I SA/Wr 115/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anetta Chołuj, Sędziowie: Sędzia WSA Marta Semiczek, Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski (sprawozdawca), Protokolant: Magdalena Dworszczak, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 21 września 2011 r. sprawy ze skargi W. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia łącznego zobowiązania pieniężnego za 2002 r. z tytułu podatku rolnego i podatku od nieruchomości oddala skargę. Przystępując do rozstrzygania, Sąd przyjął stan faktyczny i prawny sprawy j/n. W. C. (dalej: autor wniosku/ wnioskodawca/ podatnik/ strona/ skarżący) wystąpił z wnioskiem o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. (dalej: SKO/Kolegium) z dnia [...] stycznia 2004 r. nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza M. z dnia [...] listopada 2003 r. nr [...], ustalającą łączne zobowiązanie pieniężne na rok 2002, obejmujące podatek rolny oraz podatek od nieruchomości. Uzasadniał, że będące w jego posiadaniu nieruchomości winny być obciążone jedynie podatkiem rolnym od gruntów stanowiących użytki rolne. Po przeprowadzeniu postępowania wznowieniowego SKO uznało, iż w sprawie wystąpiła przesłanka wznowienia określona w art. 240 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm. - dalej: O.p.). W konsekwencji powyższego, decyzją z [...] maja 2008 r. nr [...], Kolegium uchyliło w całości wydaną przez siebie w pierwszej instancji decyzję z dnia [...] stycznia 2004 r. nr [...] a także poprzedzającą ją decyzję Burmistrza M. z dnia [...] listopada 2003 r. nr [...] i ustaliło podatnikowi w formie łącznego zobowiązania pieniężnego na 2002 r. podatek rolny w wysokości [...] zł oraz podatek od nieruchomości w kwocie [...] zł. Od w/w decyzji strona wniosła odwołanie kwestionując rozstrzygnięcie w części dotyczącej ustalenia podatku od nieruchomości. Postanowieniem z [...] listopada 2008 r. nr [...], działając jako organ odwoławczy (art. 221 O.p.), Kolegium stwierdziło, że odwołanie wniesione zostało z uchybieniem terminowi do jego wniesienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, wyrokiem z 20 stycznia 2010 r. (sygn. akt III SA/Wr 629/09), uchylił powołane wyżej postanowienie. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Kolegium uznało, iż skarżoną odwołaniem decyzję z [...] maja 2008 r. nr [...] należało uchylić w całości i sprawę przekazać do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Zauważyło, że z wnioskiem o wznowienie postępowania wystąpiła strona. Podniosło, iż we wniosku strona podała, że jest reprezentowana przez pełnomocnika, nie dołączając jednak dokumentu pełnomocnictwa. Stwierdziło, że w zaistniałej sytuacji powinnością organu, do którego adresowany był wniosek, było wezwanie wnioskodawcy do przedłożenia pełnomocnictwa. Zaakcentowało, iż w wyroku z 20 stycznia 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że po otrzymaniu wniosku o wznowienie postępowania, mając na względzie pojawiające się wątpliwości co do tego, czy strona chce działać sama, czy też przez pełnomocnika, organ pierwszej instancji powinien był wezwać stronę do wyjaśnienia tej kwestii, a jeśli strona potwierdziłaby, iż nie chce działać samodzielnie, to wówczas organ zobowiązany był wezwać stronę do przedłożenia pełnomocnictwa. SKO podkreśliło, iż jest związane oceną prawną zawartą w wyroku. Stwierdziło, że mając na uwadze powyższe obowiązane było, w oparciu o art. 233 § 2 O.p., uchylić objętą odwołaniem decyzję w całości i sprawę przekazać do ponownego rozpatrzenia, co znalazło potwierdzenie w decyzji Kolegium z [...] maja 2010 r. nr [...] r. W skardze strona zaskarżyła w/w decyzję w całości. Zarzuciła, iż decyzja ta narusza - w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy - przepisy postępowania, tj.: art. 192 O.p. przez dokonanie (nietrafnych) ustaleń faktycznych bez umożliwienia stronie zapoznania się z materiałem dowodowym sprawy; art. 221 i 233 § 2 O.p. w wyniku uchylenia decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji; art. 234 O.p. wskutek uchylenia decyzji w całości mimo zaskarżenia jej jedynie w części dotyczącej wymiaru podatku od nieruchomości; przepisów O.p. traktujących o wymogach uzasadnienia decyzji. Tak formułując zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania w sprawie. Autor skargi podkreślił, iż w sprawie - w obu instancjach - orzekał ten sam organ (art. 221 O.p.). Uznał, że w zaistniałej sytuacji nie wszystkie przepisy o postępowaniu odwoławczym miały zastosowanie. W jego opinii, w sytuacji, kiedy organ I i II instancji stanowi tożsamy organ podatkowy, z oczywistych względów, nie ma zastosowania przepis kasacyjny (art. 233 § 2 O.p.), gdyż sprawę będzie rozpoznawał ten sam organ (na potwierdzenie powyższej tezy skarżący przywołał poglądy doktryny). Zdaniem skarżącego, wyjście poza zarzuty odwołania i uchylenie decyzji organu pierwszej instancji w całości stanowi o naruszeniu przez organ odwoławczy normy art. 234 O.p. Według niego, zaskarżona odwołaniem tylko w części decyzja winna być uchylona we wnioskowanym zakresie. Skarżący podniósł, iż z uzasadnienia tej decyzji nie wynika, dlaczego decyzja organu pierwszej instancji została uchylona w całości, co dodatkowo narusza przepisy dotyczące sporządzania uzasadnienia decyzji. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Ustosunkowując się do w/w odpowiedzi, skarżący podtrzymał zarzuty naruszenia art. 234 oraz art. 221 i 233 § 2 O.p. Stwierdził, że wskazanych przez niego naruszeń prawa nie tłumaczy związanie organu wytycznymi zawartymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, które - w jego opinii - zostały przez SKO błędnie zinterpretowane. Skarżący zauważył, iż rozstrzygając sprawę Kolegium nie uwzględniło regulacji art. 68 i 70 O.p. (także innych przepisów O.p. dotyczących przedawnienia zobowiązań podatkowych). Uznał, że w niniejszej sprawie przedawnienie zapewne już nastąpiło, a więc postępowanie winno być umorzone. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do brzmienia art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), właściwość sądów administracyjnych obejmuje sprawowanie kontroli decyzji i innych rozstrzygnięć administracyjnych w oparciu o kryterium ich zgodności z prawem. Uchylenie przez sąd zaskarżonego aktu następuje w razie zaistnienia istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu lub w wyniku naruszenia przepisów prawa materialnego, mogących mieć istotny wpływ (mających wpływ) na wynik sprawy - art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej: p.p.s.a.). Zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Po dokonaniu kontroli zaskarżonej decyzji, mając na uwadze stan faktyczny i prawny sprawy, sformułowane przez stronę zarzuty i wspierające je argumenty, Sąd stwierdza, że brak jest podstaw do zakwestionowania stanowiska organu podatkowego wyrażonego w tej decyzji. Decyzja ta znajduje bowiem dostateczne podstawy w przepisach prawa. Przepis art. 221 O.p. stanowi, iż w przypadku wydania decyzji w pierwszej instancji przez samorządowe kolegium odwoławcze odwołanie od decyzji rozpatruje ten sam organ, stosując odpowiednio przepisy o postępowaniu odwoławczym. W myśl art. 233 § 2 O.p., organ odwoławczy może uchylić w całości decyzję organu pierwszej instancji i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości lub w znacznej części (przekazując sprawę organ odwoławczy wskazuje