I SA/Wr 1271/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. K.-N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od spadków i darowizn postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca, po wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł, wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych uzasadniając, że z prowadzonej działalności gospodarczej nie otrzymuje żadnego dochodu, a bieżące wydatki (w tym związane z kosztami leczenia własnego i męża) pokrywa z emerytury męża i ze świadczeń chorobowych, wypłacanych przez ZUS. Emerytura jest obciążona zajęciem przez bank w kwotach 853,63 zł i 386,84 zł, które stanowią raty kredytu zaciągniętego na pokrycie długów firmy. Tym samym pozostaje 251,31 zł. Mąż ponadto prowadzi działalność gospodarczą, która nie przynosi rzeczywistego dochodu, z powodu kontrahentów (strona wskazała na niezapłacone faktury w kwotach 57.458,16 zł, 26.910,33 zł, 127.929,62 zł). Sprawy są kolejno kierowane do sądu. Dodatkowo jeden z pracowników przyczynił się do ponadnormatywnego zużycia materiałów, co spowodowało zadłużenie w hurtowaniach, które wynosi 40.737,27 zł. W rezultacie strona nie posiada nadwyżek środków finansowych, a tym samym nie ma możliwości uiszczenia wpisu. W oświadczeniu i stanie rodzinnym, majątku o dochodach skarżąca podała, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem, posiada ½ domu, który wymaga kapitalnego remontu i nieruchomość rolną, 10,5 ha (ziemia V klasy). Posiada też dwa samochody: VW Caddy, rocznik 1999 i Fiat Ducato, rocznik 1996. Oboje z mężem uzyskują dochody z działalności gospodarczej, a ponadto skarżąca otrzymuje świadczenie chorobowe kwocie 1.240,33 zł, którą pokrywa zobowiązania związane z prowadzeniem działalności męża. Z kolei emerytura męża wynosi 1.491,78 zł (netto), a z działalności dochód księgowy – 7.000 zł, przy czym faktycznie nie został otrzymany z uwagi na nierzetelnych kontrahentów. Z dokumentów i oświadczeń dotyczących stanu finansowego, majątkowego i rodzinnego, przedłożonych na wezwanie skierowane na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej: p.p.s.a.), wynika, że w 2011 r. przychód z działalności gospodarczej wyniósł 1.832.317,60 zł i odnotowana została strata na poziomie 33.399,15 zł. W 2012 r. w ostatnich trzech miesiącach (sierpień, wrzesień, październik) osiągnięty został przychód w kwotach kolejno: 29.761,65 zł, 16.441,52 zł, 9.235,14 zł. Strata wyniosła średnio około 9.000 zł. Miesięczne wydatki małżonków wynoszą łącznie (poza wymienionymi wyżej ratami kredytowymi) około 1.500 zł, w tym na opłaty 500 zł, na żywność 500 zł, środki higieny 100 zł i na lekarstwa 400 zł. Źródłem ich finansowania jest emerytura i zasiłek chorobowy. Ponadto przedstawiony został wykaz zobowiązań wobec kontrahentów, ZUS, za media i z tytułu wynagrodzeń. Część zadłużeń została udokumentowana wezwaniami do zapłaty i tytułami wykonawczymi. Przedłożone zostały wydruki historii rachunków bankowych należących do skarżącej, sądowy nakaz zapłaty z czerwca 2012 r. na kwotę ponad 160.000 zł na rzecz kontrahenta męża skarżącej oraz decyzje z lutego 2012 r. o przyznaniu pomocy finansowej z tytułu wpierania gospodarowania na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania w wysokości 2.427,24 zł oraz płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w kwocie 12.481,84 zł. Przedstawione wyżej okoliczności nie dają podstaw do uwzględnienia przedmiotowego wniosku. Podstawą prawną rozpoznania wniosku jest regulacja zawarta w art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Stosownie do treści tych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zwrócić należy uwagę, że instytucja prawa pomocy, w tym zwolnienia od kosztów sądowych, ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Tymczasem sytuacja finansowa i majątkowa strony skarżącej nie jest na tyle trudna, aby poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie pociągało za sobą skutki uszczerbku na utrzymaniu jej rodziny. Przede wszystkim wskazać trzeba, że wpis od skargi, wyznaczony na kwotę 500 zł, stanowi zwykle w postępowaniu przed sądami administracyjnymi najwyższy koszt sądowy. Uzasadnione jest zatem przyjęcie tej kwoty za punkt odniesienia dla oceny możliwości płatniczych skarżącej. Wobec tego zwrócić należy w pierwszej kolejności uwagę, że działalność gospodarcza prowadzona pod nazwiskiem męża skarżącej przynosi wysokie przychody (w 2011 r. ponad 1.800.000 zł, w 2012 r. w podanych wyżej trzech miesiącach średnio około 18.000 zł). Natomiast fakt jednoczesnego odnotowania niskiego dochodu lub nawet straty jest tylko skutkiem ponoszenia wysokich kosztów uzyskania przychodów. Świadczy też o tym, że małżonkowie dysponowali środkami na ponoszenie tych kosztów. Poza tym zauważyć należy, że nadwyżka kosztów nad przychodem skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Uzyskiwanie niskiego dochodu nie oznacza jeszcze utraty możliwości płatniczych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienia NSA: z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11 oraz z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 260/08, dostępne na http://orzeczenia.nsa.gov.pl, postanowienie NSA z 24 czerwca 2008 r., I GZ 260/08, Lex nr 479125). W istocie, strona podała, że ma liczne niespłacone zobowiązania, jednakże zauważyć trzeba, że w znacznej większości zobowiązania te mają charakter prywatnoprawny. Koszty sądowe zaś są formą daniny publicznej i wobec tego rodzaju zobowiązań mają znaczenie priorytetowe. Dodatkowo, obok ciążących zobowiązań, skarżącej przysługują wierzytelności, których dochodzi na drodze sądowej i które także kształtują jej sytuację majątkową. Poza tym, niektórym informacjom udzielonym przez stronę nie można dać wiary. Na urzędowym formularzu wniosku strona podała, że prowadzi gospodarstwo domowe tylko z mężem. Natomiast z treści skargi oraz odpowiedzi na skargę wynika, że mieszka także z matką, która uzyskuje emeryturę w kwocie ponad 1.800 zł. Fakt ten z kolei ma istotne znaczenie dla oceny możliwości płatniczych wnioskującej, które są rozpatrywane nie tylko z punktu widzenia jej sytuacji finansowej i majątkowej, ale również rodzinnej. Skoro bowiem matka mieszka wspólnie z małżonkami i uzyskuje dochody, to z pewnością partycypuje też w wydatkach budżetu domowego. Dalej, strona wymieniła w rubryce dotyczącej posiadanych nieruchomości przez nią i osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym ½ domu w O. i nieruchomość rolną. Jak się jednak okazuje z dokumentów przedłożonych na wezwanie (np. z tytułów wykonawczych wystawionych przez ZUS), mąż jest zameldowany we W. przy ul. N., gdzie ma zarejestrowaną firmę. Na decyzjach o przyznanych płatnościach w związku z posiadaną nieruchomością jest jeszcze inny adres – we W. przy ul. Ż.. Co za tym idzie, w wątpliwość należy poddać złożone na urzędowym formularzu oświadczenie o posiadanym majątku przez osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie. Odnośnie wydatków ponoszonych miesięcznie, jako mało wiarygodną należy ocenić kwotę przeznaczaną na wyżywienie dwóch osób – przy obecnych cenach żywności wręcz niemożliwe jest wydatkowanie w tym względzie zaledwie 500 zł. Dodać trzeba końcowo, że nie wszystkie dokumenty, o które strona była wzywana, zostały przedłożone. Mianowicie brak jest historii rachunku bankowego związanego z działalnością gospodarczą męża. A taki niewątpliwie istnieje, co wynika z przedłożonych wydruków bankowych. Reasumując, strona nie wykazała w sposób wiarygodny, że nie jest w stanie pozyskać kwoty 500 zł oraz środków na ewentualne przyszłe koszty sądowe bez uszczerbku dla koniecznego utrzymanie jej rodziny. Wobec powyższego, na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.