I SA/Wr 1089/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Radom po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi A. H. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za I, II, III i IV kwartał 2012 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wraz ze skargą na ww. decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. skarżąca A. H. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy, którego zakres - zgodnie z zakreśloną przez stronę rubryką 4 formularza – dotyczył: częściowego zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu ww. wniosku skarżąca powołała się na trudną sytuację finansową i podkreśliła, że nie stać jej na ustanowienie w sprawie radcy prawnego, którego udział strona uznała za potrzebny z uwagi na "trudną materię sprawy", a także, niejasną dla strony treść decyzji organu podatkowego. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że strona prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem i trójką dzieci (ur. w [...], [...] i [...] r.), nie posiada żadnego majątku, w tym nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Rubryka dotycząca dochodów wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym (pkt. 10 formularza) nie została przez stronę wypełniona. Uznając zawarte w formularzu oświadczenie strony skarżącej za niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, referendarz sądowy, działając na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (j. t. w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zarządzeniem z dnia 17 czerwca 2015 r. wezwał skarżącą do przedłożenia, w terminie siedmiu dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy, następujących dokumentów: 1) kopii zeznania podatkowego skarżącej i jej męża za 2014 r.; 2) wydruków z księgi podatkowej z wykazanym przychodem i dochodem/ stratą z działalności gospodarczej za marzec, kwiecień i maj 2015 r.; 3) zaświadczeń o wysokości dochodów małżonków; 4) kopii deklaracji VAT-7 za luty, marzec i kwiecień 2015 r.; 5) szczegółowego - określonego kwotowo - zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków przez skarżącą i jej rodzinę (opłaty, żywność, środki higieny, ubrania, lekarstwa, spłata kredytów, inne), ze wskazaniem źródeł ich finansowania; 6) wydruków historii rachunków bankowych, lokat bankowych oraz kart kredytowych posiadanych przez skarżącą i jej męża, w tym związanych z działalnością gospodarczą, za marzec, kwiecień i maj 2015 r.; 7) oświadczenia o posiadanych środkach transportu (podać markę, rocznik i wartość), 8) oświadczenia o tytule prawnym do nieruchomości zamieszkiwanej przez rodzinę skarżącej; 9) innych oświadczeń i dokumentów, które uzasadniałyby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Nadto, ww. zarządzeniem referendarz sądowy zobowiązał również skarżącą do sprecyzowania zakresu żądania wniosku, tj. czy wnosi ona wyłącznie o ustanowienie radcy prawnego, czy też także o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, w terminie siedmiu dni pod rygorem przyjęcia zakresu żądania wskazanego na urzędowym formularzu (częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego). Z akt sprawy wynika, że wezwanie w sprawie uzupełnienia danych wniosku doręczono na adres skarżącej podany w skardze w dniu [...] czerwca 2015 r. (odbiór przesyłki sądowej pokwitował dorosły domownik – S. H.). Wezwanie to pozostało bez odpowiedzi. Wskazując na powyższe, postanowieniem z dnia 20 lipca 2015 r., doręczonym stronie w dniu 29 lipca 2015 r., referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy tak w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, jak i w zakresie ustanowienia radcy prawnego (zakres ten referendarz sądowy przyjął zgodnie z pouczeniem zwartym w ww. wezwaniu). W uzasadnieniu tego postanowienia wyjaśnił, że wobec nieuzupełnienia przez stronę (pomimo wezwania) danych niezbędnych do oceny jej możliwości płatniczych, pozytywne rozpoznania wniosku w przedmiocie prawa pomocy nie było możliwe. W ustawowym terminie A. H. wniosła sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego, domagając się przyznania jej prawa pomocy w zakresie przyznania pełnomocnika z urzędu (radcy prawnego) oraz zwolnienia od opłaty od skargi. W jego uzasadnieniu wskazała, że nie stać jej na poniesienie kosztów sądowych wymaganych w sprawie oraz na opłacenie usług profesjonalnego pełnomocnika. Odnośnie do tego ostatniego żądania strona powtórzyła argumentację wniosku odnośnie do specyfiki postępowania podatkowego oraz trudności w zrozumieniu decyzji organu podatkowego podkreślając, że skuteczną obronę prawną w sprawie może podjąć dopiero przy pomocy profesjonalisty. Do sprzeciwu nie została dołączona żadna dokumentacja dotycząca stanu majątkowego strony i jej możliwości płatniczych, w tym w szczególności, wymieniona w otrzymanym przez stronę wezwaniu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z urzędu