I SA/Wr 1124/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 9 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B.D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do listopada 2006 r. postanawia: 1. przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w części przewyższającej kwotę 2.000 (słownie: dwa tysiące) złotych; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skarżący, po wezwaniu go do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 19.624 zł, wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych wskazując, że postanowieniem z dnia [...] organ kontroli skarbowej wszczął postępowanie kontrolne, które nie zostało jeszcze zakończone. 27 marca 2008 r. organy podatkowe dokonały zabezpieczenia na wszystkich rachunkach bankowych na poczet przyszłego zobowiązania podatkowego. Spowodowało to, że A wypowiedział umowę franczyzy i zażądał zapłaty 432.277,30 zł za niezapłacone faktury za dostarczone paliwo i łącznie 600.000 zł z tytułu kary umownej. Bank wypowiedział umowę kredytu i wystawił weksel do wykupu na kwotę 500.000 zł. Obroty firmy wnioskodawcy spadły w 2008 r., co spowodowało, że zmuszony został zaprzestać prowadzenia działalności gospodarczej. Obecnie jest bezrobotny, bez prawa do zasiłku. Nie jest w stanie regulować należności podatkowych z uwagi na zajęcie w postępowaniu egzekucyjnym rachunków bankowych. Z powodu prowadzonych postępowań kontrolnych i egzekucyjnych żona złożyła pozew o rozwód, który został orzeczony wyrokiem z dnia [...]2011 r. Postanowieniem z 24 lipca 2012 r., na skutek licytacji, Sąd Rejonowy orzekł o wydaniu zlicytowanego mieszkania, dotychczas zamieszkałego przez rodzinę skarżącego, nowym nabywcom. Rubryki formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, dotyczące stanu rodzinnego, majątku i dochodów wnioskodawcy, zostały zakreślone. Wnioskodawca zwrócił uwagę, że Sąd wielokrotnie rozpatrywał jego sprawy o możliwości zapłaty kosztów postępowania. Natomiast w postanowieniu z dnia 8 lipca 2013 r., sygn. akt I SA/Wr 506/13, jak wskazał skarżący, Sąd w sposób niebudzący wątpliwości dokonał oceny jego sytuacji majątkowej i stwierdził, że nie jest w stanie ponieść żadnych kosztów sądowych. Do wniosku załączona została kopia ww. orzeczenia. Na wezwanie, skierowane podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.), do złożenia oświadczenia o osobach pozostających wspólnie w gospodarstwie domowym, źródeł i wysokości ich dochodów oraz do przedłożenia szczegółowego, określonego kwotowo, zestawienia miesięcznie ponoszonych wydatków przez rodzinę skarżącego i wskazania źródeł finansowania, wnioskodawca oświadczył, iż aktualnie nie posiada żadnych środków finansowych, z byłą żoną nie utrzymuje żadnych kontaktów. Mieszka u najstarszej córki, która go utrzymuje. Przedłożył dokument potwierdzających wykreślenie prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, zeznanie podatkowe za 2012 r. z wykazanym przychodem z działalności w kwocie 5.500 zł i stratą 16.841,93 zł, kopię decyzji z 13 grudnia 2012 r. o uznaniu skarżącego bezrobotnym od 5 grudnia 2012 r., bez prawa do zasiłku oraz wydruk historii rachunku bankowego za lipiec 2013 r. z zerowym saldem rachunku i brakiem odnotowanych operacji. Powyższe okoliczności nie dają podstaw do uwzględnienia całości żądania wniosku. Zgodnie z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaznaczyć należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Jednocześnie jednak wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa tylko i wyłącznie na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Wszelkie wyjaśnienia powinny być przy tym logiczne i wiarygodne. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanego wniosku, przede wszystkim wskazać trzeba na to, na co zwrócił uwagę sam skarżący – iż przed tutejszym Sądem już niejednokrotnie ubiegał się o zwolnienie od kosztów sądowych. Niejednokrotnie też wskazywano w orzeczeniach Sądu lub referendarza sądowego, jakie wymogi są stawiane wnioskodawcy ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy i w jaki sposób należy wykazać przesłanki tego żądania w danym zakresie. Nie stanowi tutaj trafnej argumentacji, iż Sąd w innej sprawie, postanowieniem z 8 lipca 2013 r., uwzględnił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sadowych. W orzecznictwie wielokrotnie podkreślano, że okoliczność przyznania prawa pomocy w innych sprawach sądowoadministracyjnych nie może sama w sobie stanowić argumentu uzasadniającego podobne rozstrzygnięcie w kolejnej sprawie tej samej strony. Nie do przyjęcia byłaby bowiem sytuacja, gdyby sąd rozpoznający