I SA/Wr 13/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marta Semiczek (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Sędzia WSA Jadwiga Danuta Mróz, , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 31 maja 2016 r. przy udziale sprawy ze skargi G. H. i M. H. wspólników "A" s. c. z/s w G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie określenia dłużnikowi zajętej wierzytelności wysokości nieprzekazanej kwoty I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza na rzecz skarżącej od Dyrektora Izby Skarbowej we W. kwotę 557 ( pięćset pięćdziesiąt siedem ) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Postanowieniem z dnia [...] r. (nr [...]), skierowanym do "A" G. H., M. H. s.c. z/s w G., jako dłużnika zajętej wierzytelności, Naczelnik Urzędu Skarbowego W.-[...] działając na podstawie art. 71a § 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2014 r., poz. 1617, dalej w skrócie – u.p.e.a.) określił wysokość nieprzekazanej przez spółkę kwoty w wysokości 82.909 zł, która stanowiła przedmiot zajęcia (dokonanego zawiadomieniem z dnia 16 kwietnia 2014 r.) w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec spółki "B" sp. z o.o. "C" s.k.a. W zażaleniu wywiedzionym od tego postanowienia spółka podniosła, że zajęte wierzytelności w stosunku, do których wydano zaskarżone postanowienie są przedmiotem sporu sądowego pomiędzy "A" G. H., M. H. s.c. a zobowiązanym (dłużnikiem) w postępowaniu egzekucyjnym, tj. "B" sp. z o.o. "C" s.k.a., która aktualnie działa pod nazwą "D" sp. z o.o. "E" sp. komandytowo-akcyjna. Jak wynika z treści zażalenia, w procesie tym powód – "D" sp. z o.o. "E" sp. komandytowo-akcyjna dochodzi (jako wierzyciel) od "A" G. H., M. H. s.c. wierzytelności będących przedmiotem zajęcia w niniejszym postępowaniu egzekucyjnym, a których to roszczeń spółka cywilna nie uznaje. Dodatkowo strona wskazała, że wcześniejsze uznanie tych wierzytelności przez G. H. było nieskuteczne wobec faktu, że nie przysługiwało mu prawo do samodzielnego reprezentowania "A" G. H., M. H. s.c. Zgodnie z umową spółki (§ 7 ust. 4 umowy), do reprezentowania spółki konieczne jest łączne działanie obojga wspólników, tj. G. H. i M. H. Łączna reprezentacja spółki przez wspólników dotyczy nie tylko zawierania umów, ale także wszelkiej reprezentacji spółki przed podmiotami trzecimi, w tym, obejmującej składanie oświadczeń w zakresie uznania długu. W podsumowaniu stwierdziła, że dopiero prawomocne zakończenie postępowania sądowego może przesądzić o istnieniu spornych wierzytelności, a do tego czasu, trzeciodłużnik, tj. "A" G. H., M. H. s.c. ma prawo do powstrzymania się z wypłatą spornych świadczeń w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego wobec "B" sp. z o.o. "C" s.k.a. (obecnie - "D" sp. z o.o. "E" sp. komandytowo-akcyjna). Postanowieniem z dnia [...] r. (nr [...]) Dyrektor Izby Skarbowej we W. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego W.-[...]. W jego uzasadnieniu Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że zastosowanie art. 71a § 9 u.p.e.a. wymaga łącznego spełnienia dwóch przesłanek, tj. dłużnik zajętej wierzytelności musi uchylać się od przekazania organowi egzekucyjnemu należności pieniężnej zajętej w toku postępowania egzekucyjnego, a nadto, uchylanie to musi mieć charakter bezprawny. W ocenie organu należność pieniężna o jakiej mowa w zaskarżonym postanowieniu została uznana przez spółkę (pismem, które wpłynęło do organu egzekucyjnego w dniu 1 sierpnia 2014 r.), a następnie, w toku kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego (w dniu 5 maja 2015 r.) przez G. H. Dalej wskazał organ odwoławczy, że dłużnik zajętej wierzytelności nie tylko nie kwestionował istnienia tej wierzytelności, ale i zobowiązał się do realizacji zajęcia po uzyskaniu kredytu bankowego. Okoliczności te uznał Dyrektor Izby Skarbowej we W. za dające podstawę do uznania, że uchylenie się dłużnika zajętej