I SA/Wr 1185/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jadwiga Danuta Mróz po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 9 stycznia 2017 r. (sygn. akt I SA/Wr 1185/16) o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie określenia przybliżonej kwoty zobowiązania z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r. wraz z odsetkami oraz orzeczenia o zabezpieczeniu na majątku podatnika postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 9 stycznia 2017 r. (sygn. akt I SA/Wr 1185/16) o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W skardze na ww. decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. skarżący J. L. zawarł wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całościowego zwolnienia od kosztów sądowych oświadczając, że jest emerytem (świadczenie emerytalne wynosi 1.400 zł miesięcznie), z prowadzonej w ograniczonym zakresie działalności nie uzyskuje istotnych dochodów, z żoną ma rozdzielność majątkową ustanowioną jeszcze przed zawarciem związku małżeńskiego oraz że nie posiada nie tylko przychodów, ale i oszczędności pozwalających pokryć wymagane w sprawie koszty sądowe. W treści wniosku jaki skarżący złożył następnie na formularzu (o co wezwał skarżącego referendarz sądowy) skarżący powtórzył informację o zawartej z małżonką umowie o rozdzielności majątkowej dodając, że gospodarstwo domowe prowadzi z dwiema córkami. Powtórzył również informację o pobieranym świadczeniu emerytalnym w kwocie 1.500 zł. Z treści oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że wnioskodawca posiada ½ udziału w lokalu mieszkalnym (wartość udziału to ok. 200.000 zł) oraz grunty rolne (nie wykorzystywane rolniczo, bez dopłat). Poza tym, nie dysponuje żadnymi zasobami pieniężnymi ani przedmiotami o wartości powyżej 5.000 zł. Jako zobowiązania i stałe wydatki wnioskodawca wymienił – zaległości wobec ZUS, postępowania egzekucyjne, potrącenie komornicze oraz koszty bieżącego utrzymania w kwocie ok. 1400 zł. Działając w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej w skrócie - "p.p.s.a.") referendarz sądowy wezwał skarżącego do przedłożenia, w terminie 7 dni: kopii zeznania podatkowego skarżącego i jego żony za 2015 r.; dokumentu potwierdzającego źródło i wysokość miesięcznych dochodów żony skarżącego; szczegółowego zestawienia (kwotowego) ponoszonych miesięcznie wydatków przez skarżącego i jego rodzinę (opłaty, żywność, środki higieny, ubrania, lekarstwa, spłata kredytów, inne) z dokładnym wskazaniem źródeł ich finansowania; wydruków historii rachunków bankowych, lokat bankowych oraz kart kredytowych posiadanych przez skarżącego i jego żonę za: sierpień, wrzesień i październik 2016 r.; oświadczenia o posiadanych środkach transportu oraz innych oświadczeń i dokumentów, które uzasadniałyby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. W odpowiedzi wnioskodawca wyjaśnił, że małżonkowie pozostają w rozdzielności majątkowej od dnia zawarcia małżeństwa i nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Jego świadczenie emerytalne wynosi 1.400,21 zł, zgodnie z przedłożoną kopią odcinka przekazu pocztowego. Wnioskodawca nie ma żadnych obciążeń z tytułu kredytów, a ze względu na prowadzone postępowania egzekucyjne wszystkie posiadane rachunki bankowe zostały zajęte i od dłuższego czasu nie ma na nich odnotowanych żadnych operacji. Uzyskiwane dochody przeznacza za własne utrzymanie, a w miarę możliwości dokłada się do utrzymania lokalu mieszkalnego i córek. Z zeznania podatkowego za 2015 r. wynika, że wnioskodawca uzyskał przychody z emerytury i pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie 37.507,36 zł. Postanowieniem z dnia 9 stycznia 2017 r. (doręczonym skarżącemu w dniu 7 lutego 2017 r.) referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zdaniem referendarza, dla całościowego obrazu zdolności płatniczych skarżącego wymagane były informacje odnoszące się do stanu majątkowego małżonki z którą skarżący pozostaje w ustroju małżeńskiej rozdzielności majątkowej, a których to informacji, pomimo wezwania, skarżący nie ujawnił. Znajomość tych informacji uznał referendarz za niezbędną także w kontekście zestawienia wysokości otrzymywanej przez wnioskodawcę emerytury (w kwocie 1.400 zł) z ponoszonymi przez niego wydatkami (koszty utrzymania 130 metrowego mieszkania w centrum Wrocławia, wsparcie finansowe studiujących córek). Zwrócił także uwagę na to, że obok emerytury skarżący posiada dodatkowe źródło zarobkowania (działalność gospodarczą jako adwokat). W sprzeciwie od tego postanowienia (wniesionym w dniu 14 lutego 2017 r.) skarżący domagał się zmiany zaskarżonego postanowienia poprzez zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych w sprawie w całości. Podniósł, że jego sytuacja finansowa nie uległa zmianie, tj. skarżący nie ma środków na pokrycie kosztów swojego udziału w sprawie, w szczególności, wpisu od skargi, który w sprawie został wyznaczony na kwotę 500 zł. Odnosząc się do samej kwoty wpisu od skargi skarżący zarzucił, że nie otrzymał zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I z dnia 21 września 2016 r. w przedmiocie wyznaczenia wysokości wpisu. O fakcie wydania takiego zarządzenia (mylnie w sprzeciwie nazwanego postanowieniem) skarżący dowiedział się podczas przeglądania akt sprawy w dniu 14 lutego 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 260 § 1 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wnioskując o przyznanie prawa pomocy skarżący