I SA/Wr 1231/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Halina Betta po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące styczeń, kwiecień, maj, czerwiec i lipiec 2007 r. postanawia: I. przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie przewyższającej 500 (słownie: pięćset) złotych; II. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 1.486 zł, M. S., reprezentowana w postępowaniu sądowoadministracyjnym przez doradcę podatkowego, wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych sprawie w związku z pogorszeniem się jej sytuacji materialnej na skutek przymusowego wykonania jej zobowiązań podatkowych wynikających z decyzji organów podatkowych, w tym w drodze zajęcia składników jej majątku oraz rachunków bankowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca wskazała, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z mężem oraz pełnoletnim synem i jest właścicielką działki budowlanej o powierzchni 10 ar oraz garażu o powierzchni 20 m². W rubryce dochody wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym podała wynagrodzenie z umowy o pracę męża w kwocie 1.500 zł (brutto), rentę socjalną syna w kwocie 525,88 zł (brutto) oraz fakt ubiegania się o przyznanie jej zasiłku opiekuńczego. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca przesłała dokumenty, z których ponad oświadczone wcześniej fakty wynika, że skarżąca miesięczne wydatki swojego gospodarstwa domowego w kwocie 2.016,68 zł ponosi z wykazanych dochodów, ostatniego zasiłku dla bezrobotnych w kwocie 630 zł oraz dzięki pomocy rodziny. Dodatkowo M. S. dokonuje spłaty rat kredytu, zaciągniętego w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 1.000 zł miesięcznie. Skarżąca oświadczyła również, że środki finansowe na opłacenie usług profesjonalnego pełnomocnika pochodzą z wcześniej uzyskanych przez nią dochodów z działalności gospodarczej (pismo procesowe z dnia [...] r.). Z urzędu wskazać należy cztery okoliczności: po pierwsze, w aktualnie zawisłych przed Sądem spraw ze skargi M. S. (sygn. akt I SA/Wr 127/10 i 128/10) została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skarg kasacyjnych w łącznej kwocie 7.572 zł, po drugie, w obu tych sprawach skarżąca uiściła wpis sądowy od skargi w łącznej kwocie 4.000 zł (wpłaty z dnia 4 czerwca 2010 r.) oraz opłaty kancelaryjne w łącznej kwocie 200 zł, po trzecie, w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 990/10 skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 1.500 zł, natomiast w sprawie z jej skargi zarejestrowanej pod sygn. akt I SA/Wr 1025/09 uiszczone zostały opłaty sądowe w łącznej kwocie 5.413 zł. Postanowieniem z dnia [...] r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu przyznał stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym, tj. zwalniając od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w części przekraczającej 1.000 zł. Powyższe orzeczenie stało się przedmiotem sprzeciwu, w którym pełnomocnik wnioskodawcy zauważył, iż środki posiadane przez jego mocodawczynię zostały wydatkowane na uiszczenie kosztów sądowych, podczas gdy pozostałe kwoty zostały zabezpieczone w postępowaniu egzekucyjnym. Z uwagi na brak środków pieniężnych odmowa udzielenia prawa pomocy spowoduje, że strona utraci możliwość rozpoznania swej sprawy przez sąd. Skarżąca dodała, iż 16 listopada 2010 r. wykreślono ją z ewidencji podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. W dalszej części uzasadnienia wniosku powołano okoliczności dotyczące zasadności żądania uchylenia zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: ppsa), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd, mając na uwadze zebrany materiał, ponownie rozpoznał zatem wniosek strony o przyznanie jej prawa pomocy, stosując przepisy regulujące kwestie przyznania prawa pomocy. Art. 243 § 1 zd. 1 ppsa stanowi, że prawo pomocy może zostać przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Stosownie do art. 245 § 1 ppsa prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje – stosownie do art. 245 § 2 powołanej wyżej ustawy procesowej - zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje – zgodnie z § 3 tego samego artykułu - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z uregulowania zawartego w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ppsa wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie, częściowym natomiast - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ppsa, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie od kosztów postępowania stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku przez podmiot, który zamierza dochodzić swoich praw na drodze postępowania sądowego. W konsekwencji przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy, obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wskazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Podstawowe znaczenie dla zakresu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy, co wynika z brzmienia powołanego art. 243 § 1 zd. 1 ppsa, posiada wniosek skarżącego, gdyż wyznacza on granice prawa pomocy jakie może zostać przyznane skarżącemu. W niniejszej sprawie skarżący wnioskował o zwolnienie od kosztów sądowych, a zatem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. W tych też okolicznościach, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, przyznanie prawa pomocy w żądanym przez skarżącego zakresie, wymagało wykazania przez niego, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Przy tym na uwadze należy mieć, iż orzekając w zakresie przyznania prawa pomocy Sąd obowiązany jest wyważyć zarówno interes Państwa, tj. wszystkich obywateli, jak i strony skarżącej (E. Ruśkowski – Glosa do postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 1995 r., sygn. III ARN 75/94 – Glosa z 1995 r., nr 7, s. 14). Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy, Sąd zauważa, że strona nie jest pozbawiona możliwości zarobkowych, a członkowie gospodarstwa domowego, które tworzy uzyskują stałe dochody. Jak wynika z faktu uiszczenia opłat w innych sprawach, o powyżej powołanych sygnaturach oraz korzystania z usług pełnomocnika, strona jest również w posiadaniu środków, których nie wykazała w złożonym oświadczeniu, stanowiącym wniosek o przyznanie prawa pomocy. Tezie tej nie przeczy wyjaśnienie strony o zajęciu środków na rachunkach bankowych, gdyż jak wynika z okoliczności sprawy strony korzysta ze środków, które nie zostały ulokowane na rachunkach bankowych. Świadczy o tym fakt, że skarżąca dokonała wpłat z tytułu opłat sądowych i raty kredytu w łącznej kwocie 5.200 zł w okresie, gdy – wedle jej oświadczeń – źródłem utrzymania gospodarstwa domowego były jej zasiłek dla bezrobotnych, pensja męża i renta socjalna syna w łącznej kwocie 2.655,88 zł. Istotna jest również okoliczność, że uiszczenie opłaty – wpisu sądowego od wnoszonej skargi stanowi warunek niezbędny rozpoznania sprawy, tymczasem strona – niewątpliwie posiadając środki finansowe - zdecydowała o ich przeznaczeniu na opłacenie usług pełnomocnika, co nie jest niezbędne na obecnym etapie postępowania. Sąd nie neguje jednak, iż sytuacja finansowa strony i jej rodziny, pomimo uzyskiwania stałych dochodów, uzasadnia udzielenie wsparcia w zakresie zwolnienia od kosztów, jednakże nie w rozmiarze wnioskowanym przez stronę. Mając na uwadze – z jednej strony - wysokość dochodów rodziny, z drugiej natomiast fakt regulowania zobowiązań cywilnoprawnych, dotychczasową zdolność ponoszenia kosztów sądowych oraz korzystanie z usług pełnomocnika, Sąd uznał, iż zasadnym jest udzielenie pomocy w zakresie poniesienia ciężaru wpisu od skargi w kwocie powyżej 500 zł. Z tych względów i na podstawie powołanych przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu orzekł jak w sentencji.