I SA/Wr 1227/02

WyrokWSA we Wrocławiu2004-07-20

Skład orzekający: Andrzej Cisek, Jadwiga Danuta Mróz, Katarzyna Radom

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy odliczenie podatku naliczonego na podstawie faktur dokumentujących czynności, które nie zostały faktycznie dokonane, jest dopuszczalne, w szczególności w kontekście przepisów rozporządzenia Ministra Finansów ograniczających to prawo?
Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, stwierdzając, że organy podatkowe nieprawidłowo pozbawiły skarżącą prawa do odliczenia podatku naliczonego. Podstawą rozstrzygnięcia było uznanie, że przepis § 54 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 15 grudnia 1997 r., który ograniczał prawo do odliczenia podatku w przypadku braku kopii faktury u sprzedawcy, został wydany bez upoważnienia ustawowego i naruszał Konstytucję RP. Sąd odmówił zastosowania tego przepisu, uznając, że jedynie brak faktycznego dokonania czynności (art. 19 ustawy o VAT) może stanowić podstawę do odmowy odliczenia podatku naliczonego.
Stan faktyczny
Kontrola skarbowa wykazała nieprawidłowości w rozliczeniach podatku od towarów i usług przez Przedsiębiorstwo A M. J., dotyczące głównie odliczenia podatku naliczonego na podstawie faktur wystawionych przez firmę B J. P. Organy podatkowe zakwestionowały to odliczenie, wskazując na fikcyjność transakcji oraz brak kopii faktur u wystawcy. Izba Skarbowa utrzymała w mocy decyzję Inspektora Kontroli Skarbowej. Strona skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów Ordynacji podatkowej i błędne ustalenie stanu faktycznego, twierdząc, że spełniła warunki do odliczenia podatku.
Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Izby Skarbowej we Wrocławiu i poprzedzającą ją decyzję Inspektora Kontroli Skarbowej, stwierdzając, że decyzje te nie podlegają wykonaniu.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Cisek Sędzia WSA Jadwiga Danuta Mróz /sprawozdawca/ Asesor WSA Katarzyna Radom Protokolant Anna Szokalska Kruś po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lipca 2004 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w L. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za lipiec 1998 r. I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Inspektora Kontroli Skarbowej z dnia [...] nr [...], I. stwierdza, że wymienione w pkt I decyzje nie podlegają wykonaniu. Kontrola skarbowa przeprowadzona w zakresie rzetelności deklarowanych podstaw opodatkowania za okres od marca 1998 r. do grudnia 1999 r. w prowadzonym przez p. M. J. - Przedsiębiorstwie A w L., zajmującym się działalnością w zakresie obrotu metalami nieżelaznymi (złomem), ujawniła szereg nieprawidłowości w zakresie rozliczeń w podatku od towarów i usług za kontrolowany okres. Działalność firmy zakończona została w dniu 31.12.2000 r., zaś kontrolę rozpoczęto w lutym 2001 r. Inspektor kontroli skarbowej ustalił, że w deklaracji VAT-7 za lipiec 1998 r. skarżąca bezpodstawnie odliczyła podatek naliczony łącznie w kwocie [...] w oparciu o: 1/. Faktury: nr [...] z dnia [...] i nr [...] z dnia [...] (łącznie podatek naliczony: [...]) wystawionych przez firmę B - J. P. z L. Jak wykazała kontrola źródłowa przeprowadzona w firmie wystawcy, faktury te nie były potwierdzone kopią u wystawcy. Nie zostały też u wystawcy ujęte w ewidencji sprzedaży, ani w deklaracji VAT-7 oraz nie odprowadzono od nich należnego podatku od towarów i usług. Taki stan rzeczy wynika z "Protokołu badania ewidencji i dokumentów" (K-77 s. 13 i nast.) kontroli skarbowej nr [...] przeprowadzonej w firmie J. P., włączonych (zgodnie z obowiązującą procedurą) do materiałów dowodowych postępowania prowadzonego w stosunku do M. J. - postanowieniem z dnia [...] (dowód: K-79 akt administracyjnych). Powołując się na przepis § 54 