VIII SA/Wa 948/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Justyna Mazur po rozpoznaniu w dniu 11 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi M. U. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia zobowiązania w zryczałtowanym podatku dochodowym z tytułu przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących z nieujawnionych źródeł za 2003 r. co do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: odmówić M. U. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej M. U. (dalej: "skarżąca") zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. We wniosku zawartym w urzędowym formularzu podała m.in., iż wraz z niepracującym mężem i studiującą córką utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę – [...]zł, które pokrywa tylko bieżące wydatki. Nadto wskazała, iż nie posiada żadnych oszczędności. W wyniku uzupełnienia wniosku skarżąca złożyła odpis postanowienia o ogłoszeniu upadłości męża obejmującą likwidację majątku dłużnika, zaświadczenie o wysokości wynagrodzenia, wyciągi z rachunku bankowego oraz kserokopie faktur za gaz, energię, nieczystości. Ponadto wyjaśniła, że w poniesieniu wydatku na ustanowienie w sprawie profesjonalnego pełnomocnika pomogli jej rodzice i siostra. Oświadczyła, że jej mąż nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, ma objawy [...] i nie chce korzystać z pomocy lekarskiej. Postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2013 r., sygn. akt VIII SA/Wa 948/12 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 30 sierpnia 2013 r. skarżąca wniosła sprzeciw na powyższe postanowienie referendarza sądowego. Uzasadniając podniosła, iż majątek jaki posiadali jest w zarządzaniu syndyka oraz że w chwili obecnej z tego majątku nie uzyskują "nawet 1 zł", ani nie mogą nim dysponować. Odnosząc się do braku potwierdzenia choroby męża ([...]) skarżąca wskazała, iż nie jest w stanie zmusić dorosłego mężczyznę, aby przyznał się do tego, że jest chory i poszedł do lekarza. Nadto podniosła, iż rejestracja męża w Urzędzie Pracy i otrzymanie statusu bezrobotnego pogorszy statystyki oraz, że mąż nie otrzyma prawa do zasiłku dla bezrobotnych, ponieważ ma zadłużenie w ZUS. Skarżąca wskazała także, iż nie jest prawdą, że bez trudu, korzystając z pomocy rodziny uregulowali poprzednie wpisy od skarg w wysokości [...]zł, co stanowiło olbrzymi wydatek i wyrzeczenia dla całej rodziny. Zauważyła, iż pomoc jej siostry była jednorazowa, a teściowie biorąc kredyt zobowiązali się do spłat przez trzy lata. W ocenie skarżącej odmowa przyznania prawa pomocy skazuje na brak możliwości obrony gwarantowanej przez Konstytucję. Wskutek wniesienia sprzeciwu postanowienie z dnia 19 sierpnia 2013 r. traci moc i dlatego sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownemu rozpoznaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t.Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Sąd może zwolnić osobę z kosztów postępowania, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny w całości lub w części (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku opłacania kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, natomiast zwolnienie od uiszczenia kosztów sądowych winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Zawarte z kolei w art. 246 § 1 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba ta wykaże" oznacza zaś, że to na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek udowodnienia, iż znajduje się on w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Jak wskazuje się w piśmiennictwie, strona zobowiązana jest wykazać, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi. Wyd. 2, Warszawa 2006, s. 504). Rozpoznając sprawę należy co do zasady odnieść się w pierwszej kolejności do argumentacji przedstawionej przez stronę skarżącą i dokonać analizy jej sytuacji majątkowej oraz zdolności płatniczych, w zestawieniu z wysokością należnych kosztów sądowych. Dokonując weryfikacji oświadczeń złożonych przez skarżącą uwzględnić należy zasady logicznego rozumowania oraz doświadczenia życiowego, a także wnioski płynące z analizy materiału dowodowego zebranego w sprawie. Dopiero na tej podstawie można bowiem obiektywnie stwierdzić, czy skarżąca rzeczywiście wykazała, iż pozbawiona jest możliwości ponoszenia kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, że wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem nie wykazała ona w sposób przekonujący, że istotnie znajduje się w sytuacji uzasadniającej zastosowanie wobec niej instytucji prawa pomocy. Skarżąca – według jego oświadczenia - prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem oraz studiującą córką. Łączny dochód rodziny stanowi na obecną chwilę kwota ok. [...]zł. Mąż skarżącej według złożonego oświadczenia nigdzie nie pracuje ze względu na [...], nie legitymuje się jednak zaświadczeniem o posiadaniu statusu osoby bezrobotnej. Argumentacja skarżącej, iż jakoby mąż nie otrzyma prawa do zasiłku dla bezrobotnych z uwagi na posiadane zadłużenie w ZUS stanowi o braku podjęcia wszelkich czynności mających doprowadzić do polepszenia sytuacji materialnej rodziny, a w konsekwencji pozyskania środków finansowych. Nadto skarżąca nie wykazała, iż uiszczenie wpisów od skarg w czterech sprawach zawisłych przed tutejszym Sądem na łączną kwotę ok. [...]zł było możliwe tylko dzięki pomocy finansowej rodziny – siostry i teściów. Do sprzeciwu nie załączyła bowiem żadnych dowodów potwierdzających powyższą okoliczność np. umowy kredytu zaciągniętego przez teściów skarżącej. Ponadto Sąd zauważa, iż skarżąca zobowiązana do złożenia wyciągów z rachunku bankowego za I półrocze 2013 r. nie wywiązała się z tego obowiązku. Wygenerowany elektronicznie dokument potwierdzający transakcje na rachunku obejmuje jedynie okres styczeń - marzec 2013 r., natomiast wyjaśnienie, że od dnia [...] marca 2013 r. na rachunku jest zajęcie egzekucyjne nie zostało w żaden sposób uprawdopodobnione stosownym dokumentem. W ocenie Sądu skarżąca nie dopełniła w sposób należyty ciążącego na niej obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania sytuacji finansowej oraz nie uprawdopodobniła, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W sprzeciwie nie przedstawiła faktów popartych dowodami, które wskazywałyby na konieczność wsparcia ze strony budżetu Państwa. Z uwagi na powyższe w rozpoznawanej sprawie nie zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie skarżącej z ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Jednocześnie Sąd podkreśla, iż partycypacja w kosztach postępowania jest obowiązkiem strony. Koszty sądowe należy zaś traktować, jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt II OZ 1125/11). W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że brak jest podstaw do przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. Sąd postanowił, jak w sentencji postanowienia.