I SA/Wr 1366/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Borońska po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. Ch. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący W. Ch. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując w uzasadnieniu wniosku, że na dzień 30 stycznia 2009 r. ciążyły na nim zaległości podatkowe z zakresu podatku dochodowego od osób fizycznych w kwotach 72.124,90 zł (odsetki – 59.024 zł), 11.881 zł i 465,10 zł (odsetki – 553 zł) oraz z tytułu podatku od towarów i usług w wysokości 135.493,80 zł (odsetki –136.606 zł). Ponadto jest zadłużony z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne na kwotę 16.262,89 zł. Wydatkuje 420 funtów na utrzymanie. Spłaca kredyt w [...], do spłaty którego pozostało 2.000 zł oraz raty na wykup mieszkania w wysokości 800 zł miesięcznie. Resztę pieniędzy przekazuje żonie na utrzymanie. Wspomniał również o wierzytelnościach prywatnoprawnych w wysokości 532,30 zł. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie żoną, z którą posiada mieszkanie o powierzchni [...] i nieruchomość rolną ([...]). Poza tym nie dysponuje żadnymi zasobami pieniężnymi ani przedmiotami o wartości powyżej 3.000 euro. Żona skarżącego pozostaje całkowicie na jego utrzymaniu. Wymieniona wyżej nieruchomość rolna należy do jej majątku odrębnego i nie przynosi jakichkolwiek dochodów. Wnioskodawca zakończył działalność gospodarczą w 2004 r., a jej wykreślenie z ewidencji nastąpiło 2008 r. Czynsz najmu w kwocie 700 zł w całości przekazuje na poczet zaległości podatkowych egzekwowanych w postępowaniu egzekucyjnym. Poza czynszem najmu w kwocie 700 zł dochód rodziny skarżącego stanowi jego wynagrodzenie z prac dorywczych w wysokości 1.000 funtów. Na wezwanie referendarza sądowego do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących stanu majątkowego i finansowego wnioskodawcy, odpowiedzi nie udzielono. W związku z tym referendarz przyjął do rozpoznania dokumenty i oświadczenia przedłożone przez skarżącego do wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 1382/09, w której również jest strona skarżącą. W sprawie tej złożono zeznanie o wysokości uzyskanego przychodu i należnego ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych w wysokości 3.500 zł. Ponadto skarżący oświadczył, że rozlicza się na terenie W. B. i w związku z tym nie złożył zeznania podatkowego za 2008 r. w polskich organach podatkowych. Dochód wynikający z przedłożonego zeznania pochodzi z czynszu najmu mieszkania przy ul. [...] we W., który został w całości zajęty przez organ egzekucyjny. Wskazał, że żona nie jest w stanie przedstawić dowodów ponoszonych opłat w zakreślonym w wezwaniu terminie. Podał, że wysokość i podstawa zadłużenia wynika z dokumentacji prowadzonego przez organ podatkowy postępowania egzekucyjnego. Posiada jedynie pojazd wskazany we wniosku o przyznanie ulgi podatkowej. Nieruchomość rolna jest utrzymywana przez żonę skarżącego tylko na cele ubezpieczenia rolniczego. Po rozpatrzeniu wniosku, referendarz sądowy postanowieniem z dnia [...]r. odmówił stronie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie od w/w postanowienia pełnomocnik skarżącego zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w wyniku dowolnego przyjęcia, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie opłacić kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie, w sytuacji gdy brak było podstaw do odmowy, albowiem w rzeczywistości skarżący nie dysponuje środkami pozwalającymi na poniesienie ww. kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny; art. 141 § 4 ustawy poprzez przedstawienie sprawy niezgodnie z rzeczywistością oraz ogólnikowego odniesienia się do motywów orzeczenia, a także naruszenie art. 45 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności w wyniku pozbawienia skarżącego przysługującego mu prawa do sądu wskutek odmowy przyznania prawa pomocy. Dodatkowo z akt administracyjnych oraz z treści odpowiedzi na skargę wynika, że skarżący na dzień złożenia wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych tj. w styczniu 2009 r., posiadał samochód marki [...] o wartości około 500 funtów, spłacał kredyt w [...], którego pozostało do spłaty około 2.000 zł oraz raty w wysokości 800 zł (na dzień złożenia wniosku pozostało do spłaty osiem rat). Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył co następuje: Na wstępie zauważyć należy, że wnioskodawca jest stroną postępowania przed tut. Sądem w 6 sprawach, tj. w sprawie niniejszej oraz I SA/Wr 1382/09 do I SA/Wr 1386/09. W każdej z nich, skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W sprawach o sygn. od I SA/Wr 1382/09 do I SA/Wr 1386/09, w których łączny wpis sądowy wynosi 2.500 zł, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu na skutek sprzeciwów od postanowień referendarza sądowego, postanowieniami z dnia [...]r. przyznał skarżącemu prawo pomocy w kwocie przekraczającej 200 zł. Orzeczenia te zostały zaskarżone do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia [...]r. odmawiającego przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. I tak, zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270; Nr 162 poz. 1692; Nr 94 poz. 788; Nr 169 poz. 1417 zwanej dalej u.p.s.a..) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosowanie do treści art. 245 § 1 u.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a przyznanie takiego prawa osobie fizycznej następuje w sytuacji, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 245 § 2 oraz art. 256 § 1 pkt 1 u.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od tych wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a przyznanie tego prawa osobie fizycznej jest uzależnione od wykazania, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania , bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny (art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 u.p.s.a.). Powołana regulacja stanowi odstępstwo od zasady wyrażonej w art. 199 u. p. s. a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. W rezultacie to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa. Wnioskodawca winien więc wykazać w sposób nie budzący wątpliwości, że zdobycie przez niego środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Przechodząc zatem do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w pierwszej kolejności należy zauważyć, że nie zostały przedłożone wszystkie żądane w trybie art. 255 u.p.s.a. dokumenty i oświadczenia, które pozwoliłoby Sądowi na dokonanie wyczerpującej i nie budzącej wątpliwości oceny sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. Mianowicie brak jest zestawienia miesięcznie ponoszonych przez żonę skarżącego wydatków, co pozwoliłoby na dokonanie oceny możliwości poczynienia oszczędności w budżecie domowym. Znana jest tylko kwota wydatków ponoszona przez skarżącego (420 funtów). Odnośnie wydatków żony, skarżący oświadczył, że nie może ona przedłożyć dowodów potwierdzających ich ponoszenie. Wyjaśnienie takie nie może jednak zasługiwać na uwzględnienie, bowiem w wezwaniu nie wskazano na obowiązek ich przedstawienia. Zażądano natomiast zestawienia miesięcznych wydatków, które nie zostało przedłożone. Skarżący nie złożył również wyciągów z rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego oraz jego żonę za okres od lipca do września 2009 r., przy czym do braku tych wyciągów w żaden sposób się nie ustosunkował. W sprzeciwie okoliczności te również nie zostały wyjaśnione. Nieuczynienie zadość wezwaniu budzi więc wątpliwości Sądu co do rzeczywistych możliwości poczynienia przez skarżącego rezerw na opłacenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie, które na obecnym etapie wynoszą 100 zł tytułem wpisu od skargi. Niemniej jednak Sąd przy ustalaniu stanu faktycznego, niezbędnego do rozpoznania wniosku, oparł się również o materiał dowodowy zebrany w toku postępowania przed organem podatkowym (akta administracyjne). Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanego wniosku, Sąd stwierdza że wniosek W. Ch. w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. Z akt sprawy bowiem wynika, że skarżący osiąga wynagrodzenie w kwocie 1000 funtów a jego miesięcznie koszty utrzymania wynoszą 420 funtów. Jakkolwiek skarżący posiada znaczne zadłużenie z tytułu należności publicznoprawnych, to jest ono egzekwowane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego W.