I SA/Wr 1077/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka po rozpoznaniu w dniu 7 stycznia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w J. G. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności skarżącej – byłego wspólnika spółki cywilnej A. – jako osoby trzeciej, za zaległe zobowiązanie tej spółki w podatku od towarów i usług za grudzień 2001 r. wraz z odsetkami za zwłokę wskutek sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 2 października 2007 r., odmawiającego przyznania prawa pomocy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Pismem nadanym w Urzędzie Pocztowym w dniu 30 sierpnia 2007 r. skarżąca J. P. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W motywach swego wniosku skarżąca wskazała, że jest emerytką, zamieszkuje z chorą córką przebywającą na rencie inwalidzkiej oraz [...] małoletnich dzieci córki. Jak podała skarżąca, miesięczne dochody netto rodziny wynoszą 1.714,98 zł, z czego 1.200 zł przeznaczane jest na żywność, a pozostała kwota na opłaty związane z używaniem mieszkania oraz zakup leków. Na kwotę dochodu składa się emerytura skarżącej w wysokości 721,10 zł netto oraz renta, alimenty i zasiłek rodzinny w wysokości 993,88 zł, otrzymywane przez córkę skarżącej. W świetle powyższych okoliczności dotyczących sytuacji materialnej skarżącej, uiszczenie kosztów sadowych stanowiłoby dla niej nadmierną uciążliwość. Nadto z oświadczenia skarżącej wynika, iż jest ona współwłaścicielką domu o powierzchni 120 m2 i nie posiada innego majątku. Zarządzeniem z dnia 4 września 2007 r. wezwano stronę skarżącą do przedłożenia w terminie 7 dni od doręczenia powyższego zarządzenia dowodów świadczących o wysokości dochodów skarżącej i jej córki, odpisów zeznań podatkowych za 2006 r., szczegółowego zestawienia kwot miesięcznych wydatków wraz z dowodami dokonywanych opłat, informacji o posiadanych środkach transportu, wyciągów z rachunków bankowych i lokat bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy oraz informacji o korzystaniu ze środków pomocy społecznej i innych form wsparcia, pod rygorem rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w oparciu o dane zawarte w złożonym formularzu tego wniosku. W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik skarżącej poinformował, iż uczynienie zadość żądaniom sformułowanym w treści doręczonego zarządzenia naraziłoby skarżącą na dodatkowe i nieuzasadnione w jej ocenie koszty, wobec czego wnosi o rozpatrzenie wniosku w oparciu o dane zawarte w treści złożonego formularza o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 2 października 2007 r., doręczonym pełnomocnikowi skarżącej w dniu 11 października 2007 r., referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Powyższe orzeczenie stało się przedmiotem sprzeciwu wniesionego w dniu 17 października 2007 r. (data stempla pocztowego przesyłki), w którym pełnomocnik skarżącej zarzucił wydanemu postanowieniu naruszenie art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993, nr 61, poz. 284 ze zm., dalej: EKPCz) oraz art. 45 ustawy z dnia 2 kwietnia 1997 r. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. nr 78, poz. 483 ze zm., dalej: Konstytucja Rzeczypospolitej), bezpodstawne nieuznanie oświadczeń woli skarżącej oraz oparcie orzeczenia na nieprawdziwych okolicznościach. W motywach swego pisma strona skarżąca powołując się na wskazane przepisy prawa, podniosła, iż akty te gwarantują każdemu obywatelowi Rzeczypospolitej prawo do sądu. Z przepisów tych – w ocenie skarżącej – nie wynika obowiązek obywatela do uiszczania opłat, gdy broni swoich praw przed organami państwa bezprawnie ingerującymi w prawa jednostki. Żądanie wpisu sądowego w sposób oczywisty i rażący narusza prawo obywatela do sądu. Nadto skarżąca wskazała na sytuację materialną swojej rodziny, której brakuje środków na utrzymanie oraz na okoliczność, iż w uzasadnieniu referendarza, mocą którego odmówiono skarżącej prawa pomocy, nie przedstawiono argumentów uzasadniających to, iż skarżącą stać na poniesienie kosztów wpisu. Jednocześnie w treści złożonego pisma pełnomocnik skarżącej podał, iż nie pobrał wynagrodzenia za świadczone usługi. Zarządzeniem z dnia 26 października 2007 r., doręczonym pełnomocnikowi skarżącej w dniu 9 listopada 2007 r., wezwano skarżącą do przedłożenia w terminie 7 dni od doręczenia powyższego zarządzenia, szczegółowo określonych dowodów świadczących o jej sytuacji materialnej. Do dnia wydania niniejszego orzeczenia dowody te nie zostały przedstawione. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: u.p.p.s.a), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd, mając na uwadze zebrany materiał, ponownie rozpoznał zatem wniosek strony o przyznanie jej prawa pomocy, stosując przepisy regulujące kwestie przyznania prawa pomocy. Art. 243 § 1 zd. 1 u.p.p.s.a. stanowi, iż prawo pomocy może zostać przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Stosownie do art. 245 § 1 u.p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje – stosownie do art. 245 § 2 powołanej wyżej ustawy procesowej - zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje – zgodnie z § 3 tego samego artykułu - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z uregulowania zawartego w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 u.p.p.s.a. wynika, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie, częściowym natomiast - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 u.p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie od kosztów postępowania stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku przez podmiot, który zamierza dochodzić swoich praw na drodze postępowania sądowego. W konsekwencji przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wskazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Podstawowe znaczenie dla zakresu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy, co wynika z brzmienia powołanego art. 243 § 1 zd. 1 u.p.p.s.a., posiada wniosek skarżącego, gdyż wyznacza on granice prawa pomocy jakie może zostać przyznane skarżącemu. W niniejszej sprawie skarżąca wnioskowała o zwolnienie od kosztów sądowych, a zatem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. W tych też okolicznościach, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w żądanym przez skarżącą zakresie, wymagało wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy tym na uwadze należy mieć, iż orzekając w zakresie przyznania prawa pomocy Sąd obowiązany jest wyważyć zarówno interes Państwa, tj. wszystkich obywateli, jak i strony skarżącej (E. Ruśkowski – Glosa do postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 1995 r., sygn. III ARN 75/94 – Glosa z 1995 r., nr 7, s. 14). Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd doszedł do przekonania, iż skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a to obligowało Sąd do stwierdzenia, że nie zaistniały podstawy przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. To na skarżącej bowiem spoczywa obowiązek zachowania szczególnej staranności przy wykazaniu zasadności swojego żądania. W rozpoznawanej sprawie obowiązku tego skarżąca nie dochowała. Zgodnie z brzmieniem art. 255 u.p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 u.p.p.s.a. (wniosek o przyznanie prawa pomocy), okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W ocenie Sądu złożony przez skarżącą wniosek okazał się niewystarczający, wobec czego dla pełnej oceny faktycznej sytuacji skarżącej konieczne było przedłożenie dodatkowych dokumentów, wskazanych w skierowanym zarządzeniu. Dopiero ten materiał pozwoliłby na ocenę jej rzeczywistej sytuacji materialnej, w szczególności ustalenie takich okoliczności jak to czy podana przez skarżącą sytuacja ma charakter przejściowy czy też stały oraz w jaki sposób wykorzystywane są uzyskiwane środki utrzymania, w tym ewentualna ocena możliwości poczynienia oszczędności. Twierdzenia strony skarżącej o jej ciężkiej sytuacji materialnej budzą z kolei wątpliwość z uwagi na okoliczność, iż do prowadzenia niniejszej sprawy zaangażowała ona profesjonalnego pełnomocnika w osobie doradcy podatkowego. Sytuacji tej nie zmienia oświadczenie pełnomocnika strony skarżącej, iż z tytułu prowadzonej sprawy nie pobrał od skarżącej żadnego wynagrodzenia, gdyż sama okoliczność jego zaangażowania oznacza, iż skarżąca godzi się na ewentualne poniesienie tego kosztu w przypadku nieuwzględnienia jej skargi. Z tych też przyczyn złożenie dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących sytuacji majątkowej skarżącej stało się konieczne. Zaniechania skarżącej w tym zakresie nie mogą być interpretowane na jej korzyść, a taka postawa budzi raczej wątpliwość co do rzetelności twierdzeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tym miejscu warto przywołać tezę postanowienia Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2006 r., sygn. akt I OZ 1551/05, w którym wskazano, iż przepis art. 255 u.p.p.s.a. nakłada na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych na wezwanie Sądu. W konsekwencji strona, która nie realizuje obowiązków wynikających z wezwania Sądu, nie ma podstaw oczekiwać rozstrzygnięcia zgodnego z wnioskiem. Sąd rozpoznając wniosek strony skarżącej wyłącznie na podstawie informacji zawartych w złożonym formularzu wniosku, uznał, że skarżąca nie wykazała, iż nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Za taką oceną przemawiają w szczególności okoliczności takie jak to, iż na obecnym etapie postępowania na koszty te składa się opłata od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł, podczas gdy skarżąca posiada stałe dochody i jest współwłaścicielką nieruchomości. Odnosząc się do stanowiska wyrażonego przez pełnomocnika skarżącej, iż skoro powołane przez niego przepisy prawa, tj. art. 6 EKPCz oraz art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej, nie formułują obowiązku uiszczania opłat w postępowaniu sadowoadministracyjnym, to żądanie takich stanowi naruszenie prawa obywatela do sądu, Sąd uznał to twierdzenie za bezzasadne. Art. 6 EKPCz stanowi, iż każdy ma prawo do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony ustawą przy rozstrzyganiu o jego prawach i obowiązkach o charakterze cywilnym albo o zasadności każdego oskarżenia w wytoczonej przeciwko niemu sprawie karnej. Podkreślić warto, iż przepis ten z uwagi na jego zakres przedmiotowy – sprawy o charakterze cywilnym oraz oskarżenie w sprawie karnej – nie znajduje zastosowania do spraw, których przedmiotem jest zobowiązanie wynikające z przepisów podatkowych, na co wielokrotnie zwracano uwagę w orzeczeniach Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Na marginesie warto jedynie wskazać, iż również w przypadku spraw, do których zastosowanie znajduje powołany przepis, prawo do sądu nie ma charakteru absolutnego i może podlegać pewnym ograniczeniom. Z istoty swojej bowiem, prawo to podlega regulacji przez państwo, a kompetencją Europejskiego Trybunału Praw Człowieka jest jedynie kontrola działań państwa podjętych w ramach tejże kompetencji. Podobnie art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej, wyraża ogólną zasadę prawa do sądu, której uszczegółowienie stanowią - w perspektywie niniejszej sprawy - przepisy powoływanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z tych względów i na podstawie powołanych przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu orzekł jak w sentencji.