I SA/Wr 1167/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Lidia Błystak, Sędziowie Sędzia WSA Ludmiła Jajkiewicz (spr.), Asesor WSA Alojzy Wyszkowski, Protokolant Anna Terlecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 31 października 2007 przy udziale --- sprawy ze skargi Szpitala A. we W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych oddala skargę. Przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...], nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział we W. z dnia [...], nr [...] odmawiające umorzenia kosztów egzekucyjnych w kwocie [...] zł. Skarżący pismem z dnia 24 czerwca 2004 r. wystąpił z wnioskiem o całkowite umorzenie kosztów postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu podniósł, że uiszczenie kosztów zagrozi jego działalności statutowej. Ponadto wskazał, że od maja 2004 r. wpłaca regularnie na poczet zaległości oraz bieżących należności kwotę [...] zł. Organ pierwszej instancji, odmawiając umorzenia kosztów egzekucyjnych stwierdził, że skarżący mimo utraty płynności finansowej oraz nie posiadania wolnych środków pieniężnych nie podjął żadnych działań w celu uregulowania zaległości oraz nie starał się o przystąpienie do układu ratalnego, zwiększając tym samym zadłużenie. Organ drugiej instancji, oddalając zażalenie dodatkowo wskazał, że umorzenie kosztów egzekucyjnych spowodowałoby nieuzasadnione uprzywilejowanie podmiotu. Ponadto organ wskazał ma możliwość poprawienia przez skarżącego swojej sytuacji finansowej w oparciu o przepisy ustawy z dnia 15 kwietnia 2005 r. o pomocy publicznej i restrukturyzacji publicznych zakładów opieki zdrowotnej (Dz.U. Nr 78, poz. 684 – dalej: ustawa z dnia 15 kwietnia 2005 r.). Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 13 lipca 2006 r., sygn. akt I SA/Wr 717/05 uchylił postanowienia obu instancji uznając, że za umorzeniem wnioskowanych kosztów egzekucyjnych przemawia ważny interes publiczny (zapewnienie mieszkańcom należytej opieki zdrowotnej), o którym mowa w art. 64e § 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (jt. z 2005 r. Dz.U. Nr 229, poz. 1954 ze zm. – dalej: ustawa z dnia 17 czerwca 1966r.). Naczelny Sąd Administracyjny, w wyniku rozpatrzenia skargi kasacyjnej uchylił powyższy wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia sądowi pierwszej instancji (wyrok z dnia 18 kwietnia 2007 r., sygn. akt II FSK 1708/06). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, sąd pierwszej instancji rozpoznając sprawę wyszedł poza jedyne kryterium wymiaru sprawiedliwości sądów administracyjnych, to jest kryterium zgodności z prawem przedmiotu zaskrzenia, kierując się wyłącznie względami słusznościowymi (trudna sytuacja ogólna służby zdrowia), w dodatku nie uwzględniającymi przeznaczenia części środków pochodzących z należności kosztów egzekucyjnych. Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nie wskazał przepisów procesowych naruszonych przez organ egzekucyjny a więc nie wskazał również możliwości wpływu tych naruszeń na wynik sprawy; nie wskazał też trybu dalszego postępowania a jedynie zawarł sugestię umorzenia kosztów egzekucyjnych, co stanowi wykroczenie poza ramy postępowania sądowoadministracyjnego. Skarżący, w skardze z dnia 16 czerwca 2005 r. podtrzymanej pismem z dnia 26 października 2007 r. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania sądowego a nadto o ponowne rozpatrzenie sprawy przy uwzględnieniu "nowych okoliczności". Skarżący zarzucił organom naruszenie art. 64e ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r., poprzez brak uwzględnienia możliwości umorzenia kosztów egzekucyjnych. W uzasadnieniu podniósł, że za umorzeniem kosztów egzekucyjnych przemawia ważny interes publiczny. Ponadto podniósł, że regulacja zawarta w ustawie z dnia 15 kwietnia 2005 r. nie rozwiązuje wszystkich problemów służby zdrowia i dotyczy zapewnienia pod określonymi warunkami środków na spłatę zobowiązań pracowniczych przy założeniu, że zobowiązania publicznoprawne i cywilnoprawne zostaną spłacone w oparciu o środki szpitali. Tymczasem zobowiązania pracownicze Szpitala sięgają kwoty [...] zł, gdy jego zobowiązania publicznoprawne to [...] zł, a cywilnoprawne [...] zł przy rocznym wpływie w 2004 r. [...] zł, określonym przez kontrakt z Narodowym Funduszem Zdrowia dotyczącym limitów świadczeń zdrowotnych. Limitów tych Szpital nie jest w stanie dochować, gdyż po ich wyczerpaniu musiałby zaprzestać świadczenia pomocy polegającej na ratowaniu życia i zdrowia ludzkiego, a gdyby nawet to uczynił, to przychody znacznie mniejsze od zobowiązań nie pozwalają na rzeczywiste skorzystanie z rozwiązań przewidzianych w ustawie z dnia 15 kwietnia 2005 r., która zakłada