VIII SA/Wa 950/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Fularski /sprawozdawca/, Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kobylski, Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk, Protokolant referent stażysta Małgorzata Domagalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lutego 2011 r. sprawy ze skargi B. A.-K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę. Decyzją z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej także jako Zakład, ZUS) działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1- 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm., zwana dalej: "u.s.u.s.") w związku z art. 105 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm., zwana dalej "k.p.a.") orzekł o umorzeniu postępowania w odniesieniu do należności B. A. – K. (dalej także jako wnioskodawczyni, skarżąca) z tytułu składek na: ubezpieczenia społeczne za okres styczeń 2000 r. - czerwiec 2000 r., wrzesień 2000 r. – kwiecień 2001 r., styczeń 2004 r. w łącznej kwocie [...] zł. w części finansowanej przez ubezpieczonych; na ubezpieczenie zdrowotne za okres sierpień 2000 r. – kwiecień 2001 r. w łącznej kwocie [...] zł. w części finansowanej przez ubezpieczonych. W uzasadnieniu swojego stanowiska organ podał, iż w dniu [...] stycznia 2010 r. do ZUS wpłynął wniosek skarżącej o umorzenie należności z tytułu składek. Organ wskazał, że zgodnie z art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29 tej ustawy regulujących kwestię umorzenia płatności z tytułu składek. Tym samym organ nie miał kompetencji do podejmowania rozstrzygnięć merytorycznych w zakresie ewentualnego umorzenia spornych składek, wobec czego należało na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. umorzyć postępowanie administracyjne jako bezprzedmiotowe. B. A. – K. pismem z dnia [...] maja 2010 r. (data nadania [...] maja 2010 r.) wystąpiła do ZUS o ponowne rozpoznanie sprawy wnioskując o umorzenie wszystkich należności o które wystąpiła składając wniosek z [...] stycznia 2010 r. Podniosła, że odmowna decyzja jest dla niej krzywdząca i niesprawiedliwa, bowiem narusza zasady współżycia społecznego. Egzekucja w jej przypadku będzie nieskuteczna, bo jako osoba bezdomna nie posiada żadnego majątku, a z emerytury należności będzie spłacać do 80 roku życia. Jej aktualne dochody są inne niż te wykazywane w poprzednich rozliczeniach rocznych. Dochody zaś brane pod uwagę przez organ dotyczą minionego okresu. Obecnie ma bowiem znacznie niższe dochody z uwagi na pogorszenie stanu zdrowia i coraz większe trudności z dodatkową pracą. Wypłacane przez ZUS świadczenie emerytalne w wysokości około [...] złotych nie wystarcza na pokrycie wszystkich kosztów, a jedynie na wydatki mieszkaniowe. Dochody z podejmowanych przez nią prac dorywczych w [...] K. – Oddział w R. i w R. Szkole Wyższej kształtują się w różnych miesięcznych wysokościach. Łącznie jej miesięczne wydatki wynoszą około [...] zł. Różnicę pomiędzy kwotą emerytury, a wysokością wydatków pokrywa z debetu na koncie bankowym. Zdaniem wnioskodawczyni za umorzeniem należności przemawia jej ważny interes, jako osoby zobowiązanej do uregulowania należności. Aktualna jej sytuacja stanowi podstawę do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Zobowiązanie do uregulowania przedmiotowych należności pozbawi ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Na skutek rozpoznania wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, działając w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 83 ust. 4 utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia [...] maja 2010 r. podzielając ustalenia faktyczne i rozważania prawne przedstawione w jej uzasadnieniu. Organ, jak w pierwotnej decyzji stwierdził, iż art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wyraźnie wyklucza możliwość umorzenia składek w części finansowanej przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami tych składek, ponieważ w odniesieniu do tych należności nie stosuje się art. 28 i 29 u.s.u.s., tym samym do należności tych nie można zastosować ulg w spłacie – należności te nie podlegają umorzeniu czy rozłożeniu na raty. Dodatkowo organ wyjaśnił, że wnioskodawczyni była poinformowana o możliwościach czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, jednak nie skorzystała z tego prawa. Z takim rozstrzygnięciem nie zgodziła się skarżąca, która pismem z dnia [...] września 2010 r. (data wpływu do organu) złożyła skargę na ostateczną w toku instancji decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu wskazała, że wystąpiła do ZUS z prośbą o umorzenie zadłużenia z uwagi na bardzo trudną sytuację finansowo – zdrowotną, w tym bezdomność. Oświadczyła, iż pkt 3 i 5 art. 28 u.s.u.s. odpowiada jej sytuacji życiowej i powinien być wzięty pod uwagę przez organ. Podniosła przy tym, że roszczenia z tytułu składek na ubezpieczenie przedawniają się po upływie 10 lat i z tej przyczyny należności za okres 1999 r. i 2000 r. są przedawnione czego organ orzekający w sprawie nie wziął pod uwagę. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, przytaczając argumenty podniesione w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Organ wyjaśnił przy tym, że zaległości skarżącej nie uległy przedawnieniu, a jeśli ma ona w tej kwestii wątpliwości, powinna zwrócić się do ZUS o wydanie decyzji określającej wysokość należności i w tym postępowaniu podnosić ewentualnie sprawę przedawnienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta dokonywana jest według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Zgodnie z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej jako "p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. W wyniku rozpatrzenia sprawy, Sąd, mając na uwadze powyższe kryteria nie dopatrzył się naruszenia przez organ prawa materialnego w sposób który miał wpływ na wynik sprawy, ani też takiego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uzasadnienia organu w obydwu decyzjach w części dotyczącej stwierdzenia bezprzedmiotowości skutkującej umorzeniem są wprawdzie dość lakoniczne, czym niewątpliwie uchybiają art. 107 § 3 k.p.a., niemniej jednak zauważyć należy, że skarżąca w ogóle nie kwestionuje ustaleń ZUS, że w wskazanych w decyzji okresach nie była płatnikiem przedmiotowych składek. Zarzuty skarżącej, zawarte zarówno we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, jak i w samej skardze sprowadzają się bowiem jedynie do pozostawania przez nią w trudnej sytuacji zdrowotnej i finansowej, uniemożliwiającej spłatę należności Zakładu. Skarżąca zaś na żadnym etapie postępowania przed organem administracji publicznej, jak i w postępowaniu przed Sądem nie wskazuje na czym miałoby polegać naruszenie prawa odnośnie umorzenia postępowania w zakresie objętym zaskarżoną decyzją. Odnośnie zaś zarzutu zawartego dopiero na etapie skargi, a dotyczącego przedawnienia części należności organu, wyjaśnić należy, że ocena powyższego pozostaje poza oceną Sądu z tego powodu, iż taki argument nie został podniesiony przez skarżącą w toku postępowania administracyjnego. Wtedy bowiem organ musiałby odnieść się do powyższego zarzutu, Sąd zaś obecnie nie ma możliwości ustalenia czy zarzut ten może być zasadny. Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 ustawy), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a (ust. 2). Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2 zachodzi, gdy: 1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze; 3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa; 4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 5. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 6. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można przeprowadzić egzekucję; 7. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być przy tym w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 3a). Zgodnie natomiast w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365), Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeśli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to za sobą zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych; 2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Przedstawione wyżej regulacje w sposób jednoznaczny odnoszą się wyłącznie do sytuacji, w których zobowiązany jest jednocześnie płatnikiem składek. W treści bowiem art. 30 powołanej ustawy ustawodawca wyraźnie stwierdził, że art. 28 i art. 29 (dotyczący z kolei możliwości odroczenia terminu płatności należności) nie stosuje się do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami. Tak więc postępowanie prowadzone w przedmiocie ewentualnego umorzenia należności publicznoprawnych wobec ZUS nie może dotyczyć kwestii umorzenia należności z tytułu składek za ubezpieczonych nie będących płatnikami. Powoływanie okoliczności, które mogą stanowić przesłanki uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek, może mieć znaczenie tylko w przypadku rozpoznawania wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami tych składek (por. wyroki WSA w Warszawie sygn. akt III SA/Wa 2043/06, V SA/WA 2676/07, wyrok NSA IIGSK 702/08). Tak więc, w ocenie Sądu, organ słusznie uznał, że żądanie strony nie mogło zostać rozpatrzone w trybie art. 28 ustawy, a postępowanie wywołane wniesionym wnioskiem, jako bezprzedmiotowe podlegało umorzeniu. Zgodnie bowiem z art. 105 § 1 k.p.a. gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Bezprzedmiotowość postępowania występuje w sytuacji braku któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, wobec czego nie może dojść w sprawie do wydania decyzji załatwiającej sprawę poprzez jej rozstrzygnięcie co do istoty (zob. np. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 2006. s. 486 i n.). W niniejszej sprawie żądanie strony nie mogło zostać rozpatrzone w trybie art. 28 u.s.u.s., brak jest bowiem należności do których mógłby mieć zastosowanie ww. przepis, wobec czego organ zasadnie orzekł o umorzeniu przedmiotowego postępowania. Mając na uwadze powyższe Sąd na mocy art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.