I SA/Wr 115/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anetta Chołuj po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2010 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W rozpatrywanej sprawie skarżący, po wezwaniu go do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 7.282 zł, wniósł o zwolnienie go od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że nie prowadzi działalności gospodarczej i nie osiągnął dochodów wskazanych przez organy podatkowe w zaskarżonych decyzjach. Jedynym dochodem skarżącego jest wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę, z którego opłaca alimenty na dziecko w kwocie 300 zł. Pozostałe środki wystarczają mu jedynie na wyżywienie i bieżące opłaty. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wszystkie rubryki zostały skreślone. Do wniosku załączono zaświadczenie o wysokości wynagrodzenia z zatrudnienia na pełny etat w kwocie 1.680 zł brutto oraz potwierdzenia przelewów tytułem alimentów z rachunku bankowego S. P.. Z dokumentów przedłożonych na wezwanie referendarza sądowego wynika, że wynagrodzenie skarżącego wynosi 1.234,53 zł netto. Skarżący nie posiada rachunków bankowych, ma natomiast kartę kredytową - spłacaną w miarę możliwości - z przyznanym limitem 2.700 zł (wykorzystywanym w pełni). Miesięczne wydatki skarżącego obejmują alimenty (300 zł), spłatę karty kredytowej (300 zł), pozostała część wynagrodzenia przeznaczana jest na opłaty, żywność, środki higieny, odzież, itp. Wnioskodawca nie posiada żadnych środków transportu, nieruchomości, mieszka w wynajętym mieszkaniu. Za 2013 r. wnioskodawca uzyskał przychód ze stosunku pracy w wysokości 14.400 zł. Karta kredytowa skarżącego spłacana jest przez S.P. w kwotach po 200-300 zł. Kartą kredytową dokonywane były zakupy m.in. w Holandii, w Niemczech (na łączną kwotę ponad 200 euro) oraz w Czechach. Postanowieniem z dnia 10 marca 2015 r. referendarz odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Powyższe orzeczenie stało się przedmiotem sprzeciwu, w którym skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie mu pomocy prawnej we wnioskowanym przez niego zakresie. Skarżący podkreślił, że jedynym jego wynagrodzeniem jest praca kierowcy, za którą miesięcznie otrzymuje wynagrodzenie w kwocie 1.234,53 zł netto, z czego opłaca alimenty w kwocie 300 zł. Pozostałą część wynagrodzenia w kwocie 934,53 zł skarżący przeznacza na opłaty, żywność, środki higieny, odzież itp. (dokonując ww. wydatków, nie pobiera faktur, co powoduje, że nie może ich udokumentować). Skarżący wskazał, że nie będzie w stanie uiścić wpisu sądowego w niniejszej sprawie, co wynika z samego porównania jego rocznych przychodów do łącznej wysokości wpisów we wszystkich jego sprawach zawisłych przed tutejszym Sądem, która to kwota wielokrotnie przekracza jego możliwości płatnicze. Wnioskodawca podkreślił, że skoro prowadzone w stosunku do niego postępowanie egzekucyjne w żaden sposób nie może zabezpieczyć egzekwowanych kwot, to również w przedmiotowej sprawie skarżący nie jest w stanie zgromadzić środków pieniężnych na uiszczenie wpisu sądowego. Do sprzeciwu pełnomocnik załączył korespondencję mailową ze skarżącym oraz zaświadczenie potwierdzające wysokość wynagrodzenia skarżącego z zatrudnienia na pełny etat w okresie od marca 2013 r. do marca 2015 r. Z treści ww. korespondencji wynika, że transakcje dokonywane przez skarżącego w Holandii i w Niemczech - za które skarżący płacił kartą kredytową - dotyczą zakupu map do nawigacji: NAVTEQ oraz NAVIGATION, które produkowane są w Niemczech i Holandii, a które są dla skarżącego niezbędne z racji wykonywanego zawodu. Z dokumentów przedłożonych na wezwanie Sądu wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną, córką (Z. P.) oraz synem żony z pierwszego małżeństwa (P. P.). Małżonka skarżącego otrzymuje zasiłek macierzyński w wysokości 2.085,99 zł. Miesięczne wydatki skarżącego to alimenty na rzecz syna P. C. (300 zł), opłata za wynajem mieszkania (500 zł - w połowie ponoszona przez żonę skarżącego), pozostałą kwotę skarżący przeznacza na żywność, środki higieny, ubrania, spłatę karty kredytowej. Skarżący ma z żoną ustanowioną rozdzielność majątkową. Z przedłożonego oświadczenia małżonki skarżącego wynika, że nie wyraża ona zgody na ujawnianie jej "danych wrażliwych" takich jak historia jej rachunków bankowych i kart kredytowych. Jako znane z urzędu wskazać trzeba, że w tutejszym Sądzie wnioskodawca jest zobowiązany do uiszczenia wpisów w czterech sprawach (I SA/Wr 114-115/15 i I SA/Wr 125-126/15) w łącznej wysokości 102.286 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Na wstępie wymaga dostrzeżenia, że w rozpatrywanym przypadku zastosowanie ma art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Zgodnie z tym