I SA/Wr 1383/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi M.J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w L. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej postanawia I. przyznać prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 200,00 (słownie: dwieście) zł; II. przyznać prawo pomocy w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego, którego wyznaczy Krajowa Izba Doradców Podatkowych; III. umorzyć postępowanie wywołane ponownie złożonym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W skardze na wyżej oznaczoną decyzję, Pani M.J. zawarła wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych ze względu na trudną sytuację finansową. W przesłanym na wezwanie w dniu 7 lutego 2009 r. urzędowym formularzu tego wniosku, uzupełnionym w dniu 24 lutego 2009 r., wnioskodawczyni podała, że jej żądanie dotyczy zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego. W uzasadnieniu oznajmiła, że wykonuje nisko płatną pracę na umowę zlecenie, która jest co miesiąc przedłużania. Wskazała, że z tego tytułu uzyskuje wynagrodzenie w kwocie 500 zł (brutto) miesięcznie oraz, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synem, który otrzymuje żołd w kwocie 250 zł (brutto). Wnioskodawczyni oświadczyła również, że jest właścicielem mieszkania o powierzchni 49,7 m2, które jest dotowane przez MOPS w L. z tytułu opłat czynszowych. Ponadto nie posiada samochodu ani żadnych oszczędności w banku. Na wezwanie referendarza sądowego wnioskodawczyni przedłożyła zaświadczenie z miejsca pracy o wynagrodzeniu z tytułu umowy zlecenia oraz kserokopie deklaracji podatkowych za 2007 r., z których wynika, że z tytułu należności ze stosunku pracy oraz działalności wykonywanej osobiście uzyskała dochód w kwocie 7.326,08 zł, natomiast z tytułu odpłatnego zbycia papierów wartościowych - przychód w kwocie 99.852, 97 zł. Postanowieniem z dnia [...] r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie z uwagi na uzyskanie znacznych kwot z tytułu zbycia papierów wartościowych oraz nierealizowanie roszczenia alimentacyjnego względem byłego męża, co pozbawia jej dodatkowego źródła utrzymania. W sprzeciwie od powyższego postanowienia, skarżąca podniosła, że już od ubiegłego roku nie posiada środków ze sprzedaży akcji, bowiem przeznaczyła je na spłatę wszelkich zadłużeń, w tym mieszkaniowych i z tytułu kredytu udzielonego pod zastaw akcji. Ponadto dzięki tym środkom mogła zapewnić synowi utrzymanie i ukończenie przez niego szkoły średniej (w 2007 r.). Podkreśliła, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej a ze względu na dochód uzyskany ze sprzedaży akcji, wstrzymano jej wypłatę zasiłku alimentacyjnego na syna. Wskazała, że były mąż, uzależniony jest od alkoholu i od lat nie ma stałej pracy. Ponadto oświadczyła, że pracuje po to, by płacić za prąd i gaz. Powtórzyła, że MOPS opłaca czynsz za jej mieszkanie. Wraz ze sprzeciwem skarżąca złożyła wystawione przez Urząd Skarbowy w L. zaświadczenie o dochodach za lata 2001 – 2006; kserokopię rachunku za energię elektryczną; decyzję Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. o przyznaniu od 1 stycznia 2009 r. do 30 czerwca 2009 r. dodatku mieszkaniowego; informację z Banku [...] w L. z dnia [...] r., z której wynika, że skarżąca posiada tam konto osobiste i że w ostatnich 3 miesiącach nie korzystała z innych rachunków i lokat terminowych; historię z rachunku bankowego za okres od 13 grudnia 2008 r. do 18 marca 2009 r. z saldem 35,00 zł; urzędowo potwierdzone zeznanie podatkowe PIT-37 za 2007 r. z załącznikiem PIT/D; zeznanie podatkowe PIT-38 za 2007 r. Postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2009 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny sprzeciw odrzucił, bowiem został wniesiony po terminie. Pismem z dnia 15 maja 2009 r., uzupełnionym pismem z dnia 12 czerwca 2009 r. skarżąca wniosła o przywrócenie uchybionego terminu. Jednocześnie w osobnym piśmie z dnia 12 czerwca 2009 r. ponownie zawnioskowała o przyznanie jej prawa pomocy w tym samym zakresie co wcześniej, na skutek którego referendarz sądowy wezwał stronę do złożenia wniosku na urzędowym formularzu i nadesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń. Skarżąca przesłała formularz nieobowiązujący w postępowaniu sądowoadminstracyjnym, gdzie wskazała, że jej wydatki mieszkaniowe wynoszą około 375 zł; urzędowo poświadczone zeznania podatkowe - PIT-37 za 2008 r., w którym wykazała dochód z działalności wykonywanej osobiście w wysokości 1.884,17 zł i PIT-38 gdzie wykazała dochód z tytułu zbycia papierów wartościowych w wysokości 19.447,77 zł; historie z rachunku bankowego za miesiące od kwietnia 2009 r. do czerwca 2009 r. z saldem 0,00 zł; zestawienie opłat przekazywanych na rzecz zarządcy wspólnoty mieszkaniowej (104,11 zł + woda); kserokopie rachunków za gaz i energię elektryczną. Ponieważ skarżąca nie złożyła wniosku na wymaganym formularzu, referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 3 sierpnia 2009 r., wniosek o przyznanie prawa pomocy pozostawił bez rozpoznania. Na zarządzenie to skarżąca wniosła sprzeciw, do którego załączyła wymagany formularz wniosku w identycznym zakresie jak poprzednio. W uzasadnieniu podała, że nie ma stałej pracy. Pracuje tylko na umowę zlecenie, z realizacji której uzyskuje 500 zł (brutto) miesięcznie. Nie jest w stanie zapłacić podatku, nie zna się na prawie podatkowym i potrzebuje fachowej pomocy. W rubryce dotyczącej dochodów osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym wskazała, że jej syn z tytułu umowy o pracę zawartej na czas określony otrzymuje miesięcznie kwotę 2.500,00 zł (brutto). Równocześnie jednak oświadczyła, że syn opłaca połowę opłat mieszkaniowych i prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Postanowieniem z dnia [...] r., Sąd przywrócił skarżącej termin do wniesienia sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego z dnia [...] r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Na wstępie podkreślić należy, że konsekwencją przywrócenia terminu do wniesienia sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego z dnia [...] r. jest fakt, że przedmiotem rozpoznania będzie wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony przez skarżącą w dniu 7 lutego 2009 r., uzupełniony następnie w dniu 24 lutego 2009 r. Z kolei dokumenty oraz oświadczenia dotyczące sytuacji majątkowej wnioskodawczyni, złożone przez nią po dacie wniesienia tegoż sprzeciwu, będą stanowiły materiał dowodowy istotny dla podjęcia przez Sąd rozstrzygnięcia w przedmiocie ww. wniosku. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej: "upsa", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. W świetle powyższego, Sąd stosując przepisy ustawy regulujące kwestię zwolnienia od kosztów sądowych, a także mając na uwadze zebrany materiał dowodowy ponownie rozpoznał wniosek strony. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 upsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast zgodnie z pkt 2 powołanego przepisu, prawo pomocy następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. Zatem chodzi o taką sytuację finansową strony, która obiektywnie nie daje możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych lub/ i opłacenie zawodowego pełnomocnika. Podkreślenia jednak wymaga, że zwolnienie od ponoszenia kosztów postępowania, czy to w części, czy w całości, stanowi odstępstwo od reguły wynikającej z art. 199 upsa, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Powyższe jest konsekwencją konstytucyjnej zasady wynikającej z art. 84 Konstytucji RP, zgodnie z którym każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. W istocie konstytucyjną zasadą jest również prawo do sądu ustanowione w art. 45 ust. 1, dlatego też w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonania wyważenia pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a zasadą powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Zakamycze 2005, s. 585). Zatem strona występująca na drogę sądową winna mieć świadomość obowiązku uczestniczenia w kosztach tego postępowania. Wnosząc natomiast o zwolnienie z tego obowiązku, strona musi wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że istnieją w stosunku do niej okoliczności dające podstawę do przeniesienia na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia zaistniałych w tym postępowaniu kosztów sądowych. