I SA/Wr 1399/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za 2008 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 7.270 zł skarżąca D. P., reprezentowana przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu przez doradcę podatkowego, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu tego żądania wskazała, że uiszczenie tej kwoty przekracza jej możliwości finansowe, ponieważ obecnie utrzymuje siebie oraz swojego nieletniego syna z zasiłku dla bezrobotnych w kwocie 623,60 zł i alimentów na rzecz syna kwocie 250 zł, natomiast w dwóch innych sprawach o sygn. akt I SA/Wr 1246/12 i I SA/Wr 1259/12 uiściła tytułem wpisu sądowego od skargi łączną kwotę 2.672 zł. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym wnioskodawca wskazał, że jego syn jest właścicielem domu jednorodzinnego o powierzchni 198 m² oraz gruntu rolnego o powierzchni 2,32 ha. Nadto skarżąca podała, że na skutek długotrwałych postępowań podatkowych w czerwcu 2012 r. zlikwidowała prowadzoną od 10 lat działalność gospodarczą i obecnie poszukuje pracy. Charakteryzując swoją sytuację materialną strona wnioskująca wskazała na prowadzone w stosunku do niej postępowanie egzekucyjne. Z przedstawionych wraz z wnioskiem oraz na wezwanie do akt sprawy dokumentów wynika, ponad wcześniej podane fakty, że w latach 2010 i 2011 skarżąca uzyskała dochód brutto z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie odpowiednio 19.449,01 zł i 21.006,46 zł (przy przychodzie w kwocie 1.808.508,02 zł i 2.139.419,58 zł), natomiast w kwietniu, maju i czerwcu 2012 r. dokonała dostawy towarów i świadczyła usługi o łącznej wartości odpowiednio 110.030 zł, 100.752 zł i 64.147zł oraz nabyła towary i usług za kwotę odpowiednio 116.151 zł, 85.165 zł i 64.147 zł. Dyrektor Izby Celnej we W. w roku 2012 wystawił na skarżącą tytuły wykonawcze na łączną kwotę 2.437.960 zł. Skarżąca została uznana za osobę bezrobotną z dniem 20 sierpnia 2012 r., natomiast opłaty sądowe w wyżej wskazanych sprawach uiściła – co wynika z informacji znanych referendarzowi sądowemu z urzędu - w październiku 2012 r. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy procesowej). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2) ustawy procesowej). Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem referendarza sądowego ubiegający się o taką pomoc powinni zatem poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Winno się dalej stwierdzić, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi strony, do których zalicza się ciążące na niej zobowiązania cywilno-i publicznoprawne. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Dlatego wynikające z przedstawionych przez stronę dokumentów uszczuplenie jej zasobów w rezultacie regulowania - dobrowolnego lub w trybie przymusowej egzekucji - jej zobowiązań nie może odnieść zamierzonego skutku w postaci uzasadnienia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być relatywnie odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów zostałby przeniesiony. Orzekanie w zakresie przyznania prawa pomocy wymaga zatem wyważenia interesu Państwa, tj. wszystkich obywateli, oraz interesu strony skarżącej. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad, reguł logicznego myślenia oraz na podstawie doświadczenia życiowego referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżąca nie wykazała, że jej sytuacja materialna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy, tj., iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Po pierwsze wskazać należy, iż prowadzenie działalności gospodarczej na skalę odpowiadającą kwocie przychodów skarżącej z tego tytułu w latach 2010 i 2011 oraz kwocie jej obrotów w kwietniu, maju i czerwcu 2012 r., bez względu na jej wynik, bez zabezpieczenia środków finansowych przeznaczonych na koszty postępowań sądowych związanych z tą działalnością jest konsekwencją samodzielnej decyzji wnioskodawcy i obciąża jego zdolność wszczynania postępowań sądowych dotyczących jego indywidualnego interesu prawnego o charakterze publicznym i cywilnym poprzez uiszczanie opłat sądowych proporcjonalnych do wartości dochodzonych praw i roszczeń związanych z prowadzoną działalnością. Istotne jest także dalsze prowadzenie przez stronę skarżącą tej działalności do czerwca roku 2012 bez zabezpieczenia środków na wyżej wskazane opłaty. Brak takiego zabezpieczenia wynikający z autonomicznej decyzji skarżącej w zakresie planowania wydatków nie może, w ocenie referendarza sądowego, prowadzić do przeniesienia na budżet państwa kosztów ochrony jego indywidualnego interesu prawnego. Po drugie, winno się zaznaczyć, że niedopuszczalne jest przenoszenie na budżet państwa, a w konsekwencji na wszystkich jego obywateli, ciężaru negatywnych skutków (niemożności opłacania kosztów sądowych w sprawach dotyczących prywatnego interesu prawnego skarżącej) samodzielnie podjętej decyzji o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej, która stanowiła źródło jej utrzymania. Po trzecie fakt przysługiwania prawa własności domu oraz nieruchomości rolnej, wskazanych we wniosku, synowi skarżącej nie powoduje, że te składniki majątku nie stanowią o sytuacji materialnej samej wnioskującej strony, gdyż ich wartość i przeznaczenie (możliwość spieniężenia) mają wpływ na możliwości wygospodarowania w ramach gospodarstwa domowego skarżącej środków pieniężnych z przeznaczeniem na ponoszenie wydatków członków tego gospodarstwa domowego. Wniosek ten dotyczy również kosztów sądowych w sprawach wszczętych przez członków tego gospodarstwa domowego, w tym skarżącą. W ocenie referendarza sądowego powyższe okoliczności świadczą o posiadaniu przez D. P. zdolności uiszczenia kosztów sądowych w sprawie oraz we wszystkich sprawach wszczętych jego skargami bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i jej rodzin. Świadczy o tym również fakt wygospodarowania środków pieniężnych, tj. kwoty 2.672 zł, na opłacenie wpisu sądowego w sprawach o sygn. akt I SA/Wr 1246/12 i I SA/Wr 1259/12 już po zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej. Dalej wskazać należy, że to strona skarżąca samodzielnie podjęła decyzję o sfinansowaniu udziału w sprawie profesjonalnego pełnomocnika w pierwszej kolejności, tj. przed zabezpieczeniem środków na opłacenie wpisów sądowych od wnoszonych skarg. Istotny w tym zakresie jest fakt, że dla wszczęcia postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji nie jest konieczny, w przeciwieństwie do uiszczenia wpisu sądowego, udział profesjonalnego pełnomocnika. Zdaniem referendarza sądowego nie można przenosić na budżet państwa i ogół podatników ewentualnych konsekwencji wyboru dokonanego w przez stronę skarżącą w wyżej wskazanym zakresie, tj. braku środków pieniężnych na opłacenie m. in. wpisu sądowego od skargi. W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie postępowania skarżąca nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ziszczenia się w jej sytuacji materialnej i rodzinnej przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W konsekwencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu postanowił, jak w sentencji, o odmowie przyznania stronie skarżącej prawa pomocy.