowiązano B. D. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego przyznanego decyzją [...] z dnia 4 czerwca 2013 za okres od 01.08.2021 r. do 29.02.2024 r. w kwocie 70.755,00 zł wraz z odsetkami naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia do dnia spłaty, które na dzień wydawania decyzji wyniosły 12.908,25 zł.
W uzasadnieniu decyzji podano, iż decyzją nr [...] z dnia 4 czerwca 2013 roku B. D. uzyskała uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania całodziennej opieki nad córką A. D., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe. W wyniku weryfikacji danych o składkach na ubezpieczenie społeczne w ZUS z związku z prowadzeniem postępowania dotyczącego ustalenia uprawnień do dodatku osłonowego GOPS uzyskał informacje, iż B. D. od dnia 1 sierpnia 2021 roku pobiera świadczenie emerytalne, co zostało potwierdzone przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w P. w piśmie z dnia 28 lutego 2024 roku. Następnie po wszczęciu i przeprowadzeniu postępowania administracyjnego organ I instancji decyzją Nr [...] z dnia 4 czerwca 2024 roku uchylił swoją decyzję z dnia 4 czerwca 2013 roku, przyznająca świadczenie pielęgnacyjne na A. D.. Decyzja ta stała się ostateczna i prawomocna w dniu 22 czerwca. Wobec jednoznacznych faktów, iż B. D. pobierała jednocześnie świadczenie pielęgnacyjne i świadczenie emerytalne w okresie od 01 sierpnia 2021 roku do 29 lutego 2024 roku organ I instancji orzekł o zwrocie świadczeń nienależnie pobranych w tym okresie na mocy przepisów art. 17 ust.5 pkt.1 oraz art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych. Następnie GOPS szczegółowo wyliczył kwotę świadczeń nienależnie pobranych wraz z ustawowymi odsetkami, które łącznie zostały wyliczone na kwotę 12.908,25 zł.
B. D. (dalej "Skarżąca") w ustawowym terminie złożyła odwołanie od powyższej decyzji, zarzucając jej naruszenie art.17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych oraz naruszenie zasad współżycia społecznego poprzez zobowiązanie jej do zwrotu świadczenia , które pobierała na podstawie decyzji administracyjnej i wykorzystywała na potrzeby swojego niepełnosprawnego dziecka. Skarżąca wnosiła o uchylenie decyzji w całości.
Z akt sprawy wynika, że w dniu 4 czerwca 2013r. Wójt Gminy B. decyzją [...] przyznał B. D., jako osobie spełniającej warunki świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art.17 ust.1 pkt.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w kwocie 620 zł na okres od 01 lipca 2013 roku do bezterminowo. Decyzja ta była z urzędu zmieniana przez organ I instancji w zakresie wielkości kwoty świadczenia pielęgnacyjnego w dniu 16 maja 2014 roku, 03 stycznia 2017 roku, 04 stycznia 2018 roku, 02 stycznia 2019 roku, 02 stycznia 2020 roku, 29 grudnia 2020 roku, 05 stycznia 2022 roku, 20 grudnia 2022 roku, 14 grudnia 2023 roku. Powyższe decyzje wydawane w latach 2013 do 2018 włącznie zawierały pouczenie następującej treści: "W przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba uprawniona do świadczeń jest zobowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenie zgodnie z art.25 ust.1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych. Nienależnie pobrane świadczenia rodzinne podlegają zwrotowi (art.30 ustawy o świadczeniach rodzinnych)" .
Decyzją z dnia 04.06.2024 r., nr [...] organ I instancji uchylił decyzję własną z dnia 04.06.2013 roku w związku z powzięciem informacji od ZUS , iż B. D. ma ustalone prawo do emerytury, którą pobiera od 01 sierpnia 2021 roku. Faktu tego skarżąca nie zgłosiła organowi I instancji, w związku z czym opierając się na art. 17 ust.5 pkt.1 ustawy uznano, iż świadczenie pielęgnacyjne jej nie przysługuje i dlatego wydana została decyzja o uchyleniu uprawnień. Decyzja ta wobec braku odwołania uprawomocniła się z dniem 22 czerwca 2024 roku. Konsekwencją powyższego było wydanie niniejszej decyzji, która jest przedmiotem zaskarżenia, orzekającej o stwierdzeniu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego i zobowiązującej do jego zwrotu. Zgodnie bowiem z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Jedną z okoliczności, o których mowa w przywołanym przepisie jest posiadanie prawa do emerytury (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.). Zauważmy, że zgodnie z art. 30 ust. 1 u.ś.r., obowiązek zwrotu odnosi się wyłącznie do świadczeń nienależnie pobranych.