wierzytelności ("A" G. H., M. H. s.c.) od przekazania tej wierzytelności organowi egzekucyjnemu miało charakter bezprawny albowiem zajęta wierzytelność była bezsporna i uznana przez spółkę. Odnosząc się do treści zażalenia organ odwoławczy stwierdził, że zarzut spornego charakteru zajętej wierzytelności, jak również, negowanie skutków uznania tej wierzytelności przez dłużnika zajętej wierzytelności nastąpiło dopiero na etapie kwestionowania postanowienia wydanego w trybie art. 71a § 9 u.p.e.a. Nadto zarzucił, że dłużnik zajętej wierzytelności nie udowodnił okoliczności na które powołał się w zażaleniu. W ocenie organu ze zgromadzonych w sprawie dokumentów nie wynika aby "D" sp. z o.o. "E" s.k.a. była tym podmiotem, który wcześniej funkcjonował w obrocie gospodarczym pod firmą "B" sp. z o.o. "C" s.k.a. Zdaniem organu odwoławczego działający w imieniu spółki cywilnej G. H. w sposób jednoznaczny uznał zajętą wierzytelność i zobowiązał się do przekazania zajętych środków pieniężnych organowi egzekucyjnemu. Dyrektor Izby Skarbowej podał w wątpliwość późniejszą argumentację spółki, zmierzającą do wykazania, że w chwili składania tego oświadczenia G. H. nie miał umocowania do samodzielnej reprezentacji podmiotu w imieniu którego działał. Jak podkreślił, trudno wyobrazić sobie sytuację, że profesjonalny uczestnik obrotu gospodarczego (wspólnik dwuosobowej spółki cywilnej) nie zna zasad reprezentacji jakie obowiązują w prowadzonej przez niego spółce. Dodatkowo podniósł, że jednoosobowo działał G. H. w imieniu spółki także składając (w dniu 29 lipca 2015 r.) deklarację VAT za II kwartał 2015 r. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wspólnicy spółki cywilnej "A", tj. G. H. i M. H. wnieśli o stwierdzenie nieważności zaskarżonego postanowienia (jako skierowanego do podmiotu niebędącego stroną w sprawie), ewentualnie, o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia, a nadto, o zasądzenie od Dyrektora Izby Skarbowej we W. na rzecz skarżących zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Formułując zarzuty skargi skarżący wskazali na naruszenie następujących przepisów prawa: 1. przepisu art. 29 oraz art. 30 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 1960 r., Nr 30, poz. 168, dalej w skrócie - k.p.a.) w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez przyjęcie, że spółka cywilna posiada w postępowaniu egzekucyjnym zdolność prawną oraz zdolność do czynności prawnych; 2. przepisu art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwego postanowienia organu pierwszej instancji na mocy, którego określono "A" G. H. M. H. s.c. jako dłużnikowi zajętej nieruchomości nieprzekazaną kwotę w wysokości 82.909 zł, podczas gdy skarżący mieli prawo uchylić się od przekazania ww. kwoty organowi egzekucyjnemu z uwagi na sporny charakter tej wierzytelności. W ich rozwinięciu skarżący podnieśli, że w toku toczącego się postępowania zarówno przed organem I, jak i II instancji wszelka korespondencja była kierowana do spółki "A" G. H., M. H. s.c., zamiast do jej wspólników. Powołując się na treść art. 29 i art. 30 § 1 k.p.a. (znajdujących zastosowanie w sprawie na mocy odesłania z art. 18 u.p.e.a.), wykładanych w nawiązaniu do treści art. 8, art. 33 oraz art. 331 k.c., skarżący zarzucili, że stroną postępowania administracyjnego (egzekucyjnego) mogą być osoby fizyczne, osoby prawne lub jednostki organizacyjne nieposiadające zdolności prawnej, którym przepis ustawy przyznaje zdolność prawną. Wskazując na powyższe skarżący zarzucili, że spółka cywilna nie jest jednostką organizacyjną wyposażoną w zdolność prawną, a zatem, nie przysługuje jej status strony w postępowaniu administracyjnym (egzekucyjnym). Charakteryzując istotę spółki cywilnej skarżący podkreślili, że spółka cywilna jest umową zawartą pomiędzy jej wspólnikami, a zatem nie może być odrębnym od jej wspólników podmiotem praw i obowiązków. Na tej podstawie uznali, że zaskarżone postanowienie dotknięte jest wadą nieważności w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a. albowiem zostało skierowane do podmiotu niebędącego stroną w sprawie. Niezależnie od przedstawionego zarzutu w skardze powtórzono również argumentację odwołania odnośnie do spornego charakteru zajętej wierzytelności, jak również, nieskuteczności uznania tej wierzytelności przez G. H. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej we W. wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie narusza prawo procesowe w stopniu uzasadniającym jego wyeliminowanie z obrotu prawnego. Trafnie zarzuca strona skarżąca, że postanowienie wydane w trybie art. 71a § 9 u.p.e.a. zostało skierowane do podmiotu niebędącego stroną w sprawie, tj. do spółki "A" G. H. M. H. s.c. z/s w G., zamiast prawidłowo, do wspólników tej spółki. Niedostrzeżenie tego uchybienia przez Dyrektora Izby Skarbowej we W. (który podobnie jak organ egzekucyjny I instancji stroną postępowania uczynił ww. spółkę cywilną) skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonego postanowienia już na tej tylko podstawie, a zatem w oderwaniu od pozostałych zarzutów skargi, a zmierzających do podważenia skuteczności uznania zajętej wierzytelności. Koncentrując się z tego powodu na kwestiach wyłącznie procesowych należy stwierdzić, że ocena podmiotowości w postępowaniu egzekucyjnym dokonywana być powinna, na mocy odesłania z art. 18 u.p.e.a., wedle kodeksu postępowania administracyjnego, którego przepisy znajdują "odpowiednie" zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym o ile ustawa egzekucyjna nie stanowi inaczej. Z przepisu art. 29 k.p.a. wynika, że w postępowaniu administracyjnym (a zatem również w postępowaniu egzekucyjnym) stronami mogą być osoby fizyczne i osoby prawne, a gdy chodzi o państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne i organizacje społeczne – również jednostki nie posiadające osobowości prawnej. Treść tego przepisu dopełnia art. 30 k.p.a., który w § 1 stanowi, że zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych stron ocenia się według przepisów prawa cywilnego, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.; w skrócie k.c.) stanowi z kolei w art. 33, że osobami prawnymi są Skarb Państwa i jednostki organizacyjne, którym przepisy szczególne przyznają osobowość prawną. Z treści art. 331 § 1 k.c. wynika nadto, że do jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną, stosuje się odpowiednio przepisy o osobach prawnych. Mając na uwadze swoisty charakter spółki cywilnej, której zasady funkcjonowania w obrocie prawnym są zdecydowanie odmienne od spółek osobowych uregulowanych w ustawie z dnia 15 czerwca 2000 r. Kodeks handlowy (Dz. U. z 2000 r., Nr 94, poz. 1037) należy zwrócić uwagę, że w przeciwieństwie do tych spółek, spółka cywilna nie posiada zdolności prawnej, a zatem nie można jej traktować jako jednostki organizacyjnej w rozumieniu powołanego wcześniej przepisu art. 331 § 1 k.c., do której zastosowanie znajdują odpowiednie przepisy o osobach prawnych. Należy podkreślić, że zdolność prawna jest to zdolność do tego, aby być podmiotem praw i obowiązków (por. Z. Radwański, Prawo cywilne - część ogólna, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 1997, s. 176). Biorąc pod uwagę, że przepis art. 30 § 1 k.p.a. ocenę zdolności prawnej nakazuje rozumieć zasadniczo według przepisów k.c., a przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (jako potencjalne przepisy szczególne do uregulowań k.c.) nie nadają spółce cywilnej zdolności prawnej w tym postępowaniu, to miarodajnym dla rozstrzygnięcia sporu podmiotowego w analizowanej sprawie będą przepisy kodeksu cywilnego, a ściślej, przepisy art. 860 – 875 k.c., bo one to właśnie odnoszą się do zasad funkcjonowania spółki cywilnej w obrocie cywilnoprawnym. Analiza tych przepisów nie pozostawia wątpliwości, że umowa spółki cywilnej, potocznie określana jako po prostu spółka cywilna, jest jedynie stosunkiem zobowiązaniowym między jej wspólnikami, który, w odróżnieniu od klasycznych stosunków zobowiązaniowych, odróżnia wyodrębniona, wspólna masa majątkowa (majątek wspólny spółki, pochodzący z wniesionych przez nich wkładów). Przez umowę spółki wspólnicy zobowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego przez działanie w sposób oznaczony w szczególności przez wniesienie wkładów (art. 860 § 1 k.c.). Umowa spółki zawsze tworzy między stronami trwałe stosunki zobowiązaniowe, nie kreuje natomiast podmiotu, któremu można by przeciwstawić podmiotowość prawną wspólników (por. Z. Radwański, J. Panowicz – Lipska, Zobowiązania – część szczegółowa, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 1998, s. 246 - 248). Brak odrębnej podmiotowości prawnej spółki cywilnej wyklucza zatem możliwość traktowania tej spółki w świetle przepisów k.c. jako jednostki organizacyjnej w rozumieniu art. 331 § 1 k.c., a zatem takiej, która została wyposażona w zdolność prawną. Dotychczasowe uwagi prowadzą do wniosku, że trafne są zarzuty skargi odnośnie do tego, że stroną w kontrolowanym postępowaniu nie mogła być spółka cywilna, lecz jej wspólnicy. Odnosząc się do stanowiska, jakie Dyrektor Izby Skarbowej we W. zawarł w odpowiedzi na skargę należy wyjaśnić, że okoliczność, iż spółka cywilna posiada na gruncie określonych ustaw podatkowych podmiotowość podatkowoprawną (uznawana jest za podatnika, jako jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej) nie może uzasadniać poglądu o powszechnym traktowaniu spółki cywilnej, jako odrębnego od jej wspólników podmiotu praw i obowiązków. Szczególne rozwiązania w omawianej kwestii odnieść należy, na zasadzie wyjątku od ogólnej reguły, do przepisów zawartych w ustawie o podatku od towarów i usług oraz ustawie o podatku akcyzowym, gdzie spółkę cywilną traktuje się jako podatnika tych podatków. Nie ma również racji Dyrektor Izby Skarbowej we W. zarzucając, że zarówno zaskarżone postanowienie, jak i pozostała korespondencja w sprawie została zaadresowana do wspólników spółki cywilnej, przez wymienienie ich z imienia i nazwiska w nazwie spółki cywilnej. Kwestia oznaczenia adresata na korespondencji procesowej ma charakter całkowicie wtórny dla oceny skutków działań organu egzekucyjnego albowiem istotne jest wyłącznie to, do kogo zaadresowano władcze rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego i kto w świetle tego rozstrzygnięcia oznaczony został jako adresat działań organu egzekucyjnego. Z sentencji postanowienia utrzymanego w mocy przez Dyrektora Izby Skarbowej we W. wynika natomiast jednoznacznie, że zobowiązanym z tytułu kwoty wskazanej w postanowieniu Naczelnika Urzędu Skarbowego W.-[...] z dnia [...] r. jest "A" G. H. M. H. s.c. z/s w G., a nie wspólnicy tej spółki. Mylnie również organ odwoławczy łączy kwestię uczynienia danego podmiotu stroną postępowania z przepisami dotyczącymi doręczeń. Z powodów wyżej wskazanych Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. dalej w skrócie – p.p.s.a.), uchylił zaskarżone postanowienie. W ocenie Sądu, wbrew stanowisku skargi, brak było podstaw do stwierdzenia nieważności kontrolowanego postanowienia na podstawie art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. (omyłkowo podanej w skardze jako zarzut z art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a.). Powołany przepis znajduje zastosowanie w sytuacji skierowania rozstrzygnięcia organu administracji do podmiotu, który na podstawie przepisów prawa materialnego nie może być w określonym stanie faktycznym podmiotem praw i obowiązków. W stanie sprawy, błędne określenie strony związane było z nieposiadaniem przez spółkę cywilną zdolności prawnej w postępowaniu egzekucyjnym. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. W toku ponownego rozpoznania sprawy Dyrektor Izby Skarbowej we W. zobowiązany jest uwzględnić przedstawione stanowisko Sądu.