I SA/Wr 1095/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dagmara Dominik-Ogińska po rozpoznaniu w dniu 19 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. P. na niewykonanie przez Dyrektora Izby Skarbowej we W. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu o sygn. akt I SA/Wr 1138/10 postanawia: I. przyznać prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata; II. umorzyć postępowanie w pozostałym zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy (o zwolnienie od kosztów sądowych). W sprawie, na wniosek skarżącej A. P. referendarz sądowy postanowieniem z dnia 22 października 2012 r. przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wyrokiem z dnia 19 grudnia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu skargę A. P. oddalił. Wraz ze skargą kasacyjną od wskazanego wyroku, skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku podała, że na skutek podjętych w przeszłości przez Urząd Skarbowy w L. czynności egzekucyjnych (zajęcie środków obrotowych, w wyniku którego zlikwidowała w 2001 r. działalność gospodarczą, zajęcie świadczenia emerytalnego skarżącej i jej małżonka w okresie od 2006 r. do 2009 r.), znalazła się w sytuacji skrajnego zubożenia i braku możliwości finansowych do ponoszenia kosztów sądowych oraz kosztów sporządzenia skargi kasacyjnej przez adwokata. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem, a ich wspólny miesięczny dochód ze świadczeń emerytalnych wynosi 2.650,22 zł. Skarżąca (64 lata) wskazała również, że cierpi na choroby wieku starczego, które wymagają regularnego leczenia. Podobnie jej mąż wymaga leczenia. Oświadczyła ponadto, że wraz z mężem nie posiadają żadnych lokowanych na rachunkach bankowych oszczędności. Podane we wniosku uzasadnienie oraz oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, jest powtórzeniem (poza nawiązaniem do braku możliwości zapłacenia za sporządzenie skargi kasacyjnej) poprzednio złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 11 lutego 2013 r. skarga kasacyjna została odrzucona, z uwagi na sporządzenie jej przez nieuprawniony podmiot (osobiście przez skarżącą). Zażalenie strony skarżącej na wymienione postanowienie Sądu z dnia 11 lutego 2013 r. sporządził radca prawny I. O., który wedle złożonego do akt pełnomocnictwa procesowego umocowany jest do wniesienia tego środka odwoławczego oraz reprezentowania skarżącej przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w związku z przedmiotowym zażaleniem. Postanowieniem z dnia 18 marca 2013 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienie adwokata, jako że skarżąca pozostaje w stosunku prawnym z innym pełnomocnikiem oraz umorzył postępowanie w pozostałym zakresie wniosku, z uwagi na to, że skarżąca została już zwolniona z kosztów sądowych postanowieniem z dnia 22 października 2012 r. We wniesionym w ustawowym terminie sprzeciwie od postanowienia z dnia 18 marca 2013 r. skarżąca wniosła o uwzględnienie jej wniosku o ustanowienie adwokata w celu zaskarżenia wydanego w sprawie wyroku i podniosła, że ustanowienie pełnomocnika do innej czynności procesowej (zażalenia) nie jest przesłanką dla nieuwzględnienia jej wniosku w powyższym zakresie. Skarżąca podkreśliła również, że koszty sporządzenia zażalenia i skargi kasacyjnej z uwagi na nakład pracy przy tych środkach odwoławczych, są odmienne. Postanowieniem z dnia 22 kwietnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu po rozpoznaniu wniosku skarżącej na skutek wniesionego sprzeciwu, odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata i umorzył postepowanie w pozostałym zakresie wniosku. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że przedmiotowy wniosek, w którym skarżąca zażądała zwolnienia od kosztów sądowych i adwokata, w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych jest bezprzedmiotowy, bowiem żądanie w tym zakresie zostało uwzględnione postanowieniem referendarza sądowego z dnia 22 października 2012 r. Tym samym, postępowanie z wniosku w tym zakresie, podlegało umorzeniu. W zakresie wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu Sąd uznał, że żądanie skarżącej nie mogło zostać uwzględnione, gdyż skarżąca udzieliła pełnomocnictwa radcy prawnemu, ustanowionemu z wyboru, celem reprezentowania jej w postępowaniu zażaleniowym. Sąd podkreślił, że pozostawanie przez skarżącą w stosunku prawnym z profesjonalnym pełnomocnikiem, o ile nie został on ustanowiony w ramach prawa pomocy, jest każdorazowo negatywną przesłanką przyznanie stronie innego, profesjonalnego pełnomocnika. Tym samym, pozostawanie przez skarżącą w stosunku prawnym z radcą prawnym, jest okolicznością przemawiającą za nieuwzględnieniem jej wniosku i to bez względu na to, czy skarżąca posiada rzeczywiste środki finansowe na opłacenie wynikających z tego stosunku usług. Na wymienione postanowienie skarżąca złożyła