Zatem, aby świadczenie można uznać za nienależnie pobrane muszą być spełnione łącznie dwie przesłanki: 1/zaistnienie okoliczności powodujących utratę prawa do świadczenia rodzinnego oraz po 2/pouczenie strony o braku prawa do pobierania tego świadczenia.
Skarżąca w okresie objętym decyzją przyznającą prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, to jest od 1 sierpnia 2021 r. do 29 lutego 2024 r., pobierała świadczenie pielęgnacyjne mając jednocześnie ustalone prawo do emerytury. Zdaniem Kolegium strona została właściwie pouczona o braku prawa do pobierania świadczenia w sytuacji nabycia prawa do emerytury. Pouczenie to zostało zawarte zarówno w treści wniosku, który skarżąca złożyła w 2013 r., jak i w treści decyzji Wójta Gminy B. z dnia 04 czerwca 2013 r W pouczeniu decyzji, która strona otrzymała wskazane zostało wprost, że w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, osoba je pobierająca jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenie. W pouczeniu wskazano również, że nienależnie pobrane świadczenia rodzinne podlegają zwrotowi. Podobne pouczenia zawarte byty w decyzjach wydawanych w latach 2014-2018 waloryzujących kwotę świadczenia.
Oznacza to, że skarżąca została pouczona o konieczności informowania organu o zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia oraz wyjaśniono jej, że konsekwencją pobrania nienależnego świadczenia jest obowiązek jego zwrotu.
Odnosząc się do zarzutów odwołania, że skarżąca spełnia wszelkie przesłanki wskazane w art.17 ust.1 ustawy do przyznania świadczenia oraz nie ma ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego ani zasiłku wskazanego w art.17 ust.5 pkt 1 ustawy wyjaśnić należało, że w niniejszej sprawie mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu do 31 grudnia 2023 roku. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy w brzmieniu do 31 grudnia 2023 roku, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Natomiast artykuł 17 ust. 5 pkt 1 lit.a) ustawy w brzmieniu do 31 grudnia 2023 roku stanowił, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.
Pismem z dnia 04.10.2023 r. GOPS w B. poinformował skarżącą o wejściu w życie ustawy z dnia 7 lipca 2023 roku o świadczeniu wspierającym, wprowadzającej od 1 stycznia 2024 roku wiele istotnych zmian w dotychczasowym systemie świadczeń dla osób z niepełnosprawnościami oraz ich opiekunów, z wyraźnym zaznaczeniem, iż nowe warunki przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego nie dotyczą osób, które na zasadzie praw nabytych, będą pobierać to świadczenie na podstawie przepisów dotychczasowych, umożliwił to przepis przejściowy - art.63 nowej ustawy.
W niniejszej sprawie w sytuacji powstania nienależnie pobranych świadczeń istotne jest stwierdzenie zaistnienia okoliczności powodujących brak prawa do świadczeń, która to okoliczność bezsprzecznie wystąpiła w okresie od 1.08.2021r. do 29.02.2024r. z powodu pobierania przez Skarżącą zarówno emerytury jak i świadczenia pielęgnacyjnego. Niekwestionowanym także jest, że decyzja z dnia 4 czerwca 2013 roku, przyznająca świadczenie zawierała prawidłowe pouczenie o warunkach nabywania prawa do świadczeń, jak również nałożony został na stronę obowiązek o konieczności niezwłocznego poinformowania organu w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych.
Dlatego Kolegium stwierdziło, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i dlatego na podstawie art.138 § 1 pkt 1 k.p.a. należało utrzymać ją w mocy.
