I SA/Wr 1052/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A Sp. z o.o. z/s w K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie straty w podatku dochodowym od osób prawnych za 2012 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca spółka, zastępowana przez adwokata, wraz ze skargą wniosła o zwolnienie jej od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że obecnie znajduje się w okresie przejściowym, nie uzyskuje dochodów, a władze spółki rozpoznają rynki zbytu i poszukują kompleksowych rozwiązań gospodarczych zmierzających do stworzenia oferty i generowania wyniku w przyszłości. Aktualnie jednak spółka – oczekując również na prawomocne rozstrzygnięcie co do decyzji organów skarbowych – nie posiada kapitału na rachunku bankowym, z którego zrezygnowała z powodu wysokich kosztów obsługi i potrzeby zmiany banku. Spółka nie posiada też środków w kasie, nieruchomości ani wartościowych rzeczy ruchowych, a w bilansie na ostatnie półrocze wykazuje zerowy wynik finansowy. W oświadczeniu o majątku i dochodach podano, że kapitał zakładowy spółki wynosi 163,65 zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok 0 zł i odnotowana została strata w kwocie 9.036 zł. Środki w kasie wynoszą 163,85 zł. Do wniosku załączone zostały dokumenty finansowe potwierdzające w części oświadczone wartości. Wynika z nich ponadto, że kapitał zakładowy spółki na koniec 2016 r. wynosił 6.000 zł, kapitał własny był ujemny na poziomie 62.252,78 zł, zobowiązania krótkoterminowe wynosiły 62.416,63 zł, a należności krótkoterminowe 0 zł. Do sierpnia 2017 r. stan ten nie uległ zmianie. Zgodnie ze sprawozdaniem finansowym za 2016 r., zamierzeniem spółki na koniec 2016 r. było kontynuowanie działalności w następnych latach, pozyskanie nowych kontrahentów i zatrudnienie pracowników na pełne etaty. Spółka złożyła nadto oświadczenie, iż "nie jest płatnikiem podatku od towarów i usług ani płatnikiem podatku akcyzowego". Na wezwanie przedłożone zostały deklaracje VAT-7 za poszczególne miesiące lat 2014 i 2015 z zadeklarowanymi zerowymi wartościami oraz zgłoszenie z grudnia 2015 r. o zaprzestaniu wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu VAT. Za 2016 r. spółka zeznała zerowe przychody i stratę w kwocie 1.036,24 zł. Prezes zarządu spółki oświadczył, że wszystkie koszty związane z bieżącym administrowaniem spółki są finansowane w ramach rozrachunków pomiędzy udziałowcem a spółką. Zgodnie z wyjaśnieniem pełnomocnika, jego wynagrodzenie jest również pokrywane z tego źródła. Jako znane z urzędu wskazać należy, że wpis od skargi w niniejszej sprawie został wyznaczony na kwotę 500 zł. Podstawą rozpoznania przedmiotowego wniosku jest regulacja zawarta w art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 – dalej: p.p.s.a.). Zgodnie z brzmieniem tych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w przypadku osób prawnych może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Powyższe nie zostało wykazane. Jak wynika z przytoczonej regulacji prawnej, w procesie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy chodzi przede wszystkim o wykazanie, że strona nie posiada dostępnych środków na pokrycie kosztów swego udziału w sprawie. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się nawet, że poza stanem posiadania, dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy istotna też jest jego zdolność do zgromadzenia środków na pokrycie kosztów swego udziału w sprawie (przykładowo: postanowienia NSA z dnia 6 lutego 2014 r., sygn. akt II OZ 107/14, publ. LEX nr 1452885, z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 1535/13, publ. LEX 1450453 i z dnia 24 czerwca 2014 r., sygn. akt II FZ 821/14, publ. LEX nr 1479183). Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanego wniosku, to w istocie skarżąca spółka jest w złej sytuacji finansowej i majątkowej, co zostało zresztą poparte stosowną dokumentacją finansową. Niemniej jednak, zdaniem referendarza, strona nie wykorzystała wszystkich możliwych sposobów na pozyskanie środków celem partycypowania w ponoszeniu kosztów sądowych. W pierwszej kolejności zauważyć należy, iż pomimo braku obrotów w latach 2015 i 2016 r., a także odnotowania ujemnego kapitału własnego, spółka w sprawozdaniu finansowym za 2016 r. przewidywała rozwój swojej aktywności gospodarczej, co tylko może świadczyć o dostępie do środków finansowych na tak zakrojone plany. Po drugie, jak oświadczył prezes zarządu skarżącej spółki, środki na finansowanie bieżącej działalności, w tym także na opłacenie profesjonalnego pełnomocnika zastępującego spółkę w niniejszej sprawie, pokrywane są "ze środków własnych w ramach rozrachunków pomiędzy udziałowcem a spółką". Powyższe oświadczenie nie budzi zatem wątpliwości, iż spółka dysponuje źródłami, z których może pozyskać środki na opłacenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Zaznaczyć przy tym wypada, że wpis od skargi wyznaczony w niniejszej sprawie na kwotę 500 zł jest zwykle najwyższym kosztem sądowym w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jak wynika z odpisu Krajowego Rejestru Sądowego, który został przedłożony do akt sprawy, wspólnikami skarżącej spółki są trzy osoby fizyczne, oraz dwie spółki z o.o.: A oraz B. Opierając się zatem na wspominanym oświadczeniu prezesa zarządu, przy takiej strukturze udziałowców trudno mówić o braku możliwości zgromadzenia środków na opłacenie przedmiotowych kosztów. Strona zatem może pozyskać środki pieniężne w sposób, w jaki finansuje bieżącą działalność i profesjonalnego pełnomocnik, może również ubiegać się u swoich wspólników o pożyczkę, zwłaszcza jeżeli przewiduje rozwój działalności i polepszenie swojej sytuacji w przyszłości. Nadto istnieje możliwość zgromadzenia środków finansowych w sposób przewidziany w art. 177 Kodeksu spółek handlowych. Stosownie do treści tego przepisu, umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. W doktrynie wskazuje się, że dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych. Ze względu na to, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, przyjąć należy, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienie NSA z dnia 25 stycznia 2012 sygn. akt II FZ 799/11). Powyższe stanowisko co do żądania skarżącej spółki o zwolnienie od kosztów sądowych w niniejszej sprawie podyktowane jest tym, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób będących w bardzo trudnej sytuacji materialnej. Co do zasady bowiem każdy ma obowiązek ponosić koszty swego udziału w sprawie, co zostało wyrażone w przepisie art. 199 p.p.s.a. Koszty sądowe, w tym wpis od skargi, stanowią formę daniny publicznej, a te – zgodnie z konstytucyjną zasadą wyrażoną w art. 84 Konstytucji RP – każdy jest obowiązany ponosić. Jednocześnie też każdy ma prawo do obrony swoich praw przed sądem (art. 45 ust. 1 Konstytucji). Dlatego też rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy konieczne jest wyważenie pomiędzy tymi dwoma konstytucyjnymi regułami. W przypadku skarżącej spółki brak było podstaw do przyjęcia, że odmowa zwolnienia od kosztów sądowych zamknie jej dostęp do obrony praw przed tutejszym Sądem w niniejszej sprawie. W tym stanie rzeczy, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji postanowienia.