I SA/Wr 1002/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 18 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. F. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we Wr. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodu osobowego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych wskazując, że jest osobą bezrobotną z zasiłkiem w wysokości 470 zł. Czasami pracuje dorywczo za granicą uzyskując 200-400 zł miesięcznie, z czego większość przeznacza na dwoje swoich dzieci (jedno z nich ma dwa lata). Wnioskodawca nie ma żony, nie posiada mieszkania, samochodu ani oszczędności. Mieszka w pokoju, który użyczają znajomi – w miarę możliwości dopłaca do rachunków za media. Dotychczasowe oszczędności zostały przeznaczone na opłacenie skarg na decyzje Dyrektora Izby Celnej. Skarżący jednak obecnie nie ma już możliwości zgromadzenia środków na opłacenie skarg od kolejnych decyzji ww. organu podatkowego. Z dokumentów i oświadczeń dotyczących stanu finansowego, majątkowego i rodzinnego, przedłożonych na wezwanie skierowane na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej: p.p.s.a.), wynika, że wnioskodawca w 2011 r. uzyskał przychód ze stosunku pracy oraz z innych źródeł w wysokości 24.842,71 zł oraz że od maja 2012 r. miesięcznie dokonuje przelewu 500 zł tytułem alimentów (w maju 2012 r. z własnego rachunku bankowego, od czerwca do sierpnia 2012 r. – z rachunku osoby trzeciej) Wcześnie dokonywał z tego tytułu wpłat w kwotach 200 i 400 zł. Dodatkowo pełnomocnik skarżącego wskazał, że poza zasiłkiem wnioskodawca uzyskuje dochód z prac dorywczych, które nie mają stałego charakteru. Większość tych dochodów przeznacza na opłacenie alimentów, z pozostałych kwot – średnio 350 zł – stara się przyczynić do utrzymania pokoju, w którym mieszka i pokryć wydatki związane z własnym utrzymaniem (na wyżywienie, środki higieny). Posiadany rachunek bankowy został zajęty w postępowaniu egzekucyjnym i z tego względu alimenty są wypłacane z rachunku członka rodziny. Profesjonalny pełnomocnik reprezentujący skarżącego, po zapoznaniu się z aktami sprawy uznał, iż konieczność poniesienia kosztów jego wynagrodzenia nie może stanąć na przeszkodzie w uzyskaniu przez skarżącego dostępu do sądu. W związku z tym podjął się reprezentowania skarżącego za wynagrodzenie uiszczone po zakończeniu postępowania z kosztów zasądzonych przez Sąd. Przedstawione wyżej okoliczności nie dają podstaw do uwzględnienia przedmiotowego wniosku. Zwrócić należy uwagę, iż skarżący wnosił już w tutejszym Sądzie o przyznanie prawa pomocy w innych sprawach. Postanowieniami Referendarza sądowego z 3 września 2012 r. (sygn. akt I SA/Wr 886-888/12 i 918-920/12) wniosek został uznany za niezasadny w oparciu o tożsame okoliczności. Uzasadnione jest zatem powtórzenie argumentacji przedstawionej w ww. orzeczeniach. Stosownie do treści art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy na podstawie przytoczonej regulacji, przede wszystkim wskazać należy, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Jednocześnie wykazanie, iż strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić (zob. postanowienie NSA z 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 179/12, LEX nr 1136765). Pełny obraz swojej sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej wnioskodawca obowiązany jest przedstawić już na etapie złożenia przedmiotowego wniosku na urzędowym formularzu. Złożone oświadczenia co do stanu rodzinnego, majątku i dochodów oraz ewentualne inne informacje dają w dalszej kolejności podstawę do sformułowania wezwania do przedstawienia dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń, jeżeli dane zawarte na urzędowym formularzu są niewystarczające lub budzą wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.). Ponadto wszelkie informacje powinny być logiczne i wiarygodne. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanego wniosku, w ocenie Referendarza sądowego, okoliczności przedstawione przez skarżącego nie odzwierciedlają w pełni jego sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej, a co za tym idzie – budzą wątpliwości. Nie można dać wiary, że jedynymi dochodami, jakimi dysponuje wnioskodawca, jest zasiłek dla bezrobotnych w wysokości 470 zł, zwłaszcza, że podana kwota ma wystarczać na własne utrzymanie, to jest na wyżywienie, środki czystości itp., a nadto na dokładanie się – w miarę możliwości – do rachunków znajomych, u których skarżący mieszka. W istocie, jednocześnie wskazane zostało, że uzyskuje też drobne kwoty z pracy dorywczej. Jednakże, po pierwsze – jak wskazał pełnomocnik skarżącego, nie są to dochody stałe, regularne, po drugie – zgodnie z oświadczeniem wynoszą około 200-400 zł. Poza tym, w całości są przeznaczane na utrzymanie dzieci, skoro regularnie od kilku miesięcy wnioskodawca płaci 500 zł alimentów. Wątpliwości co do rzeczywistej wysokości dochodów budzi też oświadczenie, że średnio miesięcznie skarżący dysponuje kwotą około 350 zł, którą przeznacza na partycypowanie w opłacaniu rachunków związanych zajmowaniem pokoju u znajomych, wyżywienie i środki higieny. Już sama logika i doświadczenie życiowe nie pozwalają na uznanie takiego oświadczenia za wiarygodne. Podana kwota bowiem może wystarczać co najwyżej na bardzo skromne wyżywienie. Zwrócić w tym miejscu należy uwagę, że w celu weryfikacji złożonych oświadczeń co do dochodów i kosztów utrzymania, wnioskodawca został wezwany do przedłożenia szczegółowego, określonego kwotowo, zestawienia miesięcznie ponoszonych wydatków ze wskazaniem źródła ich finansowania, co zostało dodatkowo zaakcentowane w wezwaniu. Powyższe informacje nie zostały jednak udzielone. Zwrócić natomiast należy uwagę, iż sporządzenie takiego zestawienia, nawet z przybliżonymi kwotami, nie powinno przysparzać trudności, gdy – jak wynika z informacji udzielonych przez skarżącego – jego aktualna sytuacja finansowa utrzymuje się już od kilku miesięcy. Poza tym nie przedłożono innych żądanych dokumentów. Mianowicie nie nadesłano zaświadczenia z urzędu pracy o statusie bezrobotnego z datą zarejestrowania i wykazaną wysokością zasiłku, dokumentu potwierdzającego obowiązek alimentacyjny ani wyciągów z rachunku bankowego. Wprawdzie wnioskodawca nadesłał wydruki potwierdzeń przelewów tytułem alimentów, jednak nie można ich uznać za dokument, z którego wynikałby obowiązek alimentacyjny. Wyjaśnienie kwestii, co jest podstawą wysokości alimentów – porozumienie pomiędzy rodzicami dzieci i ich dobrowolna płatność, czy orzeczenie sądowe – ma dość istotne znaczenie w procesie dokonywania oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy o przyznanie prawa pomocy. Sądowe ustalenie kwoty alimentów opiera się bowiem m.in. na przesłance wynikającej z art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego – są nią możliwości majątkowe i zarobkowe zobowiązanego. Ważkie znaczenie ma też data takiego orzeczenia dla oceny aktualnych możliwości płatniczych. Co do wydruków historii posiadanych rachunków bankowych, pełnomocnik skarżącego podał, iż rachunek został zajęty w postępowaniu egzekucyjnym. Zauważyć jednak trzeba, że w wezwaniu żądanie obejmowało wydruki historii posiadanych rachunków za miesiące maj, czerwiec i lipiec 2012 r. Przedłożenie potwierdzenia przelewu alimentów w dniu 31 maja 2012 r. z rachunku należącego do wnioskodawcy, świadczy o tym, że była możliwość wygenerowania wydruków historii tego rachunku przynajmniej za ten miesiąc. Przy czym zajęcie egzekucyjne nie stoi na przeszkodzie pozyskaniu również wydruków za pozostałe wymienione miesiące. Powtórzyć wypada, że okoliczności, które strona powołuje jako uzasadniające żądanie wniosku oraz przedstawione dokumenty, powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej – formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne, leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Końcowo, zwrócić należy uwagę, że na dzień wydania niniejszego postanowienia do tutejszego Sądu wpłynęło 27 skarg wniesionych przez skarżącego. We wszystkich sprawach umocowanych jest czterech profesjonalnych pełnomocników (z jednej kancelarii). W kontekście tej okoliczności trudno dać wiarę oświadczeniu pełnomocnika, z którego wynika, że pomoc prawna udzielana jest nieodpłatnie. Wynagrodzenie bowiem, którego pełnomocnik się spodziewa z kosztów zasądzonych przez Sąd jest przyszłe i niepewne – przyjęte źródło jego pokrycia opiera się na założeniu uwzględnienia skargi, czego na dzień dzisiejszy nie można jednoznacznie stwierdzić. Reasumując, wnioskodawca nie wykazał obiektywnej niemożliwości pozyskania środków na opłacenie kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie sądowej. Nie przedstawił wymaganych dokumentów i oświadczeń, a złożonym oświadczeniom należało odmówić wiarygodności z przyczyn wyżej podanych. Z tych też przyczyn należało odmówić przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, w związku z czym, na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.