We wniesionej skardze skarżąca zarzucała naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy:
- art. 8 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego wyjaśnienia zgłaszanych w toku postępowania zarzutów,
- art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych czynności do wyjaśnienia sprawy,
- art. 107, art. 77 § 1, art. 80, art. 7 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w sprawie,
- art. 17 u.ś.r. poprzez uznanie, że świadczenie zostało uznane jako nienależnie pobrane, podczas gdy pobierała je na podstawie wydanej decyzji.
W uzasadnieniu skargi podnosiła, że pobierała świadczenie pielęgnacyjne na podstawie decyzji z uwagi na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną córką. Wskazywała, że otrzymane świadczenie zostało przeznaczone na bieżące potrzeby związane z opieką nad dzieckiem. Wskazywała na swój stan zdrowia, prowadzone leczenie onkologiczne oraz inne współistniejące schorzenia.
Podnosiła, że nie miała świadomości że nie może pobierać świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury.
W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Podstawę materialną powyższych decyzji stanowił art. 30 ust.1, ust. 2 pkt 1i ust. 2b u.ś.r. Zgodnie z tym przepisami osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu (ust.1); za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania (ust. 2 pkt 1); od kwot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2 pkt 1-3 i 5, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie (ust. 2b).
Przepis ten wymienia dwa warunki, których zaistnienie powoduje, że mamy do czynienia z nienależnie pobranym świadczeniem. Pierwszy warunek to istnienie okoliczności, powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo uzyskanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub części, drugi to pouczenie osoby pobierającej świadczenia o braku prawa do ich pobierania.
O nienależnie pobranym świadczeniu w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy można mówić wówczas, gdy mamy do czynienia z rzeczywistym skorzystaniem
z określonej formy wsparcia finansowego, mimo braku podstaw ustawowych do takiego działania, ale przy zaistnieniu świadomości osoby, która świadczenie pobiera, że świadczenie jej nie przysługuje (por. wyroki NSA z 21 marca 2019 r. I OSK 3417/1818, z 18 kwietnia 2013 r., I OSK 1701/12, z 10 września 2019 r., I OSK 1139/19, 13 września 2017 r., I OSK 2814/16, z 27 lutego 2013 r. I OSK 1525/12).
W orzecznictwie przyjmuje się, że ocena świadomego działania świadczeniobiorcy wymaga ustalenia, czy były mu znane odpowiednie przepisy prawa, tj. czy był skutecznie pouczony o okolicznościach, których zaistnienie ma wpływ na istnienie uprawnienia. Skuteczność oznacza więc formę pisemną, z użyciem języka zrozumiałego dla świadczeniobiorcy, a zatem nie wystarcza powołanie się na przepis prawa. Organy muszą zatem uwzględniać, kto jest adresatem kierowanego przez nie pouczenia i w myśl zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa kierować je w sposób zrozumiały dla danego adresata. Ponadto należy wskazać grożące stronie sankcje za wprowadzenie w błąd. Pouczenie takie powinno odpowiadać wymaganiom z art. 8 i art. 9 k.p.a. (por. wyroki NSA z 27 października 2010 r. , I OSK 981/10, z 1 kwietnia 2011 r., I OSK 2078/10). W orzecznictwie wskazuje się także, że u.ś.r. posługuje się pojęciem "świadczeń nienależnie pobranych". Obowiązek zwrotu nie dotyczy "nienależnego świadczenia", ale "świadczenia nienależnie pobranego". Wskazane sformułowania nie są pojęciami tożsamymi. Określenie "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła, natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Obowiązek zwrotu pobranego świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy osoby, która została skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń (por. wyrok NSA z 14 grudnia 2009 r., I OSK 826/09, wyrok NSA
z 19 października 2021 r., I OSK 539/21) .
Istota sporu sprowadzała się do oceny czy skarżąca była pouczona o braku prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego w zaistniałej sytuacji.
