I SA/Wr 111/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi M.B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2008 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując na problemy finansowe. Uzasadniał, że razem z żoną prowadzą wspólne gospodarstwo domowe i wychowują 16-letniego syna. Miesięczne wydatki na utrzymanie, raty kredytowe i spłatę zadłużenia wobec Urzędu Skarbowego wynoszą łącznie około 3.000 zł. Syn jest szybko dorastającym nastolatkiem, który kończy gimnazjum i rozpocznie naukę w liceum. Małżonkowie starają się w związku z tym zapewnić mu dobre warunki nauki i rozwoju. Mimo braku pieniędzy, spłacają wszystkie zaległości i należności finansowe. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, posiadają mieszkanie (57,3 m2), poza tym nie dysponują jakimikolwiek zasobami pieniężnymi ani przedmiotami o wartości powyżej 3.000 euro. Dochody uzyskują z tytułu umowy o pracę – skarżący 2.557 zł brutto, jego żona – 2.800 zł brutto. Wnioskodawca dodał, iż od lutego 2009 r. ustanowiona została małżeńska rozdzielność majątkowa. Do wniosku załączone zostały kopie dowodów opłat związanych z mieszkaniami we W. przy ul. P. i ul. J. oraz dokumentu potwierdzającego wysokość wynagrodzenia skarżącego. Z dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących stanu finansowego, majątkowego i rodzinnego, przedłożonych na wezwanie skierowane na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej: p.p.s.a.), wynika, że w 2011 r. wnioskodawca uzyskał przychód ze stosunku pracy w wysokości 34.813,41 zł, a jego żona 57.892,32 zł. Średnie miesięczne wynagrodzenie żony za okres od 1 lutego do 30 kwietnia 2012 r. wyniosło 4.384,35 zł brutto. Miesięczne wydatki rodziny skarżącego wynoszą łącznie 3.867 zł, wliczając wszelkie zobowiązania kredytowe, podatkowe, koszty leczenia alergii i chorób skórnych oraz bilety komunikacji miejskiej. Przedłożono też wyciągi z rachunków bankowych małżonków i akt notarialny zakupu mieszkania zajmowanego przez rodzinę skarżącego. Na rachunku należącym do żony skarżącego saldo w miesiącach luty, marzec i kwiecień wynosiło około 6.000-8.000 zł. Wnioskodawca wyjaśnił dodatkowo, że lokal mieszkalny przy ul. D., w którym zameldowana jest jego żona (wynika to z przedłożonych dokumentów), zajmowany jest przez jej rodziców. Zgodnie z art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata, czyli w zakresie całkowitym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym natomiast – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim tym, którzy nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem niezbędnego utrzymania własnej rodziny. Zwolnienie bowiem od kosztów sądowych jest jednoznaczne z przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na budżet państwa. Pamiętać trzeba, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Natomiast Konstytucja RP przewiduje powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. W istocie konstytucyjną zasadą jest również prawo do sądu ustanowione w art. 45 ust. 1, dlatego też w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonania wyważenia pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a zasadą powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych. W świetle powyższych uwag, w ocenie Referendarza sądowego, brak jest przesłanek do przyznania prawa pomocy w okolicznościach, jakie przedstawił wnioskodawca. Wskazać należy, że miesięczne dochody rodziny skarżącego wynoszą około 5.000 zł netto (1.900 zł wynagrodzenia skarżącego, które wynika z przedłożonych wyciągów z rachunku bankowego oraz około 3.000 zł wynagrodzenia jego żony). Jak oświadczył wnioskodawca, wydatki budżetu domowego wynoszą niespełna 3.900 zł, z uwzględnieniem wszelkich zobowiązań. Wynika stąd, że małżonkowie mają możliwość poczynienia miesięcznie oszczędności na kwotę około 1.000 zł, bez konieczności ograniczenia wydatków na niezbędne utrzymanie rodziny. Zauważyć natomiast trzeba, iż ponoszenia kosztów związanych ze swym udziałem w postępowaniu sądowoadministracyjnym należy się spodziewać najpóźniej w chwili wniesienia skargi i już od tego momentu podejmować stosowne kroki w celu zabezpieczenia środków na ich pokrycie. Skarga wniesiona w niniejszej sprawie jest datowana na 27 listopada 2011 r. Zatem skarżący miał warunki i czas, aby poczynić odpowiednie oszczędności. Jeśli chodzi o ustanowioną między małżonkami majątkową rozdzielność małżeńską, to fakt ten w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy jest bez znaczenia, na co niejednokrotnie zwracał uwagę Naczelny Sąd Administracyjny. Przykładowo w postanowieniu z dnia 10 listopada 2011 r., sygn. akt II FZ 362/11 (publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl), NSA zwrócił uwagę, iż "badając zasadność przyznania prawa pomocy istotna jest okoliczność pozostawania przez małżonków we wspólnym gospodarstwie domowym. Wpływa ona bowiem na ocenę zdolności ponoszenia kosztów sądowych niezależnie od istniejącego małżeńskiego ustroju majątkowego skarżącego. "Majątek oraz dochody małżonka, pozostającego z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym muszą być wzięte pod uwagę przy badaniu zaistnienia przesłanek przyznania skarżącemu prawa pomocy" (por. też postanowienie NSA z dnia 23 marca 2011 r., sygn. akt II FZ 112/11). Końcowo zauważyć też należy, iż z przedłożonych dokumentów wynika, że małżonkowie są właścicielami trzech mieszkań we W. – przy ul. P., gdzie prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, przy ul. D.(zajmują je teściowie skarżącego) oraz przy ul. J.. Ten ostatni adres wskazywany jest przez skarżącego nie tylko jako adres do korespondencji – wnioskodawca bowiem przedłożył dowody bieżących opłat związanych z tym mieszkaniem, na których widnieje jako właściciel. Tymczasem posiadanie więcej niż jednej nieruchomości, którą zamieszkuje rodzina, stanowi potencjalne źródło pozyskiwania pożytków, co dodatkowo zwiększa możliwości zgromadzenia środków finansowych. W tym stanie rzeczy, wnioskodawca nie wykazał przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy w ani w zakresie całkowitym, ani w częściowym. Dodać trzeba, że przy podejmowaniu oceny możliwości płatniczych uwzględniona została okoliczność, że na obecnym etapie postepowania skarżący zobligowany jest ponosić koszty jednocześnie w dwóch sprawach, o sygn. I SA/Wr 110/12 i I SA/Wr 111/12. Wobec tego, na podstawie art. 245 § 2 i 3, art. 246 § 1 pkt 1 i oraz 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.