spłatę zaległości w okresie 24 miesięcy. Skoro istnieją dwie spośród przesłanek, przewidzianych w art. 64e § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, gdyż za umorzeniem kosztów przemawia ważny interes publiczny oraz fakt, że Szpital nie może ponieść kosztów bez uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej, to wniosek skarżącego powinien być uwzględniony. Skarżący w piśmie z dnia 26 października 2007 r. wskazał dodatkowo na "nowe okoliczności" takie jak: w chwili obecnej ZUS nie prowadzi postępowania egzekucyjnego wobec skarżącego; skarżący zawarł w dniu [...] z ZUS -em układ ratalny, w drodze którego są spłacane regularnie zaległe składki; zostały rozłożone na raty zaległości podatkowe z tytuły podatku dochodowego od osób fizycznych; przywrócona zastała płynność finansowa w spłacie zobowiązań publicznoprawnych i cywilnoprawnych a także są realizowane ugody restrukturyzacyjne zawarte na podstawie ustawy z dnia 15 kwietnia 2005 r., w świetle których obecna sytuacja ekonomiczna skarżącego jest zdecydowanie lepsza i bardziej stabilna od tej na moment złożenia wniosku o umorzenie (na dzień 24 czerwca 2004 r.), zaś umorzenie kosztów egzekucyjnych nie stanowiłoby jedynie doraźnej pomocy, lecz zapobiegłoby pogorszeniu sytuacji finansowej skarżącego. Dyrektor Izby Skarbowej, w odpowiedzi na skargę z dnia 13 lipca 2005 r. podtrzymując dotychczasową argumentację wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu podniósł, iż zadłużenie skarżącego stale się powiększa. Utracił on płynność finansową. Zatem umorzenie kosztów egzekucyjnych nie zmieni zasadniczo trudnej sytuacji finansowej – dochodzone w sprawie koszty egzekucyjne stanowią jedynie część ciążących na skarżącym zobowiązań finansowych. Organ podniósł także, iż niewątpliwie w interesie publicznym leży prawidłowe funkcjonowanie skarżącego, lecz również w interesie publicznym nie leżą działania nie rozwiązujące zaistniałej trudnej sytuacji finansowej. Organ wskazał także na możliwość skorzystania z rozwiązań przewidzianych w ustawie z dnia 15 kwietnia 2005 r. stwarzających kompleksowy program udzielania pomocy jednostkom służby zdrowia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wojewódzki sąd administracyjny, zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm. – dalej: p.u.s.a.) sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola wojewódzkiego sądu administracyjnego obejmuje kwestie związane z procesem stosowania prawa w postępowaniu podatkowym, a więc to, czy organ dokonał prawidłowych ustaleń, co do obowiązywania zaskarżonej normy prawnej, czy normę tę właściwe interpretował i nie naruszył zasad ustalenia określonych faktów za udowodnione. Tak więc, uchylenie postanowienia może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy wydanie zaskarżonego postanowienia nastąpiło w wyniku naruszenia prawa materialnego lub procesowego, które to naruszenie miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi; Dz.U nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.). W zakresie tak określonej kognicji Sąd stwierdza, iż zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Przystępując do oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia na wstępie należy zauważyć, iż w postępowaniu egzekucyjnym w administracji wprowadzono zasadę odpowiedzialności zobowiązanego za koszty egzekucji (art. 64 i nast. ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r.). Stwierdzenie to jest istotne, ponieważ zaskarżone postanowienie zostało podjęte na podstawie art. 64e § 1 – 3 i 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r., dającego organowi możliwość umorzenie kosztów egzekucyjnych. Regulacja powołanego przepisu, co do zasady, jest oparta na konstrukcji uznania administracyjnego, którego istotą jest pozostawienie organowi swobody wyboru określonego rozwiązania. Uznanie administracyjne w tym wypadku obliguje organ przede wszystkim do ustalenia czy w danej sprawie zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie kosztów egzekucyjnych, takie jak: 1) stwierdzenie nieściągalności od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub wykazanie przez zobowiązanego, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej (koszty egzekucyjne powstałe w egzekucji należności pieniężnych mogą być umorzone, jeżeli obciążenie wierzyciela obowiązkiem uiszczenia tych kosztów byłoby gospodarczo nieuzasadnione - § 3); 2) istnienie ważnego interesu publicznego; 3) ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne (§ 2). Ustalenie przez organ istnienia przesłanek nie jest jednak równoznaczne z przyznaniem ulgi w postaci umorzenia kosztów egzekucyjnych, co oznacza, że odmowa umorzenia