Za Naczelnym Sądem Administracyjnym (wyrok z 6 czerwca 2023 r., I OSK 1365/22) uznać należy, iż dla oceny, czy w danym przypadku został spełniony warunek pouczenia, o którym mowa w art. 30 ust. pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, konieczne jest uwzględnienie celu tej regulacji prawnej. Wprowadzając powyższy warunek ustawodawca zmierzał bowiem do tego, aby obowiązek zwrotu świadczenia nienależnie pobranego ciążył wyłącznie na osobach, które pobierały dane świadczenie w sposób w pełni świadomy w tym znaczeniu, że zdawały sobie sprawę, iż świadczenie im nie przysługuje. W konsekwencji uznać należy, że pouczenie, o którym mowa w omawianym przepisie ustawy o świadczeniach rodzinnych, to tylko takie pouczenie, które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że - zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego - można przyjąć, iż ów adresat miał świadomość pobierania przez pewien czas określonego nienależnego świadczenia rodzinnego.
W zaskarżonej decyzji organy dokonały prawidłowej wykładni omawianego przepisu wywodząc z niego wskazane przez Sąd tezy, błędna jest jednak dokonana przez nie ocena okoliczności faktycznych sprawy, co skutkowało nieprawidłowym zastosowaniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 u.ś.r.
Wadliwość działania organu polega na uznaniu, że w tej sprawie skarżąca mogła i powinna mieć świadomość, że wobec nabycia uprawnień do świadczenia emerytalnego winna zrezygnować z prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Wbrew wywodom zawartym w treści zaskarżonej decyzji przedstawione skarżącej pouczenia nie mogą zostać uznane za prawidłowe i umożliwiające jej właściwe działanie. Przy czym – co niejednokrotnie podkreśla się w orzecznictwie - każda sprawa, z uwagi na jej specyfikę, okoliczności faktyczne i prawne winna być analizowana indywidualnie. Pouczenia, które spełnią swoją rolę w jednym przypadku nie muszą być wystarczające w innym, istotna jest zatem ocena okoliczności konkretnej sprawy, czego w postępowaniu organów administracji zabrakło. Odmienność rozważanej sprawy w ocenie Sądu wynika zaś, ze specyfiki i okoliczności nabycia przez stronę uprawnienia do świadczenia emerytalnego. Przesądza o tym charakter świadczenia, które mogło być przez stronę potraktowane jako ,,wypracowane’’, niezależne od innych świadczeń. Ponadto skarżąca uważała, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane w związku z opieką nad niepełnosprawną córką.
Fakt ten, wobec bierności organu przyznającego świadczenie pielęgnacyjne mógł być przez skarżącą odczytany jako pozbawiony znaczenia dla jej sytuacji prawnej. Bierność tą Sąd upatruje w braku właściwej reakcji na dostosowanie pouczeń kierowanych do skarżącej do aktualnej sytuacji prawnej. Jak wynika z akt sprawy skarżąca nie została pouczona m.in. o treści art. 17 u.ś.r. , w tym o brzmieniu ust. 5 tego przepisu, w dacie wypełniania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, co miało miejsce w 2013 r.
W decyzji przyznającej skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego zwarto już bardzo ogólne pouczenie o treści art. 25 ust. 1, 30 u.ś.r., co w ówczesnych realiach było zasadne wobec szerokiego pouczenia zwartego w formularzu podpisywanego przez stronę wniosku. Brak jest pouczenia w decyzjach zmieniających wysokość świadczenia: z 22 maja 2014 r., 19 stycznia 2017 r., 19 stycznia 2018 r., 2 stycznia 2019 r., 29 grudnia 2020 roku, 5 stycznia 2022 roku, 20 grudnia 2022 roku, 14 grudnia 2023 roku.. Nie można tracić z pola widzenia faktu, że wydając decyzje organ administracji miał wiedzę, że pobieranie świadczenia emerytalnego stoi na przeszkodzie pobieraniu świadczenia pielęgnacyjnego. Niewątpliwe zatem pouczenie zawarte w wyżej wymienionych decyzjach zmieniających powinno odwoływać się do treści art. 17 u.ś.r. Brak reakcji organu na stan prawny przepisów u.ś.r. i właściwych w tym zakresie pouczeń powoduje, że nie sposób uznać zasadności poglądu przyjętego w zaskarżonej decyzji o zrozumiałym i właściwym pouczeniu, co do obowiązku zgłaszania zmian mających wpływ na prawo do świadczenia.