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 15.12.1997 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 156, poz. 1024 ze zm.) organ zakwestionował odliczenie podatku naliczonego w oparciu o te faktury. Kontrolujący stwierdził, że odliczając podatek naliczony z powyższych faktur, podatnik naruszył przepis art. 19 ust. 1 ustawy z 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U nr 11, poz 50 ze zm). Poczynione przez organy kontrolne ustalenia dotyczące firm od których J. P. "kupował" złom, uzasadniały wniosek o fikcyjność (nie dokonanie) czynności dokumentowanych wprowadzonymi do obrotu fakturami, a ponadto fakt nie zadeklarowania podatku VAT od tych transakcji i nie okazanie kopii spornych faktur, uprawniało organy do postawienia zarzutu, że faktury wystawiona przez J. P., z których M. J. odliczyła podatek naliczony dotknięte są wadą o której stanowi § 54 ust.4 pkt 2 rozporządzenia wykonawczego do ustawy, nie zostały bowiem potwierdzone kopią u wystawcy. Faktury: nr [...] z dnia [...]; nr [...] z dnia [...] i nr [...] z dnia [...] z naliczonym podatkiem VAT łącznie w kwocie: [...], wystawione przez firmę B J. P. z L. Jak wykazała kontrola źródłowa, transakcje dokumentowane tymi fakturami nie zostały dokonane. Kontrolujący stwierdził, że odliczając wynikający z nich podatek naliczony, podatnik naruszył przepis art. 19 ust. 1 ustawy z 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U nr 11, poz 50 ze zm.) - zwanej dalej ustawą, oraz przepis § 54 ust. 4 pkt 5 lit. "a" rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 15.12.1997 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 156, poz. 1024 ze zm.). Zakwestionowane faktury, z których M. J. - odliczyła podatek naliczony dokumentują czynności, które jak wykazała kontrola, nie zostały faktycznie dokonane. J. P. fakturował na A złomu, który wcześniej "zakupił" od D. R. Jednak jak wykazała kontrola - firma C nie prowadziła w 1998 r. żadnej działalności gospodarczej, lecz jej właściciel - D. R. wystawiał "puste" faktury na sprzedaż złomu, które nie zostały przez sprzedającego ujęte zarówno w ewidencji sprzedaży jak i w deklaracji VAT - 7 oraz nie odprowadzono od nich należnego podatku od towarów i usług. Jednym z kontrahentów firmy C był J. P. Faktury zakupu od C, poprzez firmę B J. P. - w tym samym lub następnym dniu przepisywane były na inne podmioty gospodarcze, w tym między innymi na firmę A M. J. Ustalono, że J. P. nie mógł sprzedać w rzeczywistości złomu, którego nie posiadał jego dostawca D. R. Stąd faktury na "sprzedaż" złomu, który nigdy fizycznie nie istniał, wystawione przez firmę B J. P. - dokumentują czynności, które nie zostały dokonane, co w świetle art. 19 ust. 1 ustawy, oraz przesłanek z § 54 ust.4 pkt 5 lit."a" powołanego wyżej rozporządzenia z 15.12.1997 r. - wyklucza możliwość odliczenia wynikającego z nich podatku naliczonego. Przesłuchiwany w charakterze świadka pełnomocnik M. J. - A. J. zeznał, iż transakcje dotyczące zakupu złomu od J. P. miały miejsce. Towar był dostarczany transportem sprzedawcy bądź nabywcy, ważony w R. lub w Rz. Przy transakcjach obecny był zbywca oraz A. J., płatność następowała gotówka lub przelewem. Powyższe wyjaśnienia nie zostały przez organ I instancji uznane za wiarygodne, bowiem zbywca nie posiadał złomu, ani środków transportu do ich przewozu o czym świadczą dowody zebrane w toku prowadzonego postępowania. Powołując się na art. 19 ustawy o podatku od towarów i usług i przepis § 54 ust. 4 pkt 5 lit "a" rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 15.12.1997 r. organ zakwestionował prawo do odliczenia podatku naliczonego w oparciu o w/w faktury pochodzące od J. P. a dokumentujące czynności, które faktycznie nie zostały dokonane. Podatniczka w tym okresie, oprócz w/w zakwestionowanych faktur "zakupu" dokonywała również transakcji, których rzetelności organy nie kwestionowały. Uwzględniając poczynione ustalenia, Inspektor kontroli skarbowej decyzją z [...] - określił kwotę podatku naliczonego, należnego oraz kwotę zobowiązania w podatku od towarów i usług za lipiec 1998 r. Jednocześnie odstąpił organ od ustalenia dodatkowego zobowiązania podatkowego. Od powyższej decyzji strona wniosła odwołanie zarzucając organowi I instancji naruszenie przepisów art. 122 ustawy z dnia 29.08.1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.). W uzasadnieniu wskazała strona, iż okoliczność wystąpienia nieprawidłowości u podmiotów sprzedających złom na rzecz skarżącej nie może być podstawą wyciągania negatywnych konsekwencji w stosunku do jej firmy. Podnosiła, iż działalność firmy A jest ewidencjonowana dokumentami, których nie kwestionowano w trakcie kontroli, a zakupiony i sprzedany w każdym okresie obrachunkowym złom, bilansuje się z uwzględnieniem stanu zapasów ujętych w spisie z natury, a więc wszystkie transakcje zakupu i sprzedaży złomu są realne. Pominięcie tych dowodów jej zdaniem narusza zasady postępowania określone w art. 122 OP- a nie podjęcie przez organy wszelkich niezbędnych działań w celu wyjaśnienia sprawy - skutkowało wadliwym ustaleniem stanu faktycznego. Izba Skarbowa nie uwzględniła zarzutów odwołania i decyzją z dnia [...] nr [...] - utrzymała w mocy rozstrzygnięcie Inspektora wskazując, iż odliczenie podatku naliczonego jakkolwiek jest prawem podatnika, to jednak oparte jest na pewnych warunkach, ich spełnienie gwarantuje możliwość odliczenia podatku. Warunki powyższe to m.in. zaistnienie sprzedaży oraz posiadanie kopii faktury przez zbywcę. Konstrukcja podatku od towarów i usług jest ukształtowana tak, że ryzyko doboru kontrahenta obciąża podatnika. Stąd w niniejszej sprawie Inspektor przeprowadził szereg kontroli także u kontrahentów Skarżącej, zaś materiał z tych kontroli został włączony do akt sprawy i zapoznano z nim stronę. Powyższe ustalenia potwierdziły, iż pomimo formalnej poprawności dokumentacji księgowej prowadzonej przez skarżącą nie zostały spełnione ww. przesłanki warunkujące odliczenie podatku naliczonego w związku z powyższym ustalenia Inspektora należało uznać za zgodne z prawem a zarzut naruszenia art. 122 Ordynacji podatkowej za bezzasadny. W złożonej skardze strona domaga się uchylenia zaskarżonej decyzji powołując się na fakt rzetelnego prowadzenia dokumentacji księgowej zarówno dla potrzeb podatku od towarów i usług jak i dla potrzeb podatku dochodowego. Zarzuca bezpodstawne zakwestionowanie prawa do odliczenia podatku naliczonego w oparciu o faktury od J. P., który jak twierdzi strona, okazał jej rejestr sprzedaży, deklarację oraz wyciągi bankowe potwierdzające zapłatę za towar. Spełnione zostały tym samym warunki do odliczenia podatku naliczonego przez skarżącą. W jej ocenie, także działalność firmy C i innych nie może mieć wpływu na rozliczenie skarżącej, bowiem podmiot ten nie był stroną jej transakcji. Kontrola wszystkich ogniw poprzedzających sprzedawcę jest absurdem, który uniemożliwia normalne wykonywanie działalności gospodarczej. W żądaniu skargi - wniosła o uchylenie skarżonej decyzji. Pismem z dnia [...] A. J., podając się za pełnomocnika skarżącej wniósł nowe zarzuty. Wzywany przez WSA do uzupełnienia braków formalnych, nie dołączył pełnomocnictwa do akt sprawy, nie przedłożył go też na rozprawie. W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa wniosła o jej oddalenie, z argumentacją jak dotychczas. Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) w art. 97 § 1 stanowi, że "Sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi". Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, w rozważaniach nad stanem faktycznym i prawnym sprawy objętej zarzutami skargi uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, mimo że tylko część jej zarzutów jest zasadna. Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), stanowiąc w przepisie § 1 ust. 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Uchylenie decyzji może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy wydanie zaskarżonej decyzji nastąpiło w wyniku naruszenia prawa materialnego lub procesowego, które to naruszenie miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Decyzja będąca przedmiotem oceny Sądu pod względem legalności, dotknięta jest właśnie wadą naruszenia prawa materialnego-art.19 ustawy o podatku od towarów i usług (...) z uwagi na zastosowanie w sprawie § 54 ust.4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów z 15 grudnia 1997 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług - stąd konieczne było wyeliminowanie skarżonego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego. Zaskarżoną decyzją organy podatkowe pozbawiły skarżącą prawa do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony w kwocie [...] wynikający z zakwestionowanych w toku postępowania kontrolnego faktur, wskazując, że brak kopii faktur u wystawcy tj. w firmie B - J. P. z L., wyklucza możliwość obniżenia podatku należnego o wynikający z nich podatek naliczony w firmie M. J. Jakkolwiek zgromadzony przez organy orzekające w sprawie materiał dowodowy uprawniał do postawienia wniosku, że faktury w oparciu o które podatniczka obniżyła podatek, dokumentują czynności które nie zostały dokonane (art. 19 ustawy, w związku z § 54 ust.4 pkt 5 "a" rozporządzenia z 15.12.1997 r.), to z uwagi na stwierdzony ponadto brak kopii u ich wystawcy, jako podstawę orzekania wskazały organy obok art. 19 ustawy o VAT, jedynie ten drugi zarzut, powołując § 54 ust.4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów z 15 grudnia 1997 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług. Oceniając zatem legalność decyzji wydanej w oparciu o art. 19 ustawy o podatku od towarów i usług, ten właśnie zarzut należy uwzględnić jako podstawę przyjętych przez organy konsekwencji fiskalnych. Odnosząc się do faktur nie potwierdzonych kopią u zbywcy, wskazać należy na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 kwietnia 2004 r. sygn. K 24/03 (Rzeczpospolita z dnia 28.04.2004 r.), w którym Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż § 48 ust. 4 pkt. 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 marca 2002 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług - jest niezgodny z art. 92 i art. 217 Konstytucji, bowiem narusza zasadę prymatu ustawy wobec aktów niższego rzędu. Minister Finansów bowiem, korzystając z upoważnienia ustawowego, wydał przepisy, w których rozszerzył ustawowe ograniczenie prawa do odliczenia podatku lub zwrotu podatku naliczonego. Wychodząc poza granice art. 19 ustawy o podatku od towarów i usług, ograniczył prawo do odliczenia podatku, gdy oryginał faktury stanowiącej podstawę tego odliczenia nie jest potwierdzony kopią u sprzedawcy. Będący przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego przepis § 48 ust. 4 pkt. 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 marca 2002 r. jest odpowiednikiem obowiązującego w stanie prawnym rozpatrywanej sprawy - przepisu § 54 ust. 4 pkt. 2 rozporządzenia z dnia 15 grudnia 1997 r. stąd orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, ma istotne znaczenie w sprawie będącej przedmiotem skargi. W analizowanym § 54 ust.4 rozporządzenia z 15.12.1997 r. Minister Finansów zmienił więc faktycznie, ustawowy stan prawny wyrażony normą art. 19 ust. l i ust.2 ustawy, określając przypadki kiedy faktura nie stanowi podstawy do odliczenia podatku naliczonego. Zauważyć zatem należy, że "modyfikując" w powyższy sposób