kosztów egzekucyjnych nie narusza prawa zarówno wówczas, gdy wystąpią przesłanki do ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie mają one miejsca. Zarazem sądowa kontrola legalności postanowień wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Należy to bowiem do wyłącznej kompetencji organu administracji. Tak więc kontrola ta ogranicza się do zbadania, czy wydanie postanowienia zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, 0tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności (istniejące w czasie prowadzenia postępowania), mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia wnioskowanej ulgi. Sąd nie dokonuje także oceny wydanego postanowienia z punktu widzenia jego słuszności czy sprawiedliwości. Przenosząc to na grunt sprawy, w ocenie Sądu, organ egzekucyjny podjął działania niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz zgromadził dowody w celu ustalenia występowania ustawowych przesłanek umorzenia. W procesie dochodzenia do rozstrzygnięcia organ orzekający uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mogących wskazywać na istnienie tych przesłanek. Z akt sprawy wynika, iż organ badając aktualną sytuację finansową skarżącego przeanalizował dokumenty przedłożone przez niego, dotyczące stanu jego zadłużenia i działań podejmowanych przez niego w celu rozwiązania powstałego problemu. Uwzględnił także złożone przez niego wyjaśnienia. Zatem za niezasadny należy uznać zarzut skarżącego, że pogląd organów o braku przesłanek umorzenia z uwagi na niemożność poniesienia kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla niego, oparty na porównaniu kwoty kosztów egzekucyjnych do kwoty pozostałych zadłużeń a także braku podjęcia innych działań przewidzianych w ustawie z 15 kwietnia 2005 r. jest błędny. Zdaniem Sądu, wyprowadzony z niego wniosek o braku przesłanek był uprawniony, tak jak i stwierdzenie Dyrektora Izby Skarbowej, że ewentualna pomoc organu egzekucyjnego w postaci umorzenia kosztów przy tak dużym pozostałym zadłużeniu nie gwarantuje znacznej poprawy sytuacji ekonomicznej i finansowej skarżącego. Prawidłowo organ dokonał również oceny istnienia przesłanki umorzenia ze względu na "ważny interes publiczny". Zdaniem Sądu pojęcie to powinno być oceniane z uwzględnieniem wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów państwa, a także wyeliminowanie sytuacji, gdy rezultatem zapłaty należności będzie obciążenie Skarbu Państwa kosztami pomocy a w konsekwencji całego społeczeństwa. Zatem organ egzekucyjny orzekający w niniejszej sprawie miał obowiązek uwzględnienia przy ocenie zaistnienia przesłanki "ważnego interesu publicznego" nie tylko interes skarżącego, ale także charakter i cel, jakiemu służą środki wpłacane przez skarżącego z tytułu kosztów egzekucyjnych. Interes publiczny nie może być bowiem oceniany jednostronnie. Zwłaszcza w sytuacji, gdy zadłużenie było związane z działalnością statutową skarżącego, uzasadnionym było wyważenie interesu publicznego nie tylko z perspektywy funkcji społecznych spełnianych przez skarżącego (świadczenia usług zdrowotnych na rzecz społeczeństwa) bez wątpienia istotnych, ale także z punktu widzenia stanu finansów systemu ubezpieczeń społecznych i państwa. Zasadność zajętego stanowiska znajduje również potwierdzenie w argumentacji skarżącego zawartej w piśmie z dnia 26 października 2007 r. Należy jednak zauważyć, że powołane w tym piśmie okoliczności powstały po wydaniu zaskarżonego postanowienia a więc nie mogą one w sposób zasadniczy wpływać na ocenę podjętego postanowienia. Obowiązkiem sądu administracyjnego przy wydawaniu orzeczenia, co znajduje potwierdzenie w treści przepisu art. 1 § 2 p.u.s.a. a także art. 3 § 1 p.p.s.a., jest mianowicie stworzenie takiego stanu, w którym w obrocie prawnym nie będzie istniało i funkcjonowało żadne postanowienia niezgodna z prawem na dzień jego wydania. Podobne stanowisko zaprezentował Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający skargę kasacyjną od wyroku wydanego w niniejszej sprawie. Ponadto brak możliwości uwzględnienia "nowych okoliczności" w niniejszej sprawie nie pozbawia skarżącego prawa do wystąpienia z kolejnym wnioskiem o umorzenie kosztów egzekucyjnych. Za nietrafny należy więc uznać zarzut naruszenia art. 64e ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. Reasumując Sąd stwierdza, że w rozpoznawanej sprawie organy obu instancji prawidłowo zastosowały i wskazały podstawę prawną tych rozstrzygnięć, co czyni niezasadnym podniesiony przez skarżącego zarzut naruszenia art. 64e ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. Wobec braku przesłanek do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. ją oddalił.