Sąd nie podziela argumentacji organu, że pouczenie o treści art. 25 ust. 1 u.ś.r., w zakresie obowiązku poinformowania o zmianie wysokości dochodu było wystarczającym pouczeniem dla przypisania skarżącej świadomości, że świadczenie pielęgnacyjne jej nie przysługuje. Podkreślić bowiem należy, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest uzależnione od wysokości dochodu ani osoby jej pobierającej, ani też wymagającej pieczy. Wymagane jest jedynie od osoby, która chce uzyskać to świadczenie, aby zrezygnowała albo nie podejmowała zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, co nie jest tożsame z nieosiąganiem dochodu. Zakres przedmiotowy informacji, jakie powinny być przekazane organowi wypłacającemu świadczenie rodzinne jest determinowany przesłankami, od spełnienia których zależy przyznanie świadczenia rodzinnego (por. K. Małysa-Zielińska, Świadczenia rodzinne. Komentarz, WKP 2023 r., t. 6 do art. 25 ). Stąd też skarżąca obowiązana była – stosownie do art. 25 ust. 1 u.ś.r. - informować o "innych zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych", a jakie to są okoliczność organ powinien szczegółowo wyjaśnić skarżącej. M.in. przez pouczenie, o treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.
W świetle okoliczności faktycznych sprawy, wskazywane przez organ pouczenia nie dają podstaw do uznania, że skarżąca w sposób jasny, czytelny i zrozumiały została poinformowana o okolicznościach mających wpływ na pobierane świadczenie. Wymogu tego nie spełniają ogólnikowe pouczenia odnoszące się do konieczności poinformowania o zmianie liczby członków rodziny, czy dochodu oraz innych okoliczności mających wpływ na prawo do świadczenia. Ta konstatacja, w zestawieniu z opisanymi przez Sąd okolicznościami sprawy wyklucza przyjęcie, że znane jej były przepisy prawa znajdujące zastosowanie w sprawie, a w konsekwencji miała świadomość pobierania nienależnego świadczenia, a przynajmniej w dotychczasowym postępowaniu organy tego nie dowiodły w sposób niebudzący wątpliwości. W związku z powyższym Sąd uznał, iż organy w kontrolowanej sprawie dopuściły się naruszenia art. 7, art. 77 § 1, 80 k.p.a. przez nieuwzględnienie wszystkich okoliczności sprawy i dowolną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego, co doprowadziło do niewłaściwego zastosowania art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 u.ś.r.
Nadto Sąd niejako uzupełniająco pragnie przywołać treść art.1 do Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzony w Paryżu dnia 20 marca 1952 roku( DZ.U z 1995 roku nr 36, poz. 175) odnoszący się do ochrony własności. W wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 26 kwietnia 2018 roku w sprawie 48921/13 Cakarević v. Chorwacja podnoszono że, żądanie zwrotu świadczenia wypłaconego dla osoby która ze względu na stan zdrowia, sytuacje rodzinną w niezawiniony sposób otrzymała świadczenie ze względu na uchybienia danego państwa i spożytkowała to cel zgodny ze świadczeniem narusza wskazany art. 1 Protokołu nr 1.
Organ mając na uwadze opisane powyżej uchybienia, Sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 135 p.p.s.a. - uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
W ponownie prowadzonym postępowaniu organy będą – stosownie do art. 153 p.p.s.a. - zobowiązane do uwzględnienia oceny prawnej oraz wskazań zawartych w niniejszym uzasadnieniu. Organ winien uzupełnić postepowanie dowodowe poprzez ustalenia czy okolicznościach danej sprawy nie zaszła sytuacja, że skarżąca mimo wszystko uzyskała informacje, że pobieranie świadczenia emerytalnego winno eliminować prawo do świadczenia pielęgnacyjnego pobieranego na córkę.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 26.07.2026. · Źródło