I SA/Wr 1175/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anetta Chołuj po rozpoznaniu w dniu 18 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu strony skarżącej od postanowienia referendarza sądowego z dnia 10 sierpnia 2017 r. sygn. akt I SA/Wr 1175/16 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A sp. z o.o. z siedzibą w P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za kwiecień 2011 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. Skarżąca spółka wraz ze skargą kasacyjną wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych wskazując, że zgodnie z zeznaniem podatkowym za 2016 r., odnotowała stratę za ten rok w wysokości 112.155,14 zł. Spółka straciła płynność finansową. Przez przedłużającą się kontrolę nie mogła zaciągnąć kredytu i realizować zaplanowanej strategii rozwoju. Obecnie nieruchomość jest zajęta przez komornika. W oświadczeniu o majątku i dochodach podano, że kapitał zakładowy spółki wynosi 50.000 zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok – 3.695.237,98 zł (zaznaczono, że jest to wartość zakupionej nieruchomości, którą zakwestionowano w toku kontroli podatkowej, obecnie nieruchomość jest objęta ww. zajęciem) i wartość zysku za ostatni rok obrotowy 82.759,98 zł. Spółka posiada jeden rachunek bankowy, zajęty w postępowaniu egzekucyjnym, którego saldo na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosiło 0 zł. Z załączonych do wniosku dokumentów wynika, że za 2016 r. spółka uzyskała przychód w wysokości 66.098,29 zł. W pierwszym kwartale 2017 r. dokonała dostaw towarów i usług o wartości 6.000 zł i poczyniła zakupy związane z działalnością opodatkowaną na kwotę 1.020,81 zł. Z dokumentów przedłożonych na wezwanie wynika z kolei, że przychody netto ze sprzedaży spółki wyniosły w 2015 r. 766.373,42 zł, a w 2016 r. 65.980 zł. Według bilansu sporządzonego na dzień [...] maja 2017 r., kapitał własny spółki wynosił 353.147,42 zł, zobowiązania krótkoterminowe 5.642.598,72 zł, a należności krótkoterminowe 1.601.702,47 zł. W kasie i na rachunkach spółka dysponowała środkami pieniężnymi w kwocie 13.854,53 zł. Do końca maja 2017 r. przychód netto ze sprzedaży wyniósł 10.000 zł i została odnotowana strata o wartości 35.181,86 zł. Przedłożone zostały także wydruki z konta bankowego (w A S.A), na którym brak jest jakichkolwiek operacji, oraz kopie dokumentów administracyjnych organów egzekucyjnych i komornika sądowego z lat 2013 - 2015 dotyczących egzekucji wdrożonych wobec wnioskodawcy. Przedłożono również sporządzone przez ZUS zawiadomienie z [...] marca 2017 r. o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Jako znane z urzędu wskazać trzeba, że na obecnym etapie postępowania koszty sądowe, jakie strona winna uiścić, ograniczają się do wpisu od skargi kasacyjnej, którego wysokość odpowiada połowie wpisu do skargi (1/2 z kwoty 9.577 zł). Postanowieniem z dnia 10 sierpnia 2017 r. referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie uznając na podstawie przekazanych przez stronę dokumentów źródłowych, że – mimo trudnej sytuacji finansowej - była ona w stanie zgromadzić środki na opłacenie wpisu od skargi kasacyjnej. Referendarz zauważył, że rozmiary działalności spółki uległy znacznemu zmniejszeniu w 2016 r., a jej przychody w roku bieżącym są niewielkie. Jednakże, jak stwierdził, bez znaczenia pozostaje tutaj fakt odnotowanej straty – jak wynika z rachunku zysków i strat, najwyższym kosztem, który ma wpływ na taki wynik finansowy jest wartość amortyzacji. Tymczasem jest to tylko wartość księgowa, która nie stanowi rzeczywiście poniesionego wydatku. Referendarz wskazał również, że spółka na koniec maja 2017 r. posiadała środki w kwocie prawie 14.000 zł, zaś na koniec 2016 r. 40.059,53 zł. Spółka powinna więc była czynić na pokrycie kosztów sądowych w sprawie stosowne rezerwy. Referendarz zauważył ponadto, że na wydruku jednego rachunków z historią za maj 2017 r. saldo wynosiło zaledwie 115 zł. Co do drugiego rachunku bankowego, strona udostępniła tylko historię za kwiecień 2017 r. W sprzeciwie od ww. postanowienia strona podniosła, że wypełniła przesłankę przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, bowiem zgodnie z zeznaniem podatkowym za 2016 r., odnotowała stratę za ten rok w wysokości 112.155,14 zł. Spółka utraciła płynność finansową, nie ma możliwości zaciągnięcia kredytów na prowadzenie bieżącej działalności gospodarczej, jak też planowania dalszej strategii rozwoju. Wskazała, że należąca do niej nieruchomość została zajęta w postepowaniu egzekucyjnym, w wyniku czego nie może nią rozporządzać. Spółka nie posiada też oszczędności. Strona dalej wskazała, że porównując jej aktywa i pasywa, wysokość zobowiązań spółki znacznie przewyższa wysokość należności na dzień 31 maja 2017 r. Aktywa, obejmujące m.in. należności krótkoterminowe na koniec ww. okresu wynosiły 1.601.702,47 zł, a z kolei zobowiązania krótkoterminowe wyniosły 5.642.598,72 zł. W ocenie strony, fakt prowadzenia działalności gospodarczej, nie oznacza, że ma zachowaną płynność finansową, a z uwagi na liczne zobowiązania, spółka doświadcza ogromnych trudności z wygospodarowaniem jeszcze dodatkowych środków pieniężnych, pozwalających jej na prowadzenie postępowań sądowych. Z kolei, majątek spółki nie przesądza kwestii, że jest podmiotem znajdującym się w dobrej kondycji finansowej, w sytuacji gdy ciążą na nim tak liczne zobowiązania. Skarżąca stwierdziła zatem, że referendarz błędnie ustalił, że stać ją na pokrycie kosztów postepowania, a przynajmniej powinna czynić starania by zgromadzić odpowiednie środki pieniężne na ten cel. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, dalej: p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd, po ponownym zbadaniu akt sprawy uznał, że referendarz sądowy zasadnie odmówił stronie prawa pomocy w żądanym zakresie, tj. zwolnienia od kosztów sądowych. Zaznaczyć należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest jednak od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Z treści art. 243 § 1, art. 245 § 2 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie prawnej następuje w sytuacji gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie pomocy. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. W ocenie Sądu, referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu trafnie ocenił treść oświadczeń skarżącej spółki i załączone dokumenty źródłowe. Analiza wniosku skarżącej spółki nie pozwala na przyjęcie, że wykazała ona brak dostatecznych środków na poniesienie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości blisko 4.790 zł. Z nadesłanych dokumentów wynika, iż kapitał zakładowy spółki stanowi kwota 50.000 zł, aktywa obrotowe spółki na koniec maja 2017 r. zamykają się kwotą 2.445.877 zł i stanowią je towary w kwocie 830.320 zł, należności z tytułu dostaw towarów i usług w kwocie 4.714,33 zł, należności krótkoterminowe w kwocie 1.601.702,47 zł, inwestycje krótkoterminowe w łącznej wysokości 1.601.702,47 zł, w tym środki pieniężne w kasie i na rachunkach w kwocie 13.854,53 zł. Zobowiązania krótkoterminowe na koniec wskazanego okresu wynoszą natomiast w łącznej wysokości 5.642.598,72 zł. Z zeznania podatkowego za 2016 r. wynika, że spółka osiągnęła przychód w wysokości 65.980 zł, ponosząc stratę w wysokości 112.155,14 zł. Z kolei, do końca maja 2017 r. przychód netto ze sprzedaży wyniósł 10.000 zł i została odnotowana strata o wartości 35.181,86 zł. W tym miejscu podkreślenia wymaga, jak prawidłowo wskazał referendarz sądowy, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z prowadzonej działalności, a nie dochody (bądź strata), będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez osoby prowadzące działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 17 października 2011 r., sygn. akt II FZ 542/11, LEX 987763). W obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FZ 327/13, CBOSA). Sąd podkreśla przy tym, że fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk. Nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie. W kwestii prowadzonych wobec spółki postępowań egzekucyjnych stwierdzić natomiast należy, że niewątpliwie kwota dochodzonych należności jest wysoka, a w celu wyegzekwowania tychże została zajęta nieruchomość skarżącej o wartości – jak podano we wniosku – 3.695.237,98 zł. Skarżąca podała też, że dokonano zajęcia egzekucyjnego jej rachunku bankowego w B S.A. Tymczasem brak jest w aktach sprawy historii z owego konta. Spółka przesłała natomiast wyciągi z rachunku bankowego w A za okres od marca do czerwca 2017 r., które wskazują na brak transakcji. Saldo początkowe wynosiło 175,07, a saldo końcowe, po potrąceniu opłat za prowadzenie rachunku, wyniosło 95,07 zł. W ocenie Sądu, wątpliwości budzi fakt braku jakichkolwiek transakcji na rachunku bankowym skarżącej, skoro w pierwszym kwartale 2017 r. dokonała dostaw towarów i usług o wartości 6.000 zł i poczyniła zakupy związane z działalnością opodatkowaną na kwotę 1.020,81 zł, uzyskała przychód w wysokości 10.000 zł i ponosiła koszty w prowadzonej działalności gospodarczej. Skarżąca nie przedstawiła też historii z rachunku bankowego zajętego przez organ egzekucyjny. To świadczy, zdaniem Sądu, o wybiórczym przedstawieniu sytuacji finansowej spółki. Ponadto stwierdzić należy, że w przypadku spółek kapitałowych, źródłem finansowania kosztów sądowych - jak przyjmuje się w orzecznictwie, np. w postanowieniu NSA z 2 grudnia 2011 r. sygn. akt II FZ 701/11 - może być także dopłata wspólników spółki w trybie art. 177 k.s.h. Z przedłożonego do akt sprawy odpisu z KRS wynika, że spółka posiada jednego wspólnika, który ma udziały o łącznej wartości 50.000 zł. Niewątpliwie, kwota ciążącego na skarżącej wpisu od skargi kasacyjnej mieści się w podanej wyżej wartości. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że brak dofinansowania spółki przez wspólników należy odczytywać jako niechęć wspólników do kontynuowania procesu, co nie daje podstaw do uwzględnienia wniosku spółki o prawo pomocy. Z powyżej przytoczonych względów Sąd przyjął, że skarżąca choć znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, nie wykazała, aby uiszczenie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej wykraczało poza jej możliwości płatnicze, a tym samym, aby odmowa zwolnienia od tego obowiązku ograniczała skarżącej prawo do sądu. W rezultacie, Sąd postanowił utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego, o czym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a.