VIII SA/Wa 953/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprzeciwu T. D. na postanowienie referendarza sądowego z dnia 3 czerwca 2015 r., sygn. akt VIII SA/Wa 953/15 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi T. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2015 r. znak [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Wnioskiem z [...] maja 2016 r. (data złożenia formularza na biurze podawczym Sądu) T. D. (zwana dalej: skarżąca) wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym oraz uzyskiwanych dochodach zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem. Na dochód rodziny składa się dochód męża z tytułu emerytury w kwocie netto [...] zł oraz dochód skarżącej z tytułu emerytury w kwocie netto [...] zł. Łączny dochód rodziny stanowi kwota [...] zł netto. Oświadczyła, iż nie posiada żadnych oszczędności i majątku ruchomego. Jako majątek nieruchomy podała mieszkanie o wartości [...] zł. Wskazała także, iż stałe miesięczne wydatki (czynsz, energia, gaz) wynoszą [...] zł, wydatki na leki rocznie wynoszą [...] zł, rata kredytu bankowego wynosi [...] zł. Do wniosku skarżąca dołączyła harmonogram spłat kredytu i dokumentację medyczną. Postanowieniem z 3 czerwca 2016 r., sygn. akt VIII SA/Wa 953/15 referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z [...] czerwca 2016 r. (data złożenia na biurze podawczym) skarżąca skutecznie wniosła sprzeciw na powołane postanowienie, ponownie wnosząc o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Uzasadniając sprzeciw podała, iż z powodu niewysokich dochodów i trudnej sytuacji majątkowej nie jest w stanie wynająć adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwana dalej: p.p.s.a.), w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2012 r. na podstawie art. 2 w związku z art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6–8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Z regulacji art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stwierdzić należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z 27 września 2011 r. sygn. akt II GZ 434/11 oraz z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, publ. cbois). Podnieść trzeba, że zgodnie z ugruntowanym poglądem doktryny i orzecznictwa, opłaty sądowe, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy powinno wynikać ze wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Warunkiem przyznania prawa pomocy jest taka sytuacja, w której z przyczyn od strony niezależnych, nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy również mieć na uwadze, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do Sądu (referendarza sądowego) natomiast należy ocena przytoczonych okoliczności. W pierwszej kolejności Sąd ustalił, iż rodzina skarżącej posiada stały dochód z emerytury, który wynosi netto [...] zł miesięcznie. Skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, jej potrzeby mieszkaniowe są zaspokojone. Jednocześnie należy podkreślić, że w związku ze złożoną w niniejszej sprawie skargą, na skarżącej nie ciążył obowiązek uiszczenia wpisu sądowego. Sprawa niniejsza dotyczy bowiem pomocy społecznej i z woli ustawodawcy jest wolna od kosztów. Oceniając sytuację majątkową skarżącej w kontekście ustanowienia adwokata Sąd stwierdza, że skarżąca, nieponosząca kosztów sądowych i posiadająca stały dochód, winna wygospodarować środki na opłacenie pełnomocnika, jeżeli jego udział w sprawie uznaje za konieczny. Sytuacji majątkowej skarżącej nie sposób bowiem utożsamiać z sytuacją osób nieosiągających żadnego dochodu lub też osiągających dochód na granicy fizycznego przetrwania. Należy w tym miejscu dodać, że dla spełnienia przesłanek uzasadniających ustanowienie w ramach prawa pomocy pełnomocnika bez znaczenia pozostaje stopień skomplikowania sprawy czy też nieznajomość przez stronę przepisów prawa. Mając na uwadze powołane okoliczności Sąd, działając na podstawie art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.