-K. z wierzytelności (700 zł miesięcznie), stanowiącej dochód z czynszu najmu mieszkania należącego do skarżącego i jego żony. Z tytułu części roszczeń wymienionego organu, mieszkanie to jest również zabezpieczone hipoteką. Ponieważ skarżący osiąga wynagrodzenie poza granicami RP, nie zostało ono objęte zajęciem egzekucyjnym. Wobec tego po odjęciu wydatków w wysokości 420 funtów, pozostaje mu do dyspozycji kwota 580 funtów, której część może przeznaczyć na zapłatę wpisu sądowego w przedmiotowej sprawie (100 zł). Nie ma tu znaczenia oświadczenie skarżącego, że kwotę 580 funtów przekazuje żonie, która pozostaje na jego utrzymaniu. Sytuacja majątkowa żony skarżącego nie została bowiem w sposób jednoznaczny wyjaśniona. Skarżący powołał się również na okoliczność posiadania zobowiązań cywilnoprawnych, tj. kwoty 532,20 zł wynikającej z nakazu zapłaty, również objętej w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym a także z tytułu kredytu bankowego i rat na wykup mieszkania na ul. [...]W zakresie kredytu oraz rat, skarżący oświadczył w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (k. 10), że spłaca kredyt w banku [...] (wysokości miesięcznej raty skarżący nie wskazał, podał jedynie, że na dzień 30 stycznia 2009 r. pozostało mu do spłaty 2000 zł, przy czym w sprzeciwie zaprzeczył jakoby zadłużenie to na dzień wydania postanowienia referendarskiego z dnia [...]r. zostało spłacone) oraz raty w wysokości 800 zł na wykup mieszkania, których spłata jest uzależniona od zdolności płatniczych skarżącego. Posiadanie jednak przez skarżącego zadłużenia kredytowego, nawet gdyby je regulował nie może być, w ocenie Sądu, brane pod uwagę przy zwolnieniu od kosztów sądowych, albowiem instytucje kredytowe nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami budżetowymi i z tych tez względów nie mogą być skutecznie podnoszone jako okoliczność przemawiająca za udzieleniem zwolnienia we wnioskowanym zakresie. Podobnie, bez wpływu na ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawcy pozostaje okoliczność, iż nieruchomość rolna stanowi majątek odrębny wnioskodawcy. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie akcentował w swoim orzecznictwie, że wynikający z przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 23 i art. 128 kro) obowiązek wzajemnego wspierania się finansowego małżonków istnieje pomiędzy małżonkami niezależnie od łączącego ich ustroju majątkowego. Reasumując, z uwagi na nie wyjaśnienie przez skarżącego wszystkich okoliczności dotyczących stanu finansowego (brak zestawienia wydatków ponoszonych przez żonę, brak wyciągów bakowych), Sąd nie stwierdził przesłanek dla uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, przy czym odmowa ta nie stanowi ograniczenia dostępności do Sądu. Podkreślić bowiem trzeba, że strona, co do której istnieją wątpliwości odnośnie faktu, czy posiada ona zasoby majątkowe lub, czy przy podjęciu określonych działań mogłaby je uzyskać, nie może skutecznie wnosić o przyznanie prawa pomocy i podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej prawa przed sądem. Dlatego w ocenie Sądu, partycypowanie w kosztach procesu, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 100 zł (koszty dalsze nie będą przekraczać tej kwoty), znajduje się w możliwościach finansowych strony, zaś jej uiszczenie nie spowoduje uszczerbku utrzymania koniecznego. Odnośnie wielości postępowania, należy wskazać pogląd wyrażony w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 stycznia 2006 r. sygn. akt I FZ 679/05 iż: "argument dotyczący ilości postępowań i związana z tym łączna wysokość wpisów (...) nie może przemawiać za przyznaniem skarżącemu prawa pomocy. Każda bowiem z tych spraw jest rozpatrywana oddzielnie (...)." Na marginesie Sąd dodaje, że fakt złożenia przez skarżącego skarg na orzeczenia organów w przedmiocie umorzenia i rozłożenia na raty należności publicznoprawnych, zarejestrowanych pod podanymi wyżej sygnaturami, nie stanowi przesłanki dla udzielenia stronie pomocy ze strony Skarbu Państwa w finansowaniu kosztów sądowych. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, orzekł jak w sentencji postanowienia.