okoliczności faktyczne, które należy zbadać przy ponownym rozpatrzeniu sprawy). W sprawie, właściwym do przeprowadzenia postępowania wznowieniowego było SKO w W., jako organ, który wydał decyzję w ostatniej instancji, w postępowaniu, którego wznowienie dotyczy (art. 244 § 1 O.p.). W konsekwencji, w/w organ był także właściwy do wydania - w pierwszej instancji - decyzji w postępowaniu wznowieniowym oraz do rozpatrzenia odwołania od tej decyzji (art. 221 O.p.). W sytuacji, kiedy odwołanie od decyzji rozpoznaje ten sam organ, który wydał decyzję zaskarżoną odwołaniem, przepisy o postępowaniu odwoławczym stosuje się odpowiednio, co oznacza, że unormowań tych nie należy przenosić w sposób mechaniczny, bez uwzględnienia specyfiki i charakteru prawnego instytucji ponownego rozpatrywania sprawy oraz specyfiki konkretnej sprawy. Powszechnie przyjmuje się, iż - co do zasady - w sytuacji, o której mowa w art. 221 O.p., nie ma zastosowania przepis art. 233 § 2 O.p. Przy czym, co trzeba podkreślić, brak jest regulacji zabraniającej stosowania art. 233 § 2 O.p. w przypadkach określonych w art. 221 O.p. Sąd uznał, że stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy nie tylko pozwalał ale i nakazywał zastosowanie przepisu kasacyjnego (art. 233 § 2 O.p.). I tak, w zaistniałej w sprawie sytuacji należało cofnąć się do etapu złożenia wniosku inicjującego postępowanie wznowieniowe celem wyjaśnienia, czy strona chce działać sama, czy przez pełnomocnika. W przypadku, kiedy strona wyraziłaby wolę działania przez pełnomocnika, co jest bardzo prawdopodobne (patrz: treść pism strony) orzekający w pierwszej instancji organ podatkowy zmuszony byłby do przeprowadzenia całego - od początku - postępowania z udziałem pełnomocnika. Zdaniem Sądu, stwierdzone w sprawie naruszenia procesowe, których dopuścił się działający w pierwszej instancji organ podatkowy, z uwagi na ich charakter i rozmiar, nie mogły być konwalidowane w postępowaniu odwoławczym. W tym stanie sprawy, mając na uwadze jedną z fundamentalnych zasad postępowania podatkowego, tj. wyrażoną w art. 127 O.p. zasadę dwuinstancyjności postępowania, SKO - działając jako organ odwoławczy - właściwie zastosowało przepis art. 233 § 2 O.p. (uchyliło skarżoną odwołaniem decyzję w całości i sprawę przekazało do ponownego rozpoznania). Podkreślić trzeba, że uchylając wydaną w pierwszej instancji decyzję organ odwoławczy wskazał okoliczności faktyczne, które należy zbadać przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, co czyni zadość dyspozycji zawartej w zdaniu 2 art. 233 § 2 O.p. Konieczność cofnięcia się do etapu złożenia przez stronę wniosku o wznowienie postępowania (celem ustalenia, czy w postępowaniu strona chce występować samodzielnie, czy przez pełnomocnika), a co organ odwoławczy mógł osiągnąć tylko przez zastosowanie normy art. 233 § 2 O.p., stwierdził tutejszy Sąd w wyroku z dnia 20 stycznia 2010 r. (sygn. akt III SA/Wr 629/09). Zaakcentowania wymaga, iż wyrażona w tym wyroku ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wiążą Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie oraz organ podatkowy (art. 153 p.p.s.a.). Sąd nie podziela tym samym zarzutu, że SKO błędnie odczytało zalecenia Sądu. Reasumując Sąd uznał, iż rozstrzygając w sprawie - w drugiej instancji - Kolegium nie naruszyło przepisów art. 221 i 233 § 2 O.p. Powyższe zaś stanowi o niezasadności zarzutów strony traktujących o naruszeniu tych przepisów. Niezrozumiały jest zarzut skargi dotyczący naruszenia przez skarżoną decyzję art. 192 O.p. Wydając w sprawie decyzję kasacyjną organ nie podejmował bowiem ustaleń faktycznych, co do których strona winna mieć możliwość wypowiedzenia się. Co więcej, z uzasadnienia