przepisem, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Przedstawienie motywów podjętego rozstrzygnięcia należy z kolei rozpocząć od wyjaśnienia, że prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a.). Nie ulega zatem wątpliwości, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od zasady ich ponoszenia, mający zastosowanie jedynie w sytuacji, gdy jest to konieczne dla zapewnienia stronie prawa do sądu. Co więcej, ciężar przekonania co do zasadności żądania spoczywa na wnioskodawcy, w którego interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, jak również ścisła współpraca z sądem, który dąży do wyjaśnienia sytuacji strony. W rozpatrywanej sprawie skarżący na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skreślił w całości rubrykę dotyczącą stanu rodzinnego, jak również rubrykę dotyczącą dochodów osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Dopiero w wyniku wezwania skarżącego - na podstawie art. 255 p.p.s.a. - do nadesłania dodatkowych informacji i dokumentów, w tym oświadczenia o wszystkich osobach mieszkających wspólnie ze skarżącym oraz źródłach i wysokości ich dochodów, wnioskodawca wskazał, że mieszka wspólnie z żoną i dwójką dzieci. Nadto skarżący nie uczynił zadość wezwaniu z dnia 29 kwietnia 2015 r. i nie przedłożył oświadczenia o stanie majątkowym swojej żony oraz wydruków historii rachunków bankowych, lokat bankowych oraz kart kredytowych swojej żony za ostatnie trzy miesiące. Przeciwnie, wnioskodawca załączył do akt sprawy oświadczenie małżonki, zgodnie z którym nie wyraża ona zgody na ujawnianie swoich danych takich jak historia rachunków bankowych i kart kredytowych. Skarżący przedłożył również umowę ustanowienia rozdzielności majątkowej pomiędzy nim i jego żoną. Odnosząc się do powyższego, w pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem dla oceny zdolności finansowych wnioskodawcy ma znaczenie okoliczność pozostawania wnioskodawcy w związku małżeńskim i ocena sytuacji majątkowej małżonka. Stosownie bowiem do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788, dalej k.r.o.), oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków. Ponadto, zgodnie z art. 23 k.r.o. małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia nawet pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r. sygn. GZ 71/04, publ. ONSAiWSA z. 1(4) 2005). W sytuacji natomiast, gdy strona uchyla się od przedstawienia wszelkich informacji na temat jej sytuacji rodzinnej lub finansowej bądź podaje takie fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 6 lutego 2013 r. sygn. akt I GZ 8/13, dostępne na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym skarżący, uchylając się od przedłożenia dokumentów w żądanym zakresie, uniemożliwił Sądowi dokonanie oceny jego sytuacji finansowej. Powyższe ma tym większe znaczenie w sytuacji, gdy małżonka skarżącego, posiadająca odrębny rachunek bankowy - co wynika z przedłożonych do akt sprawy dokumentów - reguluje ciążące na skarżącym zobowiązania finansowe (opłaca alimenty na rzecz syna skarżącego S. C., spłaca kartę kredytową małżonka). Dodatkowo podnieść należy, że Sądowi wiadomym jest (z ogólnodostępnych danych z Krajowego Rejestru Sądowego), że żona skarżącego sprawuje funkcję prezesa zarządu spółki z o.o. będącej pracodawcą skarżącego. Zestawienie przytoczonych okoliczności pozwala, w ocenie Sądu, przyjąć, że małżonka skarżącego posiada zgromadzone na rachunku bankowym środki finansowe, których wysokości nie chce ujawniać, a które są źródłem utrzymania całej rodziny (w tym skarżącego). Dodatkowo podnieść należy, skarżący uchylił się również od przedstawienia aktualnego, szczegółowego - określonego kwotowo - zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków przez skarżącego i jego rodzinę (opłaty, żywność, środki higieny, ubrania, lekarstwa, spłata kredytów, inne) ze wskazaniem źródeł ich finansowania. Sądowi nie są więc znane wydatki strony (poza wysokością alimentów na rzecz syna i opłatą za wynajem mieszkania), które można by zestawić z deklarowanymi dochodami 4-osobowej rodziny i w ten sposób zweryfikować wiarygodność jego twierdzeń. Wbrew twierdzeniom sprzeciwu, zgromadzenie i przedłożenie dokumentów w postaci szczegółowego zestawienia wydatków 4-osobowej rodziny, dowodów opłat, a w szczególności dotyczących utrzymania wynajmowanego mieszkania, leżało w zakresie możliwości skarżącego. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należało, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść należnych w sprawie kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, w związku z czym nie wystąpiły przesłanki dla uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z podanych względów, na podstawie art. 260 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.