I SA/Wr 1047/07

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 26 maja 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H. G. i W. I. G. na decyzję na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w L. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2003 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Sygn. akt I SA/Wr 1047/07 P O S T A N O W I E N I E Dnia 26 maja 2008 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 26 maja 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. I. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H. G. i W. I. G. na decyzję na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w L. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2003 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie wraz ze skargą kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 9 stycznia 2008 r. H. G. złożyła, za pośrednictwem pełnomocnika procesowego (radcy prawnego), wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, uzasadniając, że jej sytuacja materialna nie pozwala na uiszczenie tych kosztów, gdyż nie posiada dóbr materialnych zgromadzonych w latach poprzednich, natomiast znacznie pogorszył się jej stan zdrowia. Jednocześnie wnioskodawca oświadczył, że miesięcznie uzyskuje dochód z tytułu emerytury w kwocie 960 zł brutto, ponosi koszty leczenia w kwocie 300 zł miesięcznie, oraz że jest właścicielem mieszkania o powierzchni 63 m². W dniu 16 kwietnia 2008 r. pełnomocnikowi strony skarżącej doręczono wezwanie do przedłożenia w terminie siedmiu dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy, ostatniego odcinka emerytury, szczegółowego, określonego kwotowo zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków ze wskazaniem źródeł ich finansowania (i załączeniem dowodów opłat), wyciągów z posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące, informacji ze wskazaniem osób zamieszkujących ze skarżącą pod adresem wskazanym jako miejsce zamieszkania, informacji czy skarżący korzysta z Pomocy Społecznej lub innych form wsparcia państwowego oraz innych dokumentów potwierdzających okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. W dniu 23 kwietnia 2008 r. wnioskodawca przesłał do akt sprawy decyzję o waloryzacji emerytury, zestawienie operacji na rachunku oraz zestawienie ponoszonych miesięcznie wydatków. W dniu 16 maja 2008 r. skarżąca przesłała odpis rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy (PIT-40A) za rok 2007. Z przedstawionych dokumentów wynika, że w roku 2007 skarżąca uzyskała dochód w kwocie 12.886 zł i miesięcznie na swoje utrzymanie wydaje 850 zł. Jednocześnie H. G. oświadczyła, że mieszka wraz z córką, przebywającą obecnie w K., oraz że nie korzysta z Pomocy Społecznej. Z urzędu wskazania wymaga, że postanowieniem referendarskim z dnia 16 lipca 2007 r. odmówiono H. G. przyznania prawa pomocy, oraz ze skarżąca wraz z mężem w dniu 31 sierpnia 2007 r. uiściła wpis od skargi w kwocie 2.000 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje – na podstawie art. 245 § 3 ustawy procesowej - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, patentowego. Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać - zgodnie z przepisem art. 245 § 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast z uregulowania sformułowanego w art. 246 § 1 pkt 2) ustawy procesowej wynika, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Na mocy art. 255 ustawy procesowej, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych oparte jest na dokonaniu oceny, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Ubiegający się o taką pomoc powinni zatem poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 1980 r. sygn. akt I CZ 99/80). Kolejno podkreślenia wymaga, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi, a zwolnienie od obowiązku ich ponoszenia – w sytuacji, gdy są one dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. W zakresie odmowy przyznania H. G. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych stwierdzić należy, że brak wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy w stanie faktycznym przyjętym na dzień wydania w tej sprawie orzeczenia referendarskiego (16 lipca 2007r.) nie przesądza kwestii istnienia tych przesłanek również w stanie faktycznym podlegającym badaniu na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego. Nie mniej jednak przy ocenie wystąpienia tych przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy winno się porównać aktualną sytuację majątkową skarżącej z sytuacją ustaloną na dzień 16 lipca 2007 r. Postępowanie prowadzone przez referendarza sądowego w celu ustalenia aktualnego stanu majątkowego skarżącego miało na celu doprowadzenie do potwierdzenia albo wykluczenia wystąpienia tych przesłanek. Dodatkowo podkreślić trzeba, że H. G. złożyła skargę wraz z mężem, który również ubiegał się o zwolnienie od kosztów sądowych. Z przedłożonych dokumentów wynika, że małżeństwo strony nie zostało rozwiązane. Zatem sytuacja materialna skarżącej winna być rozpatrywana z uwzględnieniem warunków materialnych jej męża, ponieważ niezależnie od małżeńskiego ustroju majątkowego faktycznie obowiązujących małżonków G., zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, mają oni obowiązek wzajemnego wspierania się. Ze złożonych informacji i dokumentów wynika natomiast, że kondycja materialna skarżącej oraz jej męża poprawiła się w porównaniu z rokiem 2007 r. Źródłem utrzymania W. I. G. jest bowiem wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w kwocie netto 2.592,99 zł (średnia miesięczna), a nie zasiłek dla bezrobotnych w kwocie 639,50 zł. Treść materiału aktowego niniejszej sprawy obligowała do stwierdzenia, iż nie została spełniona przesłanka przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Przesądzający dla oceny zasadności wniosku H. G. jest fakt, posiadania przez skarżącej oraz jej męża stałych źródeł dochodów, w tym wynagrodzenia W. I. G. ponad trzykrotnie przewyższającego uzyskiwany przez niego w roku 2007 zasiłek, który pozwolił skarżącym na zgromadzenie środków niezbędnych do uiszczenia wpisu od skargi. Należy zatem przyjąć, że w obecnej sytuacji skarżąca będzie tym bardziej zdolna, wraz z mężem, ponieść ciężar kosztów sądowych, należnych w sprawie. W świetle powyższego zasadne jest stwierdzenie, że skarżąca nie wykazała, iż nie jest obecnie w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym własnym utrzymaniu strony lub utrzymaniu jej rodziny. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie postępowania skarżąca nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania mu prawa pomocy i wobec takiej konstatacji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji. Sygn. akt I SA/WR 1047/07 U z a s a d n i e n i e W sprawie wraz ze skargą kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 9 stycznia 2008 r. W. I. G. złożył, za pośrednictwem pełnomocnika procesowego (radcy prawnego), wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, uzasadniając, że jego sytuacja materialna nie pozwala na uiszczenie tych kosztów, gdyż w roku 2007 uzyskiwał na zasiłku dla bezrobotnych, natomiast w porównaniu z rokiem poprzednim ponosi wyższe wydatki na utrzymanie i leczenie. Jednocześnie wnioskodawca oświadczył, że miesięcznie uzyskuje dochód z tytułu umowy o pracę w kwocie 2.900 zł. W dniu 16 kwietnia 2008 r. doręczono pełnomocnikowi strony skarżącej wezwanie do przedłożenia w terminie siedmiu dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy, aktualnego zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia uzyskiwanego z tytułu umowy o pracę, szczegółowego, określonego kwotowo zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków ze wskazaniem źródeł ich finansowania (i załączeniem dowodów opłat), wyciągów z posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące, informacji ze wskazaniem osób zamieszkujących ze skarżącym pod adresem wskazanym jako miejsce zamieszkania, informacji czy skarżący korzysta z Pomocy Społecznej lub innych form wsparcia państwowego oraz innych dokumentów potwierdzających okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. W dniu 23 kwietnia 2008 r. wnioskodawca przesłał do akt sprawy zaświadczenie o zarobkach za styczeń, luty i marzec 2008 r. w średniej kwocie netto 2.592,99 zł oraz zestawienie ponoszonych miesięcznie wydatków. W dniu 16 maja 2008 r. skarżący przesłał odpis zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2007 r. Z przedstawionych dokumentów wynika, że w roku 2007 skarżący uzyskał dochód w kwocie 28.134 zł, miesięcznie wydaje 870 zł na swoje utrzymanie oraz 1.800 zł na utrzymanie swojej studiującej córki. Jednocześnie W. I. G. oświadczył, że mieszka w pokoju użyczanym mu przez jego córkę, oraz że nie korzysta z Pomocy Społecznej. Z urzędu wskazania wymaga, że postanowieniem referendarskim z dnia 16 lipca 2007 r. odmówiono W. I. G. przyznania prawa pomocy, oraz ze skarżący w dniu 31 sierpnia 2007 r. wraz z żoną uiścił wpis od skargi w kwocie 2.000 zł. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje – na podstawie art. 245 § 3 ustawy procesowej - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, patentowego. Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać - zgodnie z przepisem art. 245 § 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast z uregulowania sformułowanego w art. 246 § 1 pkt 2) ustawy procesowej wynika, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Na mocy art. 255 ustawy procesowej, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie strona skarżąca w sposób nader lakoniczny umotywowała swoje żądanie, a nadto nie dostarczyła mimo wezwania wszystkich informacji oraz dokumentów wskazanych przez referendarza sądowego. Jednocześnie nie przedstawiła innych dokumentów, których treść uprawdopodobniłaby, iż jej aktualna sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie złożonego przez nią wniosku. W konsekwencji nie było możliwe ustalenie w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, podlegającej ocenie w postępowaniu wpadkowym, wszczętym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być relatywnie odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów zostałby przeniesione. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych oparta będzie na zbadaniu, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Należy przy tym zaznaczyć, iż ocenie tej podlega nie tylko wykazanie przez wnioskodawcę zasadności jego żądania, ale również sposób wykazywania. W treści wniosku strona skarżąca ograniczyła się jedynie do przedstawienia takich danych, które mogły świadczyć o jej złym stanie majątkowym i braku wystarczających dochodów. Uchyliła się natomiast od ich wykazania i uzupełnienia w sposób określony w doręczonym wezwaniu. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Ubiegający się o taką pomoc powinni zatem poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 1980 r. sygn. akt I CZ 99/80). Kolejno podkreślenia wymaga, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi, a zwolnienie od obowiązku ich ponoszenia – w sytuacji, gdy są one dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. W zakresie odmowy przyznania W. I. G. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych stwierdzić należy, że brak wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy w stanie faktycznym przyjętym na dzień wydania w tej sprawie orzeczenia referendarskiego (16 lipca 2007r.) nie przesądza kwestii istnienia tych przesłanek również w stanie faktycznym podlegającym badaniu na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego. Nie mniej jednak przy ocenie wystąpienia tych przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy winno się porównać aktualną sytuację majątkową skarżącego z sytuacją ustaloną na dzień 16 lipca 2007 r. Postępowanie prowadzone przez referendarza sądowego w celu ustalenia aktualnego stanu majątkowego skarżącego miało doprowadzić do potwierdzenia albo wykluczenia wystąpienia tych przesłanek. Brak pełnej odpowiedzi na wezwanie doręczone w dniu 16 kwietnia 2008 r. uniemożliwił dokonanie takiego ustalenia. Ze złożonych informacji i dokumentów wynika natomiast, że kondycja materialna skarżącego poprawiła się w porównaniu z rokiem 2007 r. Źródłem utrzymania W. I. G. jest bowiem wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w kwocie netto 2.592,99 zł (średnia miesięczna), a nie zasiłek dla bezrobotnych w kwocie 639,50 zł. Treść materiału aktowego niniejszej sprawy obligowała do stwierdzenia, iż nie została spełniona przesłanka przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Przesądzający dla oceny zasadności wniosku W. I. G. jest fakt, posiadania przez skarżącego stałego źródła dochodów, ponad trzykrotnie przewyższającego uzyskiwany w roku 2007 zasiłek, który pozwolił skarżącemu na zgromadzenie środków niezbędnych do uiszczenia wpisu od skargi. Należy zatem przyjąć, że w obecnej sytuacji skarżący będzie tym bardziej zdolny ponieść ciężar kosztów sądowych. Dlatego zasadne jest stwierdzenie, że skarżący nie wykazał, iż nie jest obecnie w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym własnym utrzymaniu strony lub utrzymaniu jego rodziny. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazał, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania mu prawa pomocy i wobec takiej konstatacji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.