regulacje prawne ustawy podatkowej Minister Finansów działał, w niniejszym przedmiocie, bez upoważnienia ustawowego. Upoważnienia takiego nie przewiduje art. 19 ustawy o podatku od towarów i usług(...), nie powołuje się na nie nawet badane w tym zakresie rozporządzenie. Minister Finansów, regulując w rozporządzeniu materię co do której nie posiadał delegacji ustawowej - naruszył zdaniem Sądu, przepisy Konstytucji RP, w szczególności jej art.92 ust. l który stanowi, że rozporządzenia są wydawane na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania. Tak wydany, bez upoważnienia ustawowego - § 54 ust. 4 pkt 2 w/w rozporządzenia, jako wydany z naruszeniem delegacji ustawy o podatku od towarów i usług, a w konsekwencji z naruszeniem art. 92 Konstytucji, nie mógł stanowić podstawy prawnej zaskarżonej decyzji, stąd na mocy art. 178 ust. l Konstytucji - który stanowi, że sędziowie w sprawowaniu swego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji i ustawom - Sąd odmówił zastosowania w sprawie, naruszającego Konstytucję przepisu rozporządzenia. Ograniczenie prawa do odliczenia podatku można wywodzić jedynie z treści art. 19 ustawy i przepisów wydanych w granicach delegacji ustawowej. Zatem jedynie "nie dokonanie czynności" (tj. przypadek określony w § 54 ust.4 pkt 5 "a" rozporządzenia) mieści się w normie art.19 ustawy, zaś "brak kopii faktury u sprzedawcy" tj. sytuacja określona w § 54 ust.4 pkt 2 w/w rozporządzenia, nie uzasadnia przyjętego przez organy orzekające w sprawie rozstrzygnięcia wydanego na podstawie art.19 ustawy o podatku od towarów i usług. Jakkolwiek organy te przy wydawaniu spornej decyzji, nie popełniły błędu stosując pozostające w obrocie prawnym przepisy rozporządzenia, a dodatkowo orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego zapadło już po wydaniu zaskarżonej decyzji, to jednak ze względu na zawarte w art.178 Konstytucji uprawnienie Sądu do odmowy stosowania przepisów sprzecznych z Konstytucją,- Sąd kierując się zasadą legalizmu - odmówił akceptacji dla stosowania przepisów naruszających prawo a za taki uznać należy wydany bez upoważnienia ustawowego § 54 ust.4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów z 15.12.1997 r. w sprawie wykonania przepisów ustawy o podatku od towarów i usług(...). Ponadto, zaskarżoną decyzją organy podatkowe pozbawiły też skarżącą prawa do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony wynikający z zakwestionowanych w toku postępowania faktur: nr [...] z dnia [...] nr [...] z dnia [...] i nr [...] z dnia [...] z naliczonym podatkiem VAT łącznie w kwocie [...] -wystawionych przez firmę B J. P. Organy wskazały, że czynności udokumentowane tymi fakturami nie zostały dokonane, co w świetle art.19 ust.l ustawy o podatku od towarów i usług , w związku z wystąpieniem okoliczności których dotyczy przepis § 54 ust. 4 pkt. 5 lit. "a" rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 15.12.1997 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług... (Dz. U. Nr 156, poz. 1024), przesądza o braku możliwości obniżenia podatku należnego o wynikający z nich podatek naliczony w firmie skarżącej. Zgodnie z art.19 ustawy z dnia 8 stycznia 199 r. o podatku od towarów i usług..(Dz.U. nr 11, poz. 50 ze zm.), podatnikowi przysługuje prawo obniżenia podatku należnego o podatek naliczony przy nabyciu towarów i usług. W myśl zaś § 54 ust.4 pkt 5 lit.a rozporządzenia Ministra Finansów z 15 grudnia 1997 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług...(Dz. U. nr 156, poz.1024 ze zm.), w przypadku gdy wystawiono faktury stwierdzające czynności, które nie zostały dokonane, faktury te nie stanowią podstawy do obniżenia podatku należnego. Istotne jest zatem aby faktura stanowiąc podstawę do odliczenia, dokumentowała czynność realną nabycia (zbycia) towarów, w przeciwnym przypadku odliczenie nie będzie możliwe. Uprawnienie do odliczenia podatku i jego uwarunkowania zapisane zostały w przepisach art.19 ustawy, którą w uzasadnieniu podjętych decyzji powołały orzekające w sprawie organy obu instancji. Art. 32 ustawy o podatku od towarów i usług stanowi, iż podatnicy wystawiają fakturę, dokumentując, jak wynika z konstrukcji przepisu, dokonaną czynność opodatkowaną. Faktura jest dokumentem księgowym, którego zasadniczą funkcją jest udokumentowanie transakcji i umożliwienie poprawnego ujęcia jej w księgach zarówno sprzedawcy jak i nabywcy. Wystawienie faktury dokumentującej sprzedaż jest jednym z podstawowych zdarzeń rodzących obowiązek podatkowy (art. 6 ust. 4 ustawy o podatku od towarów i usług), a także jest ona tym dokumentem, który umożliwia podatnikowi - nabywcy towaru lub usługi - odliczenie podatku naliczonego (art. 19 ww. ustawy). Jedną z podstawowych czynności podlegających opodatkowaniu jest sprzedaż towaru. Umowa sprzedaży jest czynnością cywilnoprawną uregulowaną w art. 535 kodeksu cywilnego. Dla potrzeb podatku od towarów i usług przedmiotem opodatkowania jest sprzedaż towarów w rozumieniu art. 4 ustawy VAT. Tak więc faktura dokumentująca sprzedaż, w wyniku której nie doszło do wydania towaru przez sprzedawcę i do jego odebrania przez zbywcę, jest fakturą nie dokumentującą rzeczywistej sprzedaży i jest bezskuteczna prawnie, a w związku z tym nie może wywołać żadnych skutków podatkowych zarówno u jej wystawcy jak i odbiorcy. Odnosząc powyższe do rozpatrywanego stanu faktycznego wskazać należy, iż w lipcu 1998 r. skarżąca odliczyła podatek naliczony z faktur otrzymanych od J. P., który "sprzedany" firmie A złom - "zakupił" od D. R. Jak wykazało szeroko przeprowadzone postępowanie dowodowe, transakcje te polegały na faktycznym obrocie jedynie fakturami, zaś obrót złomem był fikcją. Ustalenia te potwierdzają, że również przedmiotowe faktury otrzymane przez podatniczkę z firmy J. P. nie dokumentują rzeczywistego zakupu złomu, nie mógł on bowiem sprzedać złomu, którego nie posiadał jego "dostawca" tj. C. Wprowadzał on dalej do obiegu fikcyjne faktury dokumentujące nie dokonane w rzeczywistości transakcje, co zostało potwierdzone w sposób wiarygodny materiałami z kontroli firm uczestniczących w łańcuszku podmiotów wystawiających faktury na sprzedaż złomu, którego w rzeczywistości nie było. Potwierdza to zarówno materiał dowodowy z kontroli skarbowej nr [...] w firmie J. P., jak i kontroli firmy D. R. nr [...] - których wyciągi z "Protokołu kontroli i badania dokumentów" zostały włączone jako dowody w sprawie p. M. J. - postanowieniem z dnia [...] zgodnie z obowiązującą procedurą. Sąd podziela stanowisko zaprezentowane przez organy podatkowe w decyzji wydanej na podstawie art.19 ustawy, że faktury opisane w zaskarżonej decyzji, dokumentują czynności które nie zostały dokonane, a zatem M. J. nie "nabyła" towaru, która to czynność jako realnie dokonana warunkuje w świetle art.19 ust 1 i 2 ustawy obniżenie podatku należnego o podatek naliczony. Poza sporem w sprawie jest iż zakwestionowane faktury dotyczy złomu którego jedynym dostawcą - za pośrednictwem J. P. była firma C D. R. Firma ta jak wykazało postępowanie w 1998 r. nie prowadziła żadnej działalności gospodarczej, nie prowadziła urządzeń księgowych ani ewidencji VAT i nie składała deklaracji VAT-7 za 1998 r. Nie dokonywała też wpłat podatku od towarów i usług za 1998 r. do urzędu skarbowego. Ponadto nie wynajmowała pomieszczeń do prowadzenia działalności, a pod adresami wskazanymi, działalność nie była prowadzona. Nie zatrudniała też pracowników i nie posiadała (ani nie wynajmowała) środków transportu ani sprzętu potrzebnego przy tego rodzaju działalności i w rozmiarach jakie wynikają z ujawnionych faktur. Mimo