sprawę, dla zachowania jednolitej linii orzeczniczej, rozstrzygał nie na podstawie akt tej sprawy, a jedynie w oparciu o stanowisko wyrażone w podobnej sprawie przez inny skład orzekający (por. przykładowo postanowienia NSA: z 28 lutego 2008 r., sygn. akt I FZ 59/08, z 29 maja 2008 r. sygn. akt I FZ 231/08, z 26 stycznia 2009 r., sygn. I FZ 516/08 – publ. na http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego przedmiotowy wniosek, skarżący stale ignoruje kolejne wezwania do przedłożenia stosownych oświadczeń, zwłaszcza co do wszystkich osób wspólnie z nim zamieszkujących, źródeł i wysokości ich dochodów oraz zestawienia miesięcznie ponoszonych wydatków przez jego rodzinę oraz podania źródeł ich finansowania. Na tak sformułowane wezwanie nie może być uznana jako adekwatna odpowiedź, iż wnioskodawca nie utrzymuje kontaktów z byłą żoną i obecnie mieszka u córki, która go utrzymuje. W zaistniałej sytuacji winien podać aktualny stan rzeczy – skoro jest na utrzymaniu swojej córki, istotne są jej możliwości płatnicze. Poza tym, niezależnie od tego, z kim wnioskodawca mieszka – zawsze pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Każde zaś takie gospodarstwo wymaga utrzymania, co pociąga za sobą pokrywanie rachunków za media, wydatki na wyżywienie i inne podstawowe potrzeby socjalne. Skoro zatem wnioskodawca mieszka aktualnie z córką, obowiązany był przedstawić szczegółowe zestawienie wydatków w obecnym miejscu zamieszkania i wskazać ich źródła finansowania, czy to z własnych zasobów, czy też ze źródeł dochodów uzyskiwanych przez córkę. Skarżący tymczasem, pomimo wielokrotnych wezwań w postępowaniach przed tutejszym Sądem, niezmiennie uchyla się od udzielenia konkretnej, rzeczowej odpowiedzi, uciekając się wyłącznie do ogólnikowych oświadczeń. Powtórzyć zatem wypada to, co było również wielokrotnie akcentowane, a przede wszystkich na podstawę prawną rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Stosownie do treści art. 252 § 1 p.p.s.a., ubiegający się o ten przywilej w postępowaniu przed sądami administracyjnymi obowiązany jest do złożenia oświadczenia obejmującego stan majątkowy i finansowy, zaś w przypadku osoby fizycznej – dokładne dane o stanie rodzinnym (podkreśl. referendarza). Art. 255 p.ps.a. stanowi, że w sytuacji, gdy dane wynikające z urzędowego formularza dotyczące stanu finansowego, majątkowego i rodzinnego są niewystarczające lub budzą wątpliwości, do wnioskodawcy kierowane jest wezwanie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Z regulacji tych wynika zatem, że wniosek o przyznanie prawa pomocy, złożony przez osobę fizyczną, rozpoznawany jest w trzech aspektach – nie tylko finansowym i majątkowym, ale i rodzinnym. Wobec powyższego obowiązkiem wnioskodawcy było przedstawić już na urzędowym formularzu jego aktualną sytuację rodzinną oraz dochody tych członków rodziny, z którymi obecnie pozostaje w tym samym gospodarstwie domowym. W niniejszej sprawie zaś skarżący wyłącznie powiela oświadczenia złożone w innych sprawach toczących się w tutejszym Sądzie. W istocie, jak wynika z uzasadnienia wniosku, na wnioskodawcy ciążą liczne zobowiązania o znacznych wartościach, które są egzekwowane w postępowaniach egzekucyjnych. Jednakże w postępowaniu w zakresie prawa pomocy chodzi nie o formalną sytuację majątkową i finansową – w tym aspekcie badane są okoliczności w toku postępowań egzekucyjnych, gdzie możliwości pozyskania niezapłaconych zobowiązań są ściśle określone stosownymi przepisami prawa – lecz o obiektywną sytuację wnioskodawcy i jego zdolności pozyskania środków na opłacenie kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. W rezultacie rozpoznający przedmiotowy wniosek referendarz sądowy nie miał możliwości dokonać obiektywnej oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy. Niemniej jednak, pomimo, że przedstawionych wyżej danych nie można było uznać za całkowicie wiarygodne, dają one podstawę do twierdzenia, że skarżący nie jest w stanie ponieść wydatku w wysokości ponad 19.000 zł bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy, z uwagi na brak punktu odniesienia, który pozwoliłby wyważyć rzeczywiste możliwości płatnicze wnioskodawcy przy jednoczesnym uznaniu, że nie jest w stanie opłacić wpisu od skargi w całości, jako wyznacznik referendarz sądowy przyjął dolną granicę przedziału według którego obliczony został w niniejszej sprawie wpis stosunkowy, na podstawie § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – to jest 2.000 zł. Mając na uwadze powyższe, postanowiono jak w sentencji podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.