VIII SO/Wa 9/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprzeciwu M. P. na postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 20 listopada 2017 r., sygn. akt VIII SO/Wa 9/17 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. postanawia: utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy Wnioskiem z 7 listopada 2017 r. (data złożenia formularza na biurze podawczym Sądu) M. P. (zwana dalej: skarżąca) wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym oraz uzyskiwanych dochodach, zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżąca podała, że jest wdową, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwojgiem małoletnich dzieci (lat 5 i 9). Podała, iż nigdzie nie pracuje. Na dochód rodziny w wysokości [...] zł składają się: renta rodzinna w kwocie [...] zł i świadczenie wychowawcze w kwocie [...] zł. Oświadczyła, iż nie posiada żadnych oszczędności, majątku nieruchomego i ruchomego. Wskazała, iż ponosi opłaty: za energię elektryczną w kwocie [...] zł oraz za media w kwocie [...] zł. Pismem z 13 listopada 2017 r. starszy referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1) złożenie decyzji o przyznaniu renty rodzinnej i świadczenia wychowawczego oraz wyjaśnienia, czy świadczenie to zostało przyznane na jedno, czy na dwoje dzieci; 2) złożenie zaświadczenia o posiadaniu statusu osoby bezrobotnej oraz wyjaśnienie jakie obiektywnie przeszkody uniemożliwiają skarżącej podjęcie pracy (także dorywczej lub sezonowej); 3) wskazanie tytułu prawnego do nieruchomości położonej w M. i [...]; 4) złożenie wyciągu z rachunku bankowego skarżącej za ostatnie trzy miesiące (historia operacji); 5) udokumentowanie wydatków na bieżące utrzymanie (dowody opłat za energię, wodę, itp.). W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca złożyła 20 listopada 2017 r. (na biurze podawczym Sądu) pismo, w którym podała, iż nie posiada statusu osoby bezrobotnej, wraz z dziećmi jest "ubezpieczona przy rencie rodzinnej". Pracy nie może podjąć, ponieważ sama wychowuje dwoje dzieci i nie ma ich z kim zostawić. Nieruchomość położona w M. należy do jej matki. Opłaca rachunki za prąd, ale faktury przychodzą na jej matkę. Do ww. pisma skarżąca dołączyła kserokopię decyzji ZUS znak [...] z [...] stycznia 2016 r. o przyznaniu renty rodzinnej i decyzję waloryzacyjną renty z 1 marca 2017 r., oraz przekaz pocztowy – potwierdzenie wypłaty renty w kwocie [...] zł. Nadto przedstawiła kserokopie decyzji Wójta Gminy J. z [...] września 2017 r. odmawiającą przyznania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami oraz z [...] września 2017 r. przyznającą świadczenie wychowawcze na jedno dziecko i odmawiającą tego świadczenia na drugie dziecko. Przedstawiła także wyciąg z rachunku bankowego córki za okres od 17 października do 20 listopada 2017 r. Postanowieniem z 20 listopada 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z 28 listopada 2017 r. (data złożenia na biurze podawczym Sądu) skarżąca skutecznie wniosła sprzeciw na powołane postanowienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., zwana dalej p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6–8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Z regulacji art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stwierdzić należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z 27 września 2011 r. sygn. akt II GZ 434/11 oraz z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, publ. cbois). Podnieść trzeba, że zgodnie z ugruntowanym poglądem doktryny i orzecznictwa, opłaty sądowe, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy powinno wynikać ze wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Warunkiem przyznania prawa pomocy jest taka sytuacja, w której z przyczyn od strony niezależnych, nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy również mieć na uwadze, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do Sądu (referendarza sądowego) natomiast należy ocena przytoczonych okoliczności. Podnieść należy, że stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Celem podjęcia działań wynikających z art. 255 p.p.s.a jest możliwe najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy. W świetle powyższych regulacji uznać należy, że oświadczenie majątkowe przedstawione przez skarżącą zawarte w formularzu o prawo pomocy nie sprostało obowiązkowi wskazanemu w treści przepisu art. 252 §1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym wnioskodawcy. Wniosek o prawo pomocy nie zawierał bowiem pełnej informacji dotyczącej zdolności do poniesienia kosztów ustanowienia pełnomocnika, chociażby w części. Jednak -pomimo wezwania - skarżąca nie przedstawiła informacji dotyczących rachunku bankowego wraz z historią operacji za ostatnie 3 miesiące (brak tej informacji również przy sprzeciwie), zaświadczenia, iż jest osobą bezrobotną (decyzja z [...] listopada 2017 r. o uznaniu skarżącej bezrobotną dołączona do sprzeciwu), nie wykazała bieżących kosztów miesięcznego utrzymania rodziny. Trudno w tej sytuacji ocenić, jakimi faktycznie środkami finansowymi skarżąca dysponuje, jak również stosunku wpływu tych środków do ponoszonych wydatków. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca ponosi wydatki na utrzymanie mieszkania w wysokości [...] zł za energię i [...] zł za media, natomiast do sprzeciwu dołączyła 2 dowody opłaty z 23 listopada 2017 r.: za energię w kwocie [...] zł i za [...] [...] zł. Brak jednak złożenia faktury wystawionej za korzystanie z energii, aby ustalić, czy uiszczona kwota stanowi opłatę miesięczną czy też obejmuje inny okres. Jak wskazano, podstawą pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o prawo pomocy może być wyłącznie rzeczywisty stan rodzinny, majątkowy i dochodowy strony ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Skoro skarżąca nie wykazała pełnych i rzetelnych okoliczności dotyczących jej sytuacji finansowej, to tym samym niemożliwym uczyniła weryfikację swoich oświadczeń. W konsekwencji Sąd uznał, że skarżąca nie wykazała, iż ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w odniesieniu do jej osoby wystąpiła. Brak udzielenia pełnej odpowiedzi na postawione pytania (w dodatkowym wezwaniu i przy sprzeciwie), uniemożliwił dokonanie wszechstronnej oceny możliwości ponoszenia przez nią kosztów ustanowienia pełnomocnika. Oświadczenie skarżącej należało zatem uznać za niewystarczające, aby na jego podstawie dokonać wszechstronnej oceny sytuacji materialnej, w jakiej ona się znajduje. Mając na uwadze powołane okoliczności Sąd, działając na podstawie art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.