domagał się przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Podstawę prawną tego żądania stanowi art. 246 § 1 pkt 2) p.p.s.a., w myśl którego prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd podziela stanowisko referendarza sądowego co do tego, że ocena zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna obejmować nie tylko stan majątkowy i finansowy samego wnioskodawcy, ale i jego małżonka, niezależnie od łączącego małżonków ustroju majątkowego. Stąd, całościowa ocena spełnienia przez ubiegającego się o prawo pomocy warunku wykazania przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2) p.p.s.a. winna być przeprowadzana zawsze w trzech aspektach, tj. finansowym, majątkowym i rodzinnym. Za referendarzem sądowym stwierdzić należy, że skarżący jedynie częściowo wypełnił obowiązek wyczerpującego przedstawienia swojej sytuacji finansowej, albowiem nie ujawnił, pomimo wezwania, informacji dotyczących stanu majątkowego swojej żony. Wypada w tym miejscu podnieść, że skierowane do wnioskodawcy wezwanie referendarza w trybie art. 255 p.p.s.a. wskazujące m.in. na wymóg przedłożenia zeznania podatkowego małżonki skarżącego za 2015 r., dokumentów potwierdzających źródło i wysokość otrzymywanych przez nią miesięcznych dochodów, a nadto, wydruków historii bankowych, lokat bankowych i kart kredytowych pozostało bez odpowiedzi. A przecież, sam fakt zawarcia między małżonkami umowy o rozdzielności majątkowej nie zwalniał skarżącego od ujawnienia danych majątkowych małżonki, czemu dał wyraz referendarz sądowy kierując do strony wezwanie w tym przedmiocie, pomimo wcześniejszej już informacji skarżącego (zawartej na formularzu wniosku) o fakcie zawarcia tego rodzaju umowy. Zwrócić należy uwagę, że kwestia skutków zawarcia umowy o rozdzielności majątkowej na tle przepisów o przyznaniu prawa pomocy była wielokrotnie przedmiotem wypowiedzi sądów administracyjnych, które zgodnie uznają, że przy badaniu przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należy uwzględniać przepis art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, w myśl którego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy. Jak podkreśla się w orzecznictwie, z tego obowiązku nie zwalnia małżonków fakt pozostawania w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6.10.2004 r., sygn. akt GZ 71/04, dostępny na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl.). Uzupełniająco należy dodać, że, jak wynika z akt sprawy, istniejący pomiędzy małżonkami ustrój małżeńskiej rozdzielności majątkowej istnieje od początku małżeństwa, a skarżący nie deklarował konfliktu z żoną, który by mógł potencjalnie utrudniać dysponowanie przez niego informacjami żądanymi przez referendarza sądowego. Przedstawiona argumentacja prowadzi do wniosku, że skarżący nie dopełnił obowiązku wszechstronnego przedstawienia swojej sytuacji majątkowej, a zatem tym bardziej nie sposób stwierdzić, by zrealizował on obowiązek wykazania przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2) p.p.s.a. Stwierdzić trzeba, że uznanie, że wnioskodawca wykazał okoliczności warunkujące przyznanie prawa pomocy możliwa jest jedynie w sytuacji wyczerpującego udokumentowania przez ubiegającego się o to prawo możliwości płatniczych. Tymczasem, wobec braku informacji o dochodach i ewentualnych oszczędnościach małżonki skarżącego nie można uznać, by skarżący dopełnił warunku niezbędnego do przyznania mu wnioskowanego prawa. Stąd, sama okoliczność, że skarżący otrzymuje świadczenie emerytalne w kwocie 1400 zł oraz że posiada zaległości realizowane w drodze przymusu państwowego nie mogła w sposób istotny przesądzać o tym, że skarżący nie posiada możliwości pokrycia kosztów sądowych w sprawie. Trafnie w tym kontekście wskazuje referendarz sądowy z jednej strony na takie okoliczności jak prowadzenie przez skarżącego działalności gospodarczej w ograniczonym zakresie (w PIT-36 zadeklarowany przez skarżącego przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej wyniósł 8.500 zł a dochód 2.529,48 zł), z drugiej zaś, potencjalne, niemałe koszty utrzymania 130 metrowego mieszkania oraz udzielanie wsparcia finansowego studiującym córkom. Ta całościowa argumentacja przesądza, zdaniem Sądu, o braku podstaw do przyznania stronie wnioskowanego prawa, a co za tym, idzie, wskazuje na prawidłowość zaskarżonego postanowienia, mocą którego odmówiono skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych. Odnosząc się końcowo do podniesionego w sprzeciwie zarzutu, że skarżącemu nie doręczono zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I z dnia 21 września 2016 r. o wyznaczeniu wysokości wpisu w sprawie (500 zł) to należy wyjaśnić, że w związku ze złożonym przez stronę już w skardze wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, wydanie tego zarządzenia miało charakter jedynie informacyjny. Zasadą jest, że wyznaczona w danej sprawie wysokość wpisu od skargi uwzględniana jest przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy po stronie wszystkich obciążeń finansowych wnioskodawcy. Podkreślić należy, że stronom doręcza się zarządzenie Przewodniczącego Wydziału I o wezwaniu do uiszczenia wyznaczonego wpisu od skargi, co w przypadku spraw w których złożono wniosek o przyznanie prawa pomocy ma miejsce dopiero po zakończeniu postępowania z zakresu prawa pomocy. Z tych względów, działając na podstawie art. 260 § 1 i § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu orzekł jak w sentencji.