I SA/Wr 1408/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Borońska, Sędziowie: Sędzia WSA Marek Olejnik, Sędzia WSA Katarzyna Radom - sprawozdawca, Protokolant: Anna Terlecka, po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2009 r. w Wydziale I na rozprawie Przy udziale Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat we W. sprawy ze skargi: Z. S.- M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w J.G. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego: oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w J. utrzymał w mocy orzeczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. z dnia [...] r., odmawiające Z. S.- M. umorzenia postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie powołanych w jego treści tytułów wykonawczych i umarzające jako bezprzedmiotowe postępowanie prowadzone na mocy tytułu nr [...]. Jak wynikało z uzasadnienia zaskarżonego aktu Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych we W. wszczął wobec skarżącej, odpowiadającej jako osoba trzecia za zobowiązania spółki A, postępowanie egzekucyjne celem wyegzekwowania zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy (FP) i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (FGŚP) za lipiec, październik, grudzień 2002 r. i październik 2003 r. Wobec bezskuteczności podjętych czynności egzekucyjnych Dyrektor ZUS działając na mocy § 6 ust. 5 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. Nr 137, poz. 1541 ze zm.- powoływane dalej jako rozporządzenie) przekazał w dniu [...] r. akta prowadzonego postępowania Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w J. celem prowadzenia dalszej egzekucji. Pismem z dnia [...] r. uzupełnionym w dniu [...] r., skarżąca zwróciła się o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na postawie tytułów wykonawczych: nr [...]; nr [...]; nr [...]; nr [...]; nr [...]; nr [...] - z uwagi na niedopuszczalność egzekucji; nr [...]; nr [...]; nr [...] - z uwagi na przedawnienie dochodzonych nimi należności; nr [...] - z uwagi na całkowitą ich spłatę. Postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor ZUS umorzył postępowanie egzekucyjne wszczęte w oparciu o tytuł nr [...], odmawiając pozostałym żądaniom skarżącej. Rozstrzygniecie to zostało uchylone przez Dyrektora Izby Skarbowej, bowiem w dacie orzekania przez Dyrektora ZUS nie był on już właściwy do rozpoznania sprawy, gdyż w dniu [...] r. postępowanie egzekucyjne przejął Naczelnik Urzędu Skarbowego w J. i to on jest właściwy do rozpoznania wniosku strony. Postanowieniem z dnia [...] r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w J., rozpatrując ww. wniosek strony, umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone w oparciu o tytuł wykonawczy nr [...] oraz odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego w pozostałym zakresie. Powołując się na przepis art. 59 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. z 2005 r. Dz.U. Nr 229, poz. 1954 ze zm. - dalej u.p.e.a.) wskazał, że skarżąca żądanie swoje opiera na pkt 7 ww. przepisu, zarzucając, że prowadzona względem niej egzekucja jest niedopuszczalna gdyż objęte nią obowiązki nie wynikają z przepisu prawa tj. art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. z 2007 r. Dz.U. Nr 11, poz. 74 ze zm. - dalej powoływana jako ustawa systemowa) oraz na pkt 2 stanowiącym o wygaśnięciu obowiązku podatkowego w związku z przedawnieniem, zaś w odniesieniu do tytułu nr [...] w związku z zapłatą objętych nim należności. Odpowiadając na opisane wyżej zarzuty organ I instancji wskazał, że sporne należności podlegają egzekucji administracyjnej na mocy art. 3 § 2 u.p.e.a., wynikają z prawomocnej decyzji, tytuły wykonawcze zostały wystawione przez upoważnione organy i poprzedzone upomnieniem. Podnoszony przez stronę zarzut braku podstaw do orzekania o odpowiedzialności osób trzecich za zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, FP i FGŚP nie znajduje uzasadnienia w obowiązujących przepisach prawa (art. 32 ustawy systemowej), co potwierdził Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 4 czerwca 2008 r. (sygn. akt II UZP 3/08). Odnosząc się do zagadnienia związanego z przedawnieniem dochodzonych należności organ egzekucyjny wskazał, na stanowisko Dyrektora ZUS powołujące art. 31 ustawy systemowej, zgodnie z którym przedawnienie prawa do wydania decyzji o odpowiedzialności osób trzecich następuje po upływie 5 lat od końca roku kalendarzowego, w którym powstała zaległość głównego zobowiązanego. W rozpoznawanej sprawie nastąpiło to w dniu [...] r., zaś decyzja o odpowiedzialności została wydana w dniu [...] r., a więc przed ustawowo określonym czasem, co wskazuje, że zobowiązania nie uległy przedawnieniu. Odnosząc się do należności dochodzonych w oparciu o tytuł nr [...], organ egzekucyjny wskazał, że nie otrzymał ww. tytułu od wierzyciela, w związku z czym postępowanie w tym zakresie jako bezprzedmiotowe należało umorzyć. Odnosząc się natomiast do zarzutów związanych z tytułem