I SA/Wr 1087/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Radom po rozpoznaniu w dniu 5 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie określenia straty w podatku dochodowym od osób prawnych za 2003 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca spółka, po wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 250 zł, wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że nie prowadzi działalności gospodarczej od 2010 r. i na dzień dzisiejszy jest w stanie likwidacji. Nie posiada jakiegokolwiek majątku, nie wypracowuje zysku, który umożliwiłby pokrycie kosztów sądowych. Wskazano ponadto, że status podmiotu w likwidacji i sytuacja majątkowa spółki są w głównej mierze wynikiem określenia spółce zobowiązania w podatku dochodowym od osób prawnych za 2004 r. i określenia straty w tym podatku za rok 2003. W oświadczeniu o majątku i dochodach strona podała, że wysokość kapitału zakładowego wynosi 100.000 zł, nie posiada środków trwałych i nie odnotowała zysku ani straty za poprzedni rok wg bilansu. Spółka nie posiada rachunków bankowych ani środków w kasie, nie uzyskuje dochodów. Ma zobowiązania publicznoprawne i brak majątku, z którego mogłaby je spłacić. Na wezwanie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów skierowane na zarządzenie referendarza sądowego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej: p.p.s.a.) skarżąca nie udzieliła odpowiedzi. Do akt niniejszej sprawy, w związku z ubieganiem się o prawo pomocy na etapie wpisu od skargi strona przedłożyła bilans oraz rachunek zysków i strat za 2014 r., a także za okres od 1 stycznia do 30 kwietnia 2015 r., na których we wszystkich pozycjach wykazane są zerowe wartości. Postanowieniem z dnia 27 lipca 2015 r. spółka została zwolniona od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi. Postanowieniem z dnia 14 czerwca 2016 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. W ustawowym terminie skarżąca spółka złożyła sprzeciw od ww. orzeczenia, w którym wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. W ocenie skarżącej odmowa przyznania prawa pomocy jest bezzasadna, gdyż przedstawione dowody skutkowały przyznaniem spółce prawa pomocy na mocy postanowienia z dnia 27 lipca 2015 r. a sytuacja spółki we wskazanym okresie nie uległa poprawie. Odnosząc się do treści postanowienia referendarza sądowego pełnomocnik skarżącej wyjaśnił, że prowadzenia sprawy podjął się kilka lat temu otrzymując zryczałtowane wynagrodzenie. Stąd też, z uwagi na długoletnią współpracę oraz okoliczności sprawy pełnomocnik nie wypowiedział pełnomocnictwa. Zarządzeniem z dnia 13 lipca 2016 r. pełnomocnik spółki został wezwany o przedłożenie dodatkowych dokumentów w sprawie, ze wskazaniem że niewykonanie tego obowiązku skutkować będzie rozpoznaniem wniosku na podstawie danych zawartych w aktach sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Tym samym, Sąd rozpoznał na podstawie zebranego materiału dowodowego wniosek strony o przyznanie jej prawa pomocy, stosując przepisy regulujące kwestię zwolnienia od kosztów sądowych, bowiem intencją wnioskodawcy w niniejszej sprawie było uzyskanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może nastąpić, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie częściowym) - art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a. Należy podkreślić, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy, powinno mieć charakter wyjątkowy. Co równie istotne, to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca go do przyznania prawa pomocy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Warto też zauważyć, iż zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (...) jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Nie sposób też, w związku z tym, nie zgodzić się z tezą, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, iż utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postan. NSA z dnia 01.04.2008r., sygn. I OZ 208/2008, postan. NSA z dnia 15.09.2011r. , sygn. I FZ 244/11, postanowienie NSA z dnia 30.10.2013r. , sygn. akt II FZ 845/13). W rozpoznawanej sprawie, spółka nie wykazała, że nie stać jej na poniesienie kosztów sądowych, do czego zobligowana jest konstrukcją art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. W ocenie Sądu spółka na obecnym etapie postępowania nie wykazała okoliczności, które mogłyby uzasadniać jej żądanie. Pomimo wystosowanego do skarżącej spółki wezwania nie przedłożyła ona dokumentów, które pozwoliłyby Sądowi na ustalenie w sposób kompletny i wystarczający sytuacji finansowej skarżącej spółki. Brak odpowiedzi na wezwanie najpierw referendarza sądowego, a następnie Sądu i w konsekwencji nieprzedłożenie rachunków zysków i strat za: styczeń, luty i marzec 2016 r. oraz wydruków historii z posiadanych rachunków bankowych za wskazane miesiące skutkuje tym, iż nie jest Sądowi znana sytuacja finansowa spółki w bieżącym roku. Nie sposób zatem ustalić, jakimi faktycznie środkami dysponuje, czy faktycznie obecnie jej sytuacja finansowa jest tak trudna, że uniemożliwia jej opłacenie kosztów w sprawie niniejszej. To zaś świadczy o tym, że skarżąca nie zobrazowała swojej sytuacji finansowo-majątkowej w sposób rzetelny, co pozwoliłoby na ocenę rzeczywistej możliwości partycypowania przez nią w należnych w sprawie kosztach sądowych. Na marginesie warto odnotować, że spółka uiściła należną w sprawie opłatę kancelaryjną mimo deklarowania braku jakichkolwiek środków finansowych. W tym miejscu należy zaznaczyć, że sąd wziął pod uwagę, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością ma możliwość pozyskania środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r., poz. 1030 ze zm.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych. Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, sąd ocenił, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienie NSA z dnia 25 stycznia 2012 sygn. akt II FZ 799/11). W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 260 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.