I SA/Wr 1250/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 25 sierpnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za listopad 2009 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. We wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych G. B., reprezentowany przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu przez radcę prawnego, wskazał, że mieszka z żoną, z którą "pozostaje w rozdzielności majątkowej" i nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego oraz, że ciążą na nim liczne zobowiązania, w tym z tytułu kredytu na samochód w kwocie 75.000 zł, z tytułu dwóch kredytów obrotowych w łącznej kwocie 30.000 zł, z tytułu kredytu na działalność gospodarczą w kwocie 150.000 zł, z tytułu alimentów na pierwsze dziecko w kwocie 250 zł miesięcznie oraz z tytułu utrzymania syna w kwocie 500 zł miesięcznie. Podał, że zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej, nie uzyskuje żadnych dochodów, pozostaje bez pracy i próbuje podjąć działalność gospodarczą, co jednak jest niemożliwe z uwagi na zajęcie jego rachunków bankowych w ramach egzekucji należności podatkowych. Dalej argumentował, że nie jest w stanie spłacać kredytów i wydał wszystkie oszczędności, jakie udało mu się zgromadzić z dochodów uzyskanych w roku 2010. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z małoletnim synem, jest właścicielem samochodów Volkswagen Bus (rok produkcji 2000, szacowana wartość ok. 30.000 zł) i Autocysterny (rok produkcji 1995, szacowana wartość ok. 80.000 zł), stanowiących współwłasność A Banku. Z przesłanych wraz z wnioskiem dokumentów wynika, że na rachunku bankowym skarżącego w B Banku na podstawie zawiadomienia z dnia 19 lipca 2011 r. dokonano zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego łącznej kwoty 925.429 zł tytułem należności podatkowej, łącznej kwoty 181.426 zł tytułem odsetek za zwłokę oraz łącznej kwoty 66.411,60 zł tytułem kosztów egzekucyjnych; działalność gospodarcza wnioskodawcy została zawieszona od dnia 4 stycznia 2011 r. Z kolei z przesłanych na wezwanie dokumentów wynika, że skarżący w roku 2010 r. uzyskał dochód brutto w kwocie 126.933,58 zł (przy przychodach w kwocie 5.113.643,54 zł), na rachunku bankowym skarżącego dokonywane były w maju, czerwcu i lipcu 2011 r. operacje, w tym wpłaty własne w łącznej kwocie 11.500 zł, wpłaty dokonywane przez jego żonę w łącznej kwocie 5.500 zł i wpłata kwoty 1.518 zł z tytułu zwrotu należności oraz spłaty kredytów w łącznej kwocie 37.336,66 zł i oraz wpłaty na rzecz komornika sądowego w łącznej kwocie 900 zł. Na podstawie umowy kredytu gotówkowego na cele konsumpcyjne skarżący obecnie spłaca w ratach kredyt w kwocie 50.000 zł. W treści pisma procesowego z dnia 17 sierpnia 2011 r. skarżący oświadczył, że ponosi miesięcznie koszty utrzymania swojego dwuosobowego gospodarstwa domowego w kwocie 8.225 zł, planuje wznowić prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie obrotu paliwami z uwagi na wydanie dotychczas zgromadzonych oszczędności oraz, że zajęciu podlega obecnie jego rachunek bankowy inny niż rachunek bankowy, którego historię przedłożył do akt sprawy. Z urzędu wskazać trzeba dwie okoliczności: po pierwsze, zarządzeniem z dnia 1 sierpnia 2011 r. Zastępca Przewodniczącego Wydziału I Sądu wyznaczył w sprawie wpis sądowy od skargi w kwocie 2.000 zł, natomiast we wszystkich sprawach aktualnie zawisłych przed Sądem ze skarg G. B. (sygn. akt od I SA/Wr 1242/11 do I SA/Wr 1251/11) wyznaczone zostały wpisy sądowe w łącznej kwocie 16.231 zł; pod drugie, postanowieniami z dnia 19 lipca 2010 r. Sąd przyznał skarżącemu w sprawach o sygn. akt I SA/Wr 113/10 i I SA/Wr 114/10 prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie z wpisu sądowego od skargi. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2) ustawy procesowej). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem referendarza sądowego ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być relatywnie odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od tych kosztów zostałby przeniesiony. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych oparte jest na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad, referendarz sądowy doszedł do przekonania, odmiennie niż Sąd w wyżej wskazanych postanowieniach z dnia 19 lipca 2010r., że skarżący nie wykazał, że w jego sytuacji materialnej zaistniała przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Po pierwsze, wskazania wymaga, że sprawa zawisła przed Sądem jest związana z prowadzoną przez skarżącego działalnością gospodarczą. W kontekście wniosku o przyznanie prawa pomocy mającego umożliwić skarżącemu obronę jego interesu prawnego związanego z tą działalnością istotne dla oceny zasadności tego żądania jest prowadzenie przez skarżącego działalności gospodarczej bez zabezpieczenia środków na ewentualne koszty sądowe związane z ochroną własnego interesu prawnego przedsiębiorcy o charakterze cywilnoprawnym oraz publicznoprawnym, które znajdują przełożenie na konkretne kwoty pieniężne, proporcjonalne do rozmiarów prowadzonej działalności, określonych kwotą przychodów skarżącego za rok 2010 - 5.113.643,54 zł. Brak takiego zabezpieczenia, wynikający z autonomicznej decyzji skarżącego w zakresie planowania wydatków, nie może prowadzić do przeniesienia na budżet państwa kosztów ochrony jego osobistego interesu prawnego na skutek przyznania prawa pomocy w sprawach wszczętych przed sądem w tym celu. Jednocześnie winno się zaznaczyć, że niedopuszczalne jest przenoszenie na budżet państwa, a w konsekwencji na wszystkich jego obywateli, ciężaru negatywnych skutków (niemożności opłacania kosztów sądowych w sprawach dotyczących prywatnego interesu prawnego skarżącego) samodzielnie podjętej decyzji o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej, która stanowiła źródło znacznego dochodu skarżącego (w roku 2010 w kwocie brutto 126.933,58 zł). Jak wynika z pisma procesowego skarżącego z dnia 17 sierpnia 2011 r. przyczyną, dla której skarżący nie podejmował zawieszonej działalności, nie było zajęcie jego rachunku bankowego w ramach prowadzonej egzekucji. Zajęciu uległ bowiem inny rachunek bankowy skarżącego. Przyczyną tą było posiadanie oszczędności pozwalających na ponoszenie kosztów utrzymania, w tym kosztów ratalnej spłaty kredytów. Po drugie, podany w zeznaniu dochód osiągnięty przez skarżącego w roku 2010 stanowi znaczącą kwotę, której posiadanie, zdaniem referendarza sądowego, pozwala na przyznanie prawa pomocy jedynie w sytuacji, gdy wnioskodawca przedstawi istotne, obiektywne powody przeznaczenia zgromadzonych środków pieniężnych na inne cele niż opłacenie kosztów sądowych. Tymczasem w sprawie skarżący takich okoliczności nie przedstawił. Po trzecie, nie może odnieść zamierzonego skutku argumentacja w zakresie wyłączenia ustroju małżeńskiej wspólności majątkowej między skarżącym i jego żoną. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie zniosło bowiem obowiązku wynikającego z art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. nr 9 poz. 59 ze zm.), który nakazuje obojgu małżonkom przyczynianie się do zaspokajania potrzeb rodziny, według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych. W tej sytuacji nawet istnienie takiej rozdzielności nie zwalnia małżonków z obowiązku łożenia na utrzymanie współmałżonka, który znajduje się w gorszej sytuacji materialnej, w tym np. nie posiada środków na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Dodatkowo, zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie (art. 87 Kodeksu), a wnioskodawcy, jeśli znajduje się w trudnej sytuacji materialnej (niedostatku), przysługuje (np. od żony) świadczenie alimentacyjne (art. 128 i art. 133 § 2 Kodeksu). Dlatego pomoc materialna udzielana przez żonę jest także brana pod uwagę przy ocenie jego zdolności ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i jego syna. Powyższe stwierdzenia mają tym większe znaczenie w sprawie, że żona skarżącego dokonuje wpłat gotówkowych na jego rachunek bankowy (w kwocie 5.500 zł w okresie od maja do lipca 2011 r.). Uzasadnione jest zatem przyjęcie, że skarżący korzysta i może nadal korzystać z pomocy materialnej udzielanej przez jego żonę. Na marginesie powyższych stwierdzeń zaznaczenia wymaga, że to strona skarżąca samodzielnie podjęła decyzję o sfinansowaniu udziału w sprawie w postępowaniu w pierwszej instancji profesjonalnego pełnomocnika w pierwszej kolejności, tj. przed zabezpieczeniem środków na opłacenie wpisu sądowego od wnoszonej skargi. Istotny w tym zakresie jest fakt, że dla wszczęcia postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji nie jest konieczny, w przeciwieństwie do uiszczenia wpisu sądowego, udział profesjonalnego pełnomocnika. W ocenie referendarza sądowego nie można przenosić na budżet państwa i ogół podatników ewentualnych konsekwencji wyboru dokonanego w przez stronę skarżącą w wyżej wskazanym zakresie, tj. braku środków pieniężnych na opłacenie kosztów sądowych (wpisu sądowego od skargi). Powyższe stwierdzenia prowadzą do wniosku, że skarżący miał i nadal posiada zdolność wygospodarowania środków pieniężnych, w drodze uzyskiwania dochodu lub wsparcia materialnego ze strony członków rodziny (żony), w celu ponoszenia kosztów sądowych we wszczętych z jego skarg sprawach bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy referendarz sądowy, działając na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.