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem oceny jest zasadność żądania przez skarżącą przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego. Analiza materiału dowodowego zebranego w tej materii nie pozwala jednak na uznanie, że skarżąca spełnia warunki do przyznania prawa pomocy w całości. Nieuprawnionym byłoby bowiem stwierdzenie, że w przedstawionej sytuacji finansowej, skarżąca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zauważyć należy, że skarżąca jakkolwiek osiąga niewielkie przychody w wysokości 500 zł brutto, to jednak uzyskuje wsparcie finansowe od mieszkającego z nią syna, który otrzymuje wynagrodzenie za pracę w wysokości 2.500 zł (brutto) miesięcznie. Oświadczyła bowiem, że syn ponosi połowę opłat mieszkaniowych. Skarżąca oznajmiła co prawda, że syn nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego, jednak w świetle art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, fakt ten nie ma znaczenia. W myśl tej regulacji istnieje bowiem obowiązek wzajemnego wspierania się przez dzieci i rodziców, co dotyczy również sytuacji, gdy dziecko lub rodzic / rodzice znajdą się w niedostatku finansowym uniemożliwiającym uczestniczenie w kosztach postępowania sądowego. Dlatego w ocenie Sądu, syn skarżącej winien pomóc w partycypowaniu w części kosztów postępowania, związanych z udziałem skarżącej w sprawie. Ponieważ skarżąca nie wskazała konkretnej daty do kiedy syn zawarł umowę o pracę, Sąd uznał, iż na dzień wydania niniejszego postanowienia, syn skarżącej jest nadal zatrudniony. Co do kosztów przekraczających kwotę 200 zł (na obecnym etapie postępowania koszty sądowe wynoszą 500,00 zł tytułem wpisu sadowego od skargi) i kosztów związanych z ustanowieniem doradcy podatkowego, Sąd stwierdza, że poniesienie ich przez skarżącą mogłoby spowodować znaczny uszczerbek utrzymania koniecznego. Z oświadczenia skarżącej wynika bowiem, że uzyskuje niski miesięczny dochód, który przeznacza na ponoszenie w połowie niezbędnych opłat mieszkaniowych oraz utrzymanie własne, nie posiada wartościowych ruchomości oraz zasobów pieniężnych (dochód ze sprzedaży akcji przeznaczyła w całości na uregulowanie długów wynikających z umów cywilnoprawnych). Nie bez znaczenia również jest fakt, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w L. uznał, iż skarżąca znalazła się w tak trudnej sytuacji finansowej, że od 1 stycznia 2009 r. do 30 czerwca 2009 r. pokrywał większą część (194,45 zł) jej bieżących opłat mieszkaniowych. Kolejnym argumentem przemawiającym za przyznaniem skarżącej prawa pomocy w częściowym zakresie jest jej wiek (51 lat), który niewątpliwie w obecnej sytuacji na rynku pracy, ogranicza możliwości znalezienia zatrudnienia w ogóle bądź znalezienia pracy z satysfakcjonującym wynagrodzeniem. Reasumując, zasadnym jest w ocenie Sądu, przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych w kwocie przekraczającej 200,00 zł i ustanowienie doradcy podatkowego z urzędu. Na koniec rozważań wspomnieć należy, że postępowanie zainicjowane drugim wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, złożonym przez skarżącą w związku ze sprzeciwem od zarządzenia referendarza sądowego z dnia [...] r., z uwagi na okoliczności podniesione na wstępie rozważań, podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 upsa, orzekł jak w sentencji postanowienia