zażalenie. Postanowieniem z dnia 26 lipca 2013 r. sygn. akt II FZ 376/13 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA we Wrocławiu. W motywach rozstrzygnięcia NSA wskazał, że w sytuacji, gdy skarżąca wskazywała, że nie jest w stanie ponieść kosztów opłacenia usług profesjonalnego pełnomocnika, Sąd pierwszej instancji winien przeprowadzić postępowanie i zbadać występowanie przesłanek ustawowych uzasadniających przyznanie prawa pomocy, zamiast ograniczać się do stwierdzenia, że żądanie skarżącej o ustanowienie adwokata nie mogło zostać uwzględnione, z uwagi na wystąpienie negatywnej przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. NSA podzielając ogólną tezę, zgodnie z którą wyłączona jest możliwość przyznania pełnomocnika z urzędu, w sytuacji, gdy strona udzieliła już pełnomocnictwa pełnomocnikowi ustanowionemu z wyboru, zauważył, że jej zastosowanie uzależnione jest od konkretnego stanu faktycznego, który przesądza o jej przyjęciu w okolicznościach konkretnej sprawy. NSA przypomniał zatem okoliczności stanu faktycznego sprawy i wskazał, że pełnomocnik został ustanowiony w postępowaniu wpadkowym związanym z odrzuceniem skargi kasacyjnej, z uwagi na sporządzenie jej osobiście przez skarżącą, a nie przez profesjonalnego pełnomocnika. W takich okolicznościach faktycznych brak jest, zdaniem NSA, podstaw do odmowy przyznania prawa pomocy wyłącznie ze względu na fakt ustanowienia pełnomocnika umocowanego jedynie w zakresie zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi. Już tylko odmienna kolejność rozpoznania spraw przez Sąd pierwszej instancji: najpierw wniosku o przyznanie prawa pomocy, a następnie skargi kasacyjnej, spowodowałaby, że brak byłoby możliwości powołania się na okoliczność ustanowienia pełnomocnika przez skarżącą w innym postępowaniu. Poza tym pełnomocnik z wyboru ustanowiony został w innym postępowaniu, wywołanym błędem strony spowodowanym właśnie brakiem profesjonalnego pełnomocnika. Specyfika stanu faktycznego występującego w rozpoznawanej sprawie powoduje, zdaniem NSA, powoływanie się na przesłankę wyłączającą możliwość ustanowienia pełnomocnika z urzędu jest nieuzasadnione, w związku z czym konieczne będzie rozpoznanie wniosku z uwzględnieniem występowania przesłanek do przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a." ) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Jak wynika z przyjętego do rozpoznania przez Sąd wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżąca zażądała zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Skarżąca wniosła zatem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Przy rozpoznaniu przedmiotowego wniosku, zgodnie z art. 190 p.p.s.a., Sąd związany jest wydanym w sprawie przez NSA postanowieniem z dnia 26 lipca 2013 r. sygn. akt II FZ 376/13. Przystępując zatem do oceny zasadności wniosku skarżącej o przyznanie prawa zauważyć należy, że wniosek ten, w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych jest bezprzedmiotowy, bowiem żądanie w tym zakresie zostało uwzględnione postanowieniem referendarza sądowego z dnia 22 października 2012 r. Tym samym, postępowanie z wniosku w tym zakresie, podlegało umorzeniu na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., o czym orzeczono jak w pkt. II sentencji. Wobec powyższego pozostaje do oceny wniosek skarżącej o ustanowienie pełnomocnika z urzędu (adwokata) z uwzględnieniem zaistniałego w sprawie stanu faktycznego sprawy. I tak, stosownie do art. 246 § 1 pkt 2) w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Analiza przywołanych uregulowań prowadzi do wniosku, że prawo pomocy przez ustanowienie pełnomocnika z urzędu przyznaje się, gdy wnioskodawca wykaże, że jego sytuacja majątkowa nie pozwala na wygenerowanie kwoty na poniesienie wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy Sąd uznał, mając w szczególności na uwadze stanowisko NSA wyrażone w postanowieniu z dnia 26 lipca 2013 r. sygn. akt II FZ 376/13 oraz przedłożone przez skarżącą dokumenty i opisaną we wniosku jej sytuację majątkową, życiową oraz zdrowotną, że skarżąca wykazała niemożność poniesienia wydatku związanego z opłaceniem pełnomocnika (adwokata) w celu sporządzenia przez niego skargi kasacyjnej od wydanego w sprawie wyroku z dnia 19 grudnia 2012 r. Z przedłożonych przez skarżącą dokumentów, oświadczeń oraz przedstawionej argumentacji wynika bowiem, że skarżąca oraz jej mąż uzyskany dochód ze świadczeń emerytalnych przeznaczają w całości na niezbędne koszty utrzymania, w tym koszty leczenia wielu schorzeń wymagających stałego leczenia. Skarżąca nie dysponuje ponadto oszczędnościami, które mogłaby przeznaczyć na poniesienie kosztów związanych z ustanowieniem adwokata z wyboru. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu na podstawie art. 260 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. postanowił jak w pkt. I sentencji.