należy wskazać, że wysokość wymaganego w sprawie wpisu od skargi, zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z dnia 5 czerwca 2015 r., wynosi kwotę 100.000,00 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), w brzmieniu zgodnym z treścią art. 2 zdanie drugie ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2015r., poz. 658), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W stanie faktycznym sprawy, złożony przez stronę wniosek w przedmiocie prawa pomocy (którego zakres Sąd przyjął zgodnie z wypełnioną przez stronę rubryką 4 formularza) dotyczy przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie pełnomocnika z urzędu (radcy prawnego) oraz częściowego zwolnienia od kosztów sądowych (opłaty). Taki też zakres wnioskowanego prawa potwierdza treść sprzeciwu. W istocie zatem, strona domaga się przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym w rozumieniu art. 245 § 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z kolei, ustawowe przesłanki uprawniające do przyznania ww. prawa osobie fizycznej reguluje art. 246 § 1 p.p.s.a. Z przepisu tego wynika, że warunkiem przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym jest wykazanie przez wnioskodawcę (osobę fizyczną), że nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Dokonując oceny złożonego przez stronę wniosku o przyznanie prawa pomocy w myśl ww. kryterium, Sąd nie znalazł przesłanek do przyznania stronie wnioskowanego prawa, albowiem strona nie wykazała, że spełnia przesłankę o jakiej mowa w ww. przepisie. Wymaga na wstępie podkreślenia, że prawo pomocy nie jest instytucją przysługującą osobom uznającym się za niezamożne, a osobom, które taki fakt wykażą stosownymi dokumentami i oświadczeniami (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 stycznia 2015 r., sygn. akt I OZ 21/15, LEX nr 1640412). Na obowiązujący w tym zakresie rozkład ciężaru dowodowego wielokrotnie wskazywano w orzecznictwie sądowym, podkreślając się, że z konstrukcji przepisu art. 246 § 1 p.p.s.a. ("gdy osoba ta wykaże") wynika, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że znajduje się on w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 stycznia 2015 r., sygn. akt I OZ 1228/14, LEX nr 1628658). Komentowany obowiązek potwierdzają także dalsze przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a to, art. 252 § 1 p.p.s.a. oraz art. 255 p.p.s.a. W pierwszym z powołanych przepisów (art. 252 p.p.s.a.) mowa jest o tym, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W drugim (art. 255 p.p.s.a.), że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W stanie faktycznym sprawy, złożony przez stronę wniosek w przedmiocie prawa pomocy nie zawierał dokładnych informacji o możliwościach płatniczych wnioskodawcy, w tym, danych o dochodach skarżącej i jej małżonka. Stąd, do strony zostało skierowane wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a. o złożenie dodatkowych wyjaśnień w zakresie niezbędnym do oceny wniosku (w tym, m.in. o przedłożenie kopii zeznania podatkowego skarżącej i jej męża za 2014 r.). Wezwanie to zostało jednak bez odpowiedzi, albowiem skarżąca nie przedstawiła dowodów o jakie została wezwana. Wymaganych dokumentów i oświadczeń nie dołączyła także do sprzeciwu, ograniczając się jedynie do samego tylko stwierdzenia, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w zakresie opłaty i pokryć wynagrodzenia dla radcy prawnego. Mając na uwadze bierną postawą strony w zakresie należytego udokumentowania okoliczności mających wpływ na ocenę złożonego przez nią wniosku o przyznanie prawa pomocy, a jednocześnie fakt, że materiał dowodowy jakim dysponował Sąd nie dawał podstaw do przyznania stronie prawa o jakie wnosiła, Sąd, odmówił przyznania stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Uzupełniająco należy dodać, że za niewystarczające do pozytywnego rozpoznania wniosku uznał Sąd zawarte w formularzu wniosku oświadczenie skarżącej odnośnie do braku jakichkolwiek oszczędności, nieruchomości czy innych wartościowych przedmiotów. Wymaga podkreślenia, że przy ocenie, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje się do skorzystania z prawa pomocy, Sąd bierze pod uwagę szeroko rozumiany stan majątkowy strony, obejmujący m.in. wysokość uzyskiwanych przez stronę dochodów, a tych, pomimo wezwania, skarżąca nie ujawniła. Odnosząc się do argumentacji skarżącej odnośnie do stopnia skomplikowania sprawy należy wyjaśnić, że stopień zawiłości problemów prawnych nie stanowi przesłanki warunkującej zasadność zgłoszonego żądania w zakresie wyznaczenia pełnomocnika z urzędu. Wyłączną przesłanką w tym zakresie jest bowiem, podobnie jak w przypadku zwolnienia od wymaganych opłat sądowych, stan majątkowy wnioskodawcy. Z tych powodów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1) p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu orzekł jak w sentencji postanowienia.