tej decyzji wynika, iż przekazanie sprawy do załatwienia w pierwszej instancji miało między innymi na celu realizację zasady zapewnienia stronie (jej pełnomocnikowi) czynnego udziału w postępowaniu. Dalej Sąd zauważa, że rozpoznający sprawę w drugiej instancji organ podatkowy (odwoławczy) zobowiązany jest do rozpoznania sprawy w jej całokształcie. W ten sposób realizuje on powołaną wyżej zasadę dwuinstancyjności postępowania (art. 127 O.p.). Nie jest natomiast organ odwoławczy związany zarzutami i wnioskami odwołania. W sprawie, stwierdzając, iż w prowadzonym w pierwszej instancji postępowaniu dopuszczono się uchybień już na etapie analizy wniosku inicjującego to postępowanie (postępowanie wznowieniowe), widząc konieczność przeprowadzenia postępowania od początku, organ odwoławczy uchylił w całości decyzję wydaną w pierwszej instancji. Należy przy tym dodać, że zastosowana przez organ odwoławczy norma art. 233 § 2 O.p. umożliwia uchylenie decyzji organu pierwszej instancji tylko w całości. W kontekście powyższego, mając na uwadze fakt, iż w odwołaniu strona kwestionowała tylko część wydanej w pierwszej instancji decyzji, uznając że pozostała część rozstrzygnięć zawartych w tej decyzji jest dla niej korzystna, trzeba ocenić, czy uchylając decyzję organu pierwszej instancji w całości (a więc także rozstrzygnięcia korzystne dla strony) organ odwoławczy nie wydał decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, naruszając w ten sposób zasadę reformationis in peius, wyrażoną w art. 234 O.p. Sąd stwierdza, że wydana w sprawie decyzja o charakterze procesowym (decyzja kasacyjna) nie narusza przywołanej wyżej zasady, gdyż nie rozstrzyga ona o sytuacji materialno - prawnej odwołującej się strony (nie zwiększa zakresu jej obowiązków w stosunku do decyzji wydanej w pierwszej instancji). Mając na uwadze powyższe za chybiony należało uznać zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 234 O.p. Uzasadnienie skarżonej decyzji, wbrew zarzutom strony, zawiera wszelkie elementy, o których mowa w art. 210 § 1 i § 4 O.p. Na stronie 3 tej decyzji organ odwoławczy przywołał również argumentację, która uzasadniała wydanie w sprawie decyzji kasacyjnej w oparciu o normę art. 233 § 2 O.p. Celem rozwiania wątpliwości skarżącego, wyrażonych w piśmie procesowym, Sąd informuje, że uchylenie przez tutejszy Sąd postanowienia organu odwoławczego stwierdzającego uchybienie terminowi do wniesienia odwołania spowodowało, iż sprawa wróciła do etapu odwoławczego ze wszelkimi tego konsekwencjami. Odnośnie podniesionego w piśmie procesowym problemu przedawnienia Sąd wskazuje, iż z uwagi na to, że sprawa dotyczy wznowienia postępowania kwestia ewentualnego upływu terminów określonych w art. 68 i 70 O.p. winna być poprzedzona badaniem, czy w sprawie zaistniały przesłanki wznowienia, o których mowa w art. 240 § 1 O.p., które to czynności będą prowadzone w postępowaniu pierwszoinstancyjnym. Sąd zauważa, że zgodnie z art. 245 § 1 pkt 3 lit. b/ O.p. dopiero po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 243 § 2 organ podatkowy wydaje decyzję, w której odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej w całości lub w części, jeżeli stwierdzi istnienie przesłanek określonych w art. 240 § 1, lecz wydanie nowej decyzji orzekającej co do istoty sprawy nie mogłoby nastąpić z uwagi na upływ terminów przewidzianych w art. 68 lub art. 70. Tym samym błędne jest stanowisko strony, iż SKO obowiązane było umorzyć postępowanie w sprawie, z uwagi na upływ terminów przedawnienia. Wobec braku stwierdzenia w sprawie wad procesowych, jak i naruszeń przepisów prawa materialnego, Sąd - na podstawie art. 151 p.p.s.a. - skargę, jako nieuzasadnioną, oddalił.