podjęcia wszelkich środków w celu uzyskania od p. D. R. dokumentacji źródłowej jego firmy, nie okazał on żadnych dowodów potwierdzających prowadzenie działalności w 1998 r. Okoliczności te są wystarczające dla uznania, że C, jako pierwszy w łańcuszku podmiotów wystawiających "puste" faktury, nie mógł dokonać w tym okresie rzeczywistej sprzedaży towarów, to zaś wykluczało rzeczywisty obrót złomem u kolejnego z powiązanych podmiotów Organy kontroli skarbowej zgodnie z prawem i obowiązującymi procedurami wykorzystały w postępowaniu materiały z kontroli firm kontrahentów, bądź ich partnerów handlowych. Jak wynika ze zgromadzonego materiału, dotyczącego firmy C - firma ta w 1998 r. nie sprzedawała złomu a jedynie wystawiała "puste faktury" z wykazanym w nich podatkiem naliczonym. Z formalnego punktu widzenia zatem faktury wystawione przez tenże podmiot potwierdzają transakcje, które nie zostały dokonane. Konsekwencją powyższego jest jak to trafnie przyjęły organy podatkowe, iż nie tylko bezpośredni odbiorca wspomnianych faktur nie posiada dowodu transakcji, ale także kolejny podmiot gospodarczy wchodzący w posiadanie faktur VAT wystawionych w następstwie fałszywych dokumentów obrotu gospodarczego dowodu takiego nie posiada. Wbrew twierdzeniom strony zawartym w skardze, "nabywała" ona towar od podmiotów, które jak się okazało wczesnej tegoż towaru nie nabyły. Czynności kontrolne przeprowadzone u kontrahentów wykazały, iż zakup towarów był fikcyjny, nigdy nie zaistniał, a rzeczywisty był tylko obrót fakturami. Za podjęty w granicach swobodnej oceny dowodów należy uznać wniosek organów podatkowych, iż skoro podmiot wykazany w fakturze jako zbywca tego samego towaru (można mówić o tożsamości towaru bowiem jak wynika z akt sprawy faktura zakupu była tego samego lub następnego dnia przepisywana na fakturę zbytu) nie nabywał go faktycznie, to trudno uznać za wiarygodny fakt jego dalszej odprzedaży. Z tego też względu przyznać należy rację organom podatkowym oceniającym zakwestionowaną fakturę jako stwierdzającą czynności, które nie zostały dokonane, a więc czynność fikcyjną, konsekwencją czego, w oparciu o przepis art. 19 ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym - faktury pochodzące od w/w podmiotów nie stanowią podstawy do obniżenia podatku należnego o wynikający z nich podatek naliczony. Zarzuty wniesione przez A. J. w piśmie z [...] nie były przedmiotem oceny Sądu, bowiem podający się za pełnomocnika p. M. J., wzywany przez Sąd na piśmie oraz zobowiązany na rozprawie w dniu 14 lipca 2004 r. - nie przedłożył pełnomocnictwa w niniejszej sprawie. Z uwagi na naruszenie w sprawie będącej przedmiotem skargi - normy prawa materialnego, a to art. 19 ustawy o podatku od towarów i usług(...), w związku z zastosowaniem w sprawie niekonstytucyjnego przepisu § 54 ust.4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów z 15.12.1997 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy (...), konieczne było uchylenie zaskarżonej decyzji Izby Skarbowej we Wrocławiu z dnia [...] nr [...] i poprzedzającej ją decyzji Inspektora Kontroli Skarbowej w sprawie podatku od towarów i usług za lipiec 1998 r. na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. "a" powołanej na wstępie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z treścią art. 210 § 1 powołanej wyżej ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, strona traci uprawnienie do żądania zwrotu kosztów, jeżeli najpóźniej przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia nie zgłosi wniosku o przyznanie należnych kosztów. W rozpatrywanej sprawie Skarżąca wniosku takiego nie zgłosiła, w związku, czym Wojewódzki Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu kosztów.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 24.07.2026. · Źródło