I SA/Wr 1047/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Lidia Błystak po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H. G. i W. I. G. na decyzję na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w L. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2003 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. POSTANOWIENIE Dnia 7 lipca 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Lidia Błystak po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. I. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H. G. i W. I. G. na decyzję na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w L. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2003 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie wraz ze skargą kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 9 stycznia 2008 r. H. G., działając za pośrednictwem profesjonalnego pełnomocnika procesowego, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że jej sytuacja materialna nie pozwala na uiszczenie kosztów postępowania, gdyż nie zgromadziła w latach poprzednich żadnych oszczędności. Wskazała, że od zeszłego roku znacznie pogorszył się jej stan zdrowia (ma problemy z kręgosłupem i nadciśnieniem), co skutkuje niezbędnością ponoszenia większych, stałych, miesięcznych opłat za leczenie. Jednocześnie oświadczyła, że miesięcznie uzyskuje dochód z tytułu emerytury w kwocie [...] brutto, ponosi koszty leczenia w kwocie [...] miesięcznie, oraz że jest właścicielem mieszkania o powierzchni [...] m². Na wezwanie Sądu, strona przedłożyła do akt sprawy decyzję o waloryzacji emerytury od dnia [...] r., zestawienie operacji na rachunku oraz zestawienie ponoszonych miesięcznie wydatków na utrzymanie, w łącznej wysokości [...] (wraz z dowodami opłat). Jednocześnie H. G. oświadczyła, że mieszka wraz z córką, przebywającą obecnie w K., oraz że nie korzysta z Pomocy Społecznej. Postanowieniem z dnia 26 maja 2008 r. referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W sprzeciwie od powyższego orzeczenia strona wniosła o jego uchylenie w całości i zwolnienie skarżącej z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Strona podkreśliła, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy w wystarczający sposób wykazała, iż nie dysponuje majątkiem (brak nieruchomości, ruchomości o wartości powyżej [...]), ani innymi wolnymi środkami, nie jest zatem w stanie ponieść kosztów postępowania. Skarżąca dodała, że w niniejszym postępowaniu broni jedynie swoich praw, dlatego nie mogła przewidzieć konieczności gromadzenia rezerw i oszczędności na ewentualne koszty sądowe, a brak przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez stronę zakresie pozbawi ją prawa do sądu i sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej upsa, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Mając powyższe na uwadze, Sąd ponownie rozpoznał na podstawie zebranego materiału dowodowego wniosek strony o przyznanie jej prawa pomocy, stosując przepisy regulujące kwestię zwolnienia od kosztów sądowych. Stosownie do art. 245 § 1 upsa prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje – stosownie do § 2 art. 245 upsa – zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje – na podstawie § 3 tego samego artykułu – zwolnienie tylko od odpłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać – zgodnie z przepisem art. 245 § 4 powołanej ustawy procesowej - na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast z uregulowania sformułowanego w art. 246 § 1 pkt 1) i 2) upsa wynika, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej, w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest bowiem instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. W ocenie Sądu, skarżąca nie należy do wyżej wymienionej kategorii osób. Za powyższym przemawia między innymi fakt, że kondycja finansowa wnioskującej w ostatnim czasie uległa poprawie w porównaniu z rokiem poprzednim, gdy sytuacja materialna strony pozwalała jej na uiszczenie wpisu od skargi w przedmiotowej sprawie w wysokości 2000 zł. W tym miejscu podkreślenia wymaga, że skargę kasacyjną w niniejszej sprawie wraz z wnioskiem o zwolnienie z kosztów sądowych, H. G. złożyła razem ze swoim mężem W. I. G., dlatego sytuacja materialna skarżącej rozpatrywana jest z uwzględnieniem warunków materialnych jej męża, który bez względu na rodzaj małżeńskiego ustroju majątkowego, ma obowiązek wspierać materialnie swoją żonę również w sprawie opłacania kosztów sądowych. Na członkach rodziny spoczywa bowiem obowiązek wzajemnego wspierania się, skonkretyzowany w przepisach o prawach i obowiązkach małżonków (art. 23-30 k.r.o., art. 60-61 k.r.o.). W związku z powyższym wskazać należy, że z dokumentów zebranych w sprawie wynika, iż oboje małżonkowie posiadają stałe źródło dochodów: skarżąca emeryturę w wysokości [...] netto, zaś jej małżonek wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w wysokości [...] netto, co uniemożliwia, w ocenie Sądu, zaliczenia ich do osób charakteryzujących się ubóstwem. Zdaniem Sądu zatem, sytuacja materialna wnioskującej i jej małżonka wskazuje, że bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swoich najbliższych będą w stanie ponieść koszty wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 1000 zł, tym bardziej, iż w roku ubiegłym, będąc w znacznie gorszej kondycji finansowej, uiścili dwukrotnie wyższy wpis sądowy od skargi. Wskazać bowiem należy, że Sąd rozpatrując niniejszą sprawę nie mógł pominąć podstawowej kwestii, jaką jest konstrukcja instytucji zwolnienia od kosztów, która zakłada, że zwolnienie takie jest wyjątkiem od reguły stanowiącej o konieczności ich ponoszenia. Zgodnie z treścią art. 199 upsa strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Przytoczone zatem we wniosku strony okoliczności jak i przedstawione dokumenty, powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie, natomiast w ocenie Sądu skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swoich najbliższych. Na marginesie podkreślić należy, że prawo pomocy ma stanowić zabezpieczenie zasady prawa do sądu (art. 45 Konstytucji RP), poprzez umożliwienie realizacji swoich praw na drodze sądowej podmiotom, które nie posiadają dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. W ocenie Sądu natomiast, skarżąca nie spełnia przesłanek zawartych w art. 246 § 1 i 2 upsa, w związku z czym orzeczenie odmowne nie będzie pozostawało w sprzeczności ze wskazaną zasadą. W związku z powyższym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w oparciu o powołane wyżej przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. Uzasadnienie W sprawie wraz ze skargą kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 9 stycznia 2008 r. W. I. G., działając za pośrednictwem profesjonalnego pełnomocnika procesowego, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że jego sytuacja materialna nie pozwala na uiszczenie kosztów postępowania, gdyż w roku 2007 uzyskiwał zasiłek dla bezrobotnych, natomiast obecnie (w porównaniu z rokiem poprzednim) ponosi wyższe wydatki na utrzymanie i leczenie (ma problemy z ciśnieniem i cukrzycę). Jednocześnie oświadczył, że miesięcznie uzyskuje dochód z tytułu umowy o pracę w kwocie [...]. Na wezwanie Sądu, strona przedłożyła do akt sprawy zaświadczenie o zarobkach za styczeń, luty i marzec 2008 r. w średniej kwocie netto [...] oraz zestawienie ponoszonych miesięcznie wydatków na utrzymanie swoje - w łącznej wysokości [...] i swojej studiującej córki - w wysokości [...]. Skarżący dołączył również do akt sprawy odpis zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2007 r., z którego wynika, że w ubiegłym roku uzyskał dochód w wysokości [...]. Jednocześnie W. I. G. oświadczył, że mieszka w pokoju użyczanym mu przez jego córkę K. G., oraz że nie korzysta z Pomocy Społecznej. Postanowieniem z dnia 26 maja 2008 r. referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W sprzeciwie od powyższego orzeczenia strona wniosła o jego uchylenie w całości i zwolnienie skarżącego z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Strona podkreśliła, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy w wystarczający sposób wykazała, iż nie dysponuje majątkiem (brak nieruchomości, ruchomości o wartości powyżej [...]), ani innymi wolnymi środkami, nie jest zatem w stanie ponieść kosztów postępowania. Skarżący dodał, że w niniejszym postępowaniu broni jedynie swoich praw, dlatego nie mógł przewidzieć konieczności gromadzenia rezerw i oszczędności na ewentualne koszty sądowe, a brak przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez skarżącego zakresie pozbawi go prawa do sądu i sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej upsa, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Mając powyższe na uwadze, Sąd ponownie rozpoznał na podstawie zebranego materiału dowodowego wniosek strony o przyznanie jej prawa pomocy, stosując przepisy regulujące kwestię zwolnienia od kosztów sądowych. Stosownie do art. 245 § 1 upsa prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje – stosownie do § 2 art. 245 upsa – zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje – na podstawie § 3 tego samego artykułu – zwolnienie tylko od odpłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie z opłat lub wydatków może z kolei polegać – zgodnie z przepisem art. 245 § 4 powołanej ustawy procesowej - na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast z uregulowania sformułowanego w art. 246 § 1 pkt 1) i 2) upsa wynika, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej, w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest bowiem instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. W ocenie Sądu, skarżący nie należy do wyżej wymienionej kategorii osób. Za powyższym przemawia między innymi fakt, że kondycja finansowa wnioskującego w ostatnim czasie uległa znacznej poprawie w porównaniu z rokiem poprzednim, gdy sytuacja materialna skarżącego pozwalała mu na uiszczenie wpisu od skargi w przedmiotowej sprawie w wysokości 2000 zł. W ramach przypomnienia jedynie wskazać należy, że w 2007 r. wnioskujący utrzymywał się z zasiłku dla bezrobotnych w kwocie [...], obecnie natomiast źródłem utrzymania skarżącego jest wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w kwocie [...] netto, co uniemożliwia, w ocenie Sądu, zaliczenie go do osób charakteryzujących się ubóstwem. Zdaniem Sądu zatem, sytuacja materialna wnioskującego wskazuje, że bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swoich najbliższych będzie w stanie ponieść koszty wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 1000 zł, tym bardziej, iż w roku ubiegłym, będąc w znacznie gorszej kondycji finansowej, uiścił dwukrotnie wyższy wpis sądowy od skargi. Nie przemawia również za przyznaniem skarżącemu prawa pomocy okoliczność, iż zamieszkuje on w pokoju "użyczanym mu" przez studiującą za granicą córkę K. G., na której utrzymanie – jak wynika z akt sprawy – skarżący łoży comiesięcznie kwotę [...]. Wskazać bowiem należy, że Sąd rozpatrując niniejszą sprawę nie mógł pominąć podstawowej kwestii, jaką jest konstrukcja instytucji zwolnienia od kosztów, która zakłada, że zwolnienie takie jest wyjątkiem od reguły stanowiącej o konieczności ich ponoszenia. Zgodnie z treścią art. 199 upsa strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Przytoczone zatem we wniosku strony okoliczności jak i przedstawione dokumenty, powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie, natomiast w ocenie Sądu skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swoich najbliższych. Na marginesie podkreślić należy, że prawo pomocy ma stanowić zabezpieczenie zasady prawa do sądu (art. 45 Konstytucji RP), poprzez umożliwienie realizacji swoich praw na drodze sądowej podmiotom, które nie posiadają dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. W ocenie Sądu natomiast, skarżący nie spełnia przesłanek zawartych w art. 246 § 1 i 2 upsa, w związku z czym orzeczenie odmowne nie będzie pozostawało w sprzeczności ze wskazaną zasadą. W związku z powyższym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w oparciu o powołane wyżej przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.