nr [...] organ egzekucyjny wskazał, że wbrew twierdzeniom skarżącej nie został o spłacony w całości, co uzasadniało dalsze prowadzenie postępowania egzekucyjnego w tym zakresie. Dyrektor Izby Skarbowej, rozpoznając sprawę na skutek wniesionego zażalenia, podzielił stanowisko organu I instancji. Odnosząc się do bezpodstawności orzekania o odpowiedzialności za zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotnie, FP i FGŚP wskazał, że jako organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązków objętych tytułem wykonawczym. W złożonej skardze, domagając się uchylenia ww. postanowienia, strona zarzuciła naruszenie art. 120, art. 121 § 2, art. 247 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tj. z 2005 r. Dz.U. Nr 8 poz. 60 ze zm. - dalej O.p.), art. 10 § 1, art. 65 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. - dalej k.p.a.) poprzez pozbawienie strony możliwości wniesienia zażalenia na postanowienie z dnia [...] r. o przekazaniu sprawy przez Dyrektora ZUS Naczelnikowi Urzędu Skarbowego. Podniosła także naruszenie art. 107 § 2 pkt 2 i pkt 4 oraz art. 108 § 2 pkt 2 O.p. poprzez nieuwzględnienie, że osoba trzecia odpowiada za zaległości a nie należności z tytułu składek, tymczasem organ egzekucyjny przyjął jako podstawę art. 24 pkt 2 ustawy o systemie społecznym naliczając odsetki po dniu wydania decyzji o odpowiedzialności skarżącej, bezpodstawnie obciążając ją kwotą [...] zł. W uzasadnieniu skargi wskazując na zasadę zaufania, wykluczającą obarczanie strony błędami organów podatkowych skarżąca podniosła, że przekazując na podstawie § 6 ust. 5 rozporządzenia tytuły wykonawcze Dyrektor ZUS naruszył prawo, gdyż wskazane przepisy dotyczą trybu postępowania wierzycieli należności pieniężnych wymienionych w § 13 rozporządzenia, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia, a zatem nie ma zastosowania w rozpoznawanej sprawie, gdyż egzekucję poprzedzono upomnieniem. Wbrew wskazaniom zawartym w postanowieniu Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. pozbawiono stronę prawa złożenia zażalenia na postanowienie o przekazaniu sprawy Naczelnikowi Urzędu Skarbowego, który w tej samej dacie wystąpił z zawiadomieniem o zajęciu prawa majątkowego. W dniu [...] strona wystąpiła do Dyrektora Izby Skarbowej ze skargą na czynności egzekucyjne prowadzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, zarzucając naruszenie prawa, będące następstwem nieprawidłowego i niepełnego ustalenia stanu faktycznego, co do właściwego zastosowania przepisów. Zarzuciła, że kwoty zaległości podane w tytułach nie są zgodne z decyzją o odpowiedzialności osoby trzeciej, zaś organ wydający decyzje zgodnie z art. 10 k.p.a. jest nią związany od chwili doręczenia, bez względu na to czy jest ona poprawna czy nie. Zarzuciła też naruszenie przepisów Ordynacji podatkowej i ustawy systemowej poprzez naliczenie odsetek nie na dzień wydania decyzji ale na dzień [...] r. Na mocy art. 31 ustawy systemowej ubezpieczeń osoba trzecia nie odpowiada za odsetki naliczane po dniu wydania decyzji o jej odpowiedzialności, zaległością jest tylko składka. Końcowo powołała się na swoje pisma i postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. przekazujące sprawę wg właściwości do Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej oraz postanowienie Sądu Rejonowego z dnia [...] r. w sprawie zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej. W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Skarga okazała się nieuzasadniona. Stosownie do brzmienia art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), właściwość sądów administracyjnych obejmuje sprawowanie kontroli decyzji i innych rozstrzygnięć administracyjnych w oparciu o kryterium ich zgodności z prawem. Uchylenie przez sąd zaskarżonego aktu następuje w razie zaistnienia istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu lub w wyniku naruszenia przepisów prawa materialnego mających wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej: p.p.s.a.). Z punktu widzenia rozpoznawanej sprawy istotne jest także powołanie przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, że z urzędu bada legalność zaskarżonego aktu we wszystkich jego aspektach, nawet wówczas gdy skarżący nie podniesie zarzutów naruszenia prawa. Przy czym, w ramach tak pojętej kontroli związany jest granicami zakreślonymi przez treści art. 145 § 1 p.p.s.a., co oznacza, że podstawą uchylenia zaskarżonego aktu może być jedynie naruszenie prawa, które wpływa lub mogłoby wpływać na wynik sprawy. Oceniając zaskarżone postanowienie w tak wyznaczonych granicach, Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, nie znalazł podstaw do podstaw do jego uchylenia. Jakkolwiek bowiem w toku postępowania popełniono błędy procesowe, to działania te nie wywarły wpływu na wynik podjętego przez organy podatkowe rozstrzygnięcia. Istota sporu sprowadza się do oceny zasadności i poprawności podejmowanych przez Dyrektora Izby Skarbowej, a uprzednio Naczelnika Urