I SA/Wr 1323/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Aleksandra Sędkowska po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 12 stycznia 2017 r. (sygn. akt I SA/Wr 1323/16) o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. z dnia [...] sierpnia 2016 r. Nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2014 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 12 stycznia 2017 r. (sygn. akt I SA/Wr 1323/16). W skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. z dnia 30 sierpnia 2016 r. (Nr [...]) skarżący A. F. zawarł wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W treści wniosku (złożonym na urzędowym formularzu) skarżący podał, że jest emerytem, zaś otrzymywane przez niego świadczenie emerytalne wynosi ok. 2000 zł. Gospodarstwo domowe prowadzi sam, w utrzymaniu pomaga mu syn. Miesięczne zobowiązania finansowe wnioskodawcy wynoszą kwotę 2.100 zł. Poza tym, z emerytury wnioskodawcy co miesiąc ściągana jest przez komornika kwota 600 zł w związku z zadłużeniem na kwotę 123.264,37 zł. Ze złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że posiada on nieruchomość rolną o powierzchni 7,7469 ha, nie ma zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Jego emerytura wynosi 1.960 zł, przy zobowiązaniach i stałych wydatkach takich jak: rata kredytu – 1400 zł, opłaty za media – ok. 400 zł, leczenie i rehabilitacja – ok. 300 zł, egzekucja komornicza – 600 zł. Jak wynika z akt sprawy, skierowane do skarżącego – w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) – wezwanie referendarza sądowego do nadesłania (w terminie 7 dni) kserokopii dodatkowych dokumentów i pisemnych wyjaśnień pozostało bez odpowiedzi. Wezwanie to dotyczyło przedstawienia: wyciągów ze wszystkich kont, lokat bankowych i kart kredytowych wnioskodawcy za ostatnie sześć miesięcy; dowodów potwierdzających wysokość wydatków związanych z utrzymaniem rodziny (opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, telewizję, podatek od nieruchomości, czynsz, raty pożyczek lub kredytów i inne) wraz z kwotowym zestawieniem tych wydatków); zeznania podatkowego za 2015 r.; ostatniej decyzji ustalającej podatek od nieruchomości i podatek rolny; dokumentów potwierdzających wysokość emerytury (odcinki emerytury, przelewy bankowe) w ciągu ostatnich trzech miesięcy; dokumentów potwierdzających zajęcia komornicze; wyjaśnienia, czy skarżący otrzymuje dopłaty z tytułu posiadania gruntów rolnych o powierzchni ponad 7ha; wyjaśnień co do tytułu prawnego do dwóch nieruchomości podanych w rubryce nr 2 formularza (tj. nieruchomości przy ul. D.w J.oraz przy ul. G.w J.); oświadczenia o posiadanych środkach transportu. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2017 r. (doręczonym 30 stycznia 2017 r.) referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie uznając, że skarżący nie wykazał przesłanek warunkujących pozytywne rozpoznanie wniosku. W ocenie referendarza sądowego, nieudzielenie przez skarżącego odpowiedzi na skierowane do niego wezwanie o przedłożenie dodatkowych dokumentów i oświadczeń uniemożliwiało zweryfikowanie informacji podanych we wniosku, a w konsekwencji, uniemożliwiało przeprowadzenie oceny rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawcy. Pismem z dnia 6 lutego 2017 r. skarżący złożył sprzeciw od tego postanowienia domagając się przyznania mu zwolnienia od kosztów sądowych co najmniej w części. Zdaniem skarżącego kwestionowane postanowienie jest dla niego krzywdzące i może pozbawić go prawa do sądu. Odwołując się do konstytucyjnej zasady prawa do sądu skarżący podkreślił, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom, dla których dostęp do sądu uniemożliwia brak środków finansowych na pokrycie wymaganych kosztów postępowania sądowego. W takiej sytuacji jest skarżący, dla którego zdobycie środków pieniężnych na sfinansowanie wymaganej opłaty jest praktycznie niemożliwe. Skarżący podkreślił, że jest emerytem i inwalidą. Podniósł, że toczą się przeciwko niemu postępowania komornicze. Zwrócił uwagę, że sprawa o sygn. akt I SA/Wr 1323/16 nie jest jedyną sprawą z jego udziałem przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu. Dodał, że nie posiada rachunków dokumentujących ponoszone przez niego wydatki albowiem nigdy ich nie zbierał. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, przyznaje się osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Po ponownym zbadaniu akt sprawy Sąd uznał, że zasadnie referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie. Składając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący domagał się przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z treści art. 246 § 1 pkt 2 w z zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a. wynika, że przesłanką przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w omawianym zakresie jest wykazanie przez wnioskodawcę, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tak też przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wykładany jest w orzecznictwie sądowym gdzie podkreśla się, że użyty w tym przepisie zwrot "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 stycznia 2015 r., II OZ 1394/14; dostępne na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl; dalej w skrócie - CBOSA). Z treści zaskarżonego postanowienia wynika, że odmowa przyznania skarżącemu prawa pomocy nastąpiła w związku z nieprzedstawieniem przez wnioskodawcę dokumentów i oświadczeń o jakie skarżący został wezwany w ramach postępowania uzupełniającego (art. 255 p.p.s.a.). Okoliczność tę uznał referendarz sądowy za uniemożliwiającą dokonanie oceny rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego. Sąd ocenę referendarza sądowego w pełni podziela uznając ją za prawidłową i nie naruszającą treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Uwzględniając wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy oczywistym jest, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy uprawniony jest do zweryfikowania danych przedstawionych przez wnioskodawcę. Temu m.in. służyć miało skierowane do strony - w trybie art. 255 p.p.s.a. - wezwanie na mocy którego skarżący został zobowiązany do przedstawienia m.in. zestawienia ponoszonych wydatków, dokumentów potwierdzających wysokość otrzymywanej emerytury (za ostatnie 3 miesiące), zeznania podatkowego za 2015 r., jak również, dokumentów potwierdzających zajęcie komornicze. Jednocześnie, bazując na treści złożonego wniosku, referendarz sądowy wezwał skarżącego do wyjaśnienia tytułów prawnych do nieruchomości położonej w J.przy ul. D.oraz w J.przy ul. G., nadto, do oświadczenia, czy skarżący otrzymuje dopłaty z tytułu posiadania gruntów rolnych o powierzchni przekraczających 7 ha. Wymaga podkreślenia, że skierowane do strony wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a. zostało podjęte po to, by umożliwić skarżącemu należyte uzasadnienie i uprawdopodobnienie wniosku. Zdaniem Sądu, podjęta przez referendarza sądowego czynność procesowa była niezbędna w okolicznościach analizowanej sprawy, w szczególności jeżeli zważyć na to, że skarżący poza samymi informacjami zamieszczonymi w treści formularza nie przedstawił praktycznie żadnych dokumentów potwierdzających dane wynikające z wniosku. Korespondowała także z treścią art. 255 p.p.s.a w myśl którego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Sąd podziela przy tym prezentowany w orzecznictwie sądowym pogląd, że oświadczenia oraz podniesione we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności powinny zostać poparte dokumentami lub dowodami przemawiającymi za zasadnością twierdzeń zawartych we wniosku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 listopada 2014 r., sygn. akt I GZ 518/14, dostępny na stronie CBOSA). W stanie faktycznym sprawy, skarżący, pomimo wezwania, nie tylko nie wykazał zadeklarowanej we wniosku wysokości świadczenia emerytalnego, ale i nie przedstawił żadnego dokumentu z którego by wynikało, że pobierane przez niego świadczenie emerytalne obciążone jest potrąceniami komorniczymi. Skarżący, pomimo wezwania, nie przedstawił również dowodów potwierdzających ponoszone wydatki, w tym wydatki związane z bieżącym utrzymaniem. Tymczasem przedstawienie już tylko wymienionych dokumentów pozwoliłoby nie tylko zweryfikować prawdziwość danych przedstawionych we wniosku, ale i ocenić realne możliwości płatnicze wnioskodawcy. Końcowo już tylko należy wskazać, że skarżący, pomimo wezwania, nie wyjaśnił również kwestii własności nieruchomości położonych w J. oraz w J., jak również tego, czy pobiera dopłaty z tytułu posiadania gruntów o powierzchni ponad 7 ha. Niewątpliwie, uzyskanie tych informacji stanowiłoby o dopełnieniu obrazu sytuacji majątkowej wnioskodawcy dla potrzeb oceny zasadności złożonego przez niego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W tych okolicznościach trafnie uznał referendarz sądowy, że zaniechanie niedopełnienie przez skarżącego obowiązków nałożonych na niego w toku postępowania uzupełniającego stanowi przeszkodę do pozytywnego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05, dostępne na CBOSA). Uznanie, że skarżący w istocie nie wykazał przesłanek do przyznania mu wnioskowanego prawa wykluczało – zdaniem Sądu - możliwość miarkowania zwolnienia od kosztów sądowych, chociażby poprzez udzielenie zwolnienia tylko od wpisu sądowego. Z tych samych względów (niewykazanie przesłanek z 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), o zasadności złożonego przez stronę wniosku nie mogła przesądzać okoliczność, że skarżący jest stroną także w postępowaniu sądowym zarejestrowanym pod sygn. akt I SA/Wr 134/17. Sąd zobowiązany jest uwzględnić łączną wysokość kosztów sądowych ciążących na wnioskodawcy jedynie w sytuacji gdy nie ma wątpliwości co do jego stanu majątkowego. Odnosząc się do argumentacji sprzeciwu Sąd końcowo wyjaśnia, że prawo do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości, zaś udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa, stąd dofinansowanie to powinno mieć miejsce jedynie w sytuacjach wyjątkowych, w których nie ma wątpliwości, że zdobycie środków finansowych na niezbędne koszty postępowania jest obiektywnie niemożliwe. Mając na uwadze przedstawioną argumentację, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, działając na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. postanowił utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie, o czym orzekł jak w sentencji.