VIII SAB/Wa 65/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Iwona Szymanowicz - Nowak po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu wniosku A. E. [...] sp. z o.o. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. E. [...] sp. z o.o. na przewlekłość Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. w przedmiocie prowadzenia postępowania w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej na 2009 rok postanawia : 1. przyznać prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi 2. w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy Pismem z [...] maja 2015 r. (data wpływu do organu) A. E. [...] sp. z o.o. (dalej: skarżąca, spółka) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na przewlekłość Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. w przedmiocie prowadzenia postępowania w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej na 2009 rok. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Formularz wniosku wpłynął do Sądu 25 lipca 2015 r. (data nadania w urzędzie pocztowym). W uzasadnieniu wniosku skarżąca podniosła, że prowadzi działalność rolniczą, spółka ponosi straty, nie posiada środków pieniężnych na bieżącą działalność, a jej rachunki bankowe są zajęte przez komorników od dłuższego czasu. Oświadczyła, że wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych spółki wynosi [...] zł, wartość środków trwałych [...] zł, zaś strata za ostatni rok obrotowy według bilansu wyniosła [...] zł, rachunki bankowe są zajęte. Podała nadto, że spółka została zmuszona błędnymi decyzjami ARiMR do ograniczenia bieżącej działalności jedynie do prowadzenia sporów w obronie jej praw. Wydatki związane ze sporami ponosi zarząd osobiście, a sytuacja finansowa prezesa zarządu jest zła. Do wniosku załączyła zeznanie podatkowe CIT – 8 za 2014 r. z ujawnionym przychodem i kosztami jego uzyskania "0", bilans oraz rachunek zysków i strat za 2014 r., wyciągi z rachunku bankowego z [...] Banku z saldem na [...] czerwca 2015 r. w wysokości – [...] zł i Banku [...] z saldem na [...] kwietnia 2015 r. 0,00 zł oraz zawiadomienia komornika sądowego o zajęciu rachunków bankowych i zakazie wypłat. Postanowieniem z 12 sierpnia 2015 r., sygn. akt VIII SAB/Wa 65/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (zwany także: Sąd) odmówił spółce przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na skutek złożonego zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny (zwany także: NSA) postanowieniem z 14 października 2015 r., sygn. akt II GZ 567/15 orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd. Podstawę powyższego stanowiło ustalenie, iż ocena stanu majątkowego spółki dokonana przez Sąd nie jest prawidłowa. Sąd wybiórczo ocenił sytuację finansową skarżącej. Odniósł się głównie do zaprzestania prowadzenia przez nią działalności gospodarczej i możliwości uzyskania dopłat od wspólników, całkowicie pomijając przedstawione wraz z wnioskiem o przyznanie pomocy dokumenty, tj. informacje o stanie rachunków bankowych, zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu za 2014 r., bilans za 2014 r., a także informacje o zajęciach komorniczych. Następnie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia w sposób lakoniczny odniósł się do sytuacji majątkowej spółki, pomijając okoliczności wykazane ww. dokumentami, a skupił się na możliwych dopłatach uzyskanych od wspólników. Zdaniem NSA, Sąd powinien był zbadać sytuację majątkową skarżącej z należytą starannością, a w razie wystąpienia wątpliwości co do jej stanu majątkowego wezwać ją do złożenia dodatkowych dokumentów. Wezwanie to powinno być wystosowane do strony już po złożeniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, a nie jak w rozpoznawanej sprawie na etapie wezwania do złożenia przez skarżącą wniosku na urzędowym formularzu. Jednocześnie NSA zalecił, aby przy ponownym rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd rozważył całokształt sytuacji majątkowej skarżącej, a w razie wątpliwości co do stanu finansowego spółki, wezwał ją w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, zwana dalej: p.p.s.a.) do przedłożenia dodatkowych dokumentów lub oświadczeń. Ponownie rozpoznając sprawę Sąd wezwał skarżącą do nadesłania wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie 3 miesiące, wskazania wszystkich okoliczności uniemożliwiających poniesienie kosztów sądowych oraz wskazania w jakiej wysokości spółka otrzymała dopłaty (OB, ONW i PRŚ) w 2014 r. i pierwszej połowie 2015 r. (także w tym okresie za lata ubiegłe). W odpowiedzi na powyższe spółka podała, że została zmuszona błędnymi decyzjami ARiMR do ograniczenia bieżącej działalności jedynie do prowadzenia sporów w obronie jej praw. Wydatki zawiązane ze sporami ponosi zarząd osobiście, a sytuacja finansowa prezesa zarządu jest zła, nie stać go na ponoszenie za spółkę wpisów od skarg. Rachunek bankowy spółki jest zajęty przez komorników. Wskazała także, że w 2014 r. i pierwszej połowie 2015 r. nie otrzymała żadnych dopłat. Z załączonych przy piśmie wyciągów z rachunku bankowego w [...] Banku wynika saldo ujemne na dzień [...] grudnia 2015 r. w wysokości – [...] zł. Z opisu dotyczącego rachunku Biznes [...] (brak danych dotyczących banku) wynika saldo ujemne - [...] zł, kwota zablokowana [...] zł. Nadto spółka przedstawiła listę blokad (brak wskazania nr rachunku) z wykazanymi kwotami zajęcia przez: Komornika Sądowego w P. na kwotę [...] zł, Komornika Sądowego w G. na kwotę [...] zł oraz Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. na kwotę [...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 190 p.p.s.a., sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Z tych przyczyn formalnych jak też w związku z własną oceną prawną sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w pełni podziela i przyjmuje za własną przytoczoną wyżej wykładnię prawa dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny. Zgodnie z art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 i § 3 p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W przypadku przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, prawo to może obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy spółce z o.o. w zakresie częściowym może nastąpić wtedy, gdy wykaże ona, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar dowodu spoczywa przy tym na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika natomiast, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych (art. 199 i art. 214 p.p.s.a.). Do tych kosztów zalicza się opłaty sądowe stanowiące dochód budżetu państwa i zwrot wydatków (art. 211 i art. 212 p.p.s.a.). Ewentualne przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w tym zakresie należy traktować jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów Państwa. Przysługujące sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania sądu, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki. Skoro udzielenie spółce z o.o. prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu Państwa, to powinno ono sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Jednocześnie obowiązek wykazania okoliczności wskazujących na zasadność wniosku spoczywa na podmiocie występującym z takim wnioskiem, do Sądu natomiast należy ocena złożonych w tym zakresie dokumentów i wyjaśnień. Z treści wniosku i złożonych dokumentów wynika, że spółka prowadząca wyłącznie działalność rolniczą znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, nie posiada środków na rachunku bankowym, który został zajęty przez komorników i Naczelnika Urzędu Skarbowego w B., nie posiada majątku, nie otrzymała od 2014 r. żadnych dopłat unijnych, wykazała również zerowy przychód w zeznaniu podatkowym CIT-8 za 2014 r. Z tego też względu uznano, że w aktualnej sytuacji finansowej obowiązek uiszczenia wpisu, stanowiłby ograniczenie konstytucyjnego prawa do sądu, a tym samym kontroli zaskarżonej decyzji. W pozostałym zakresie odmówiono przyznania prawa pomocy bowiem trudno przesądzać i zakładać, że sytuacja finansowa skarżącej nie ulegnie w przyszłości poprawie. Mając na uwadze powołane okoliczności Sąd, działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a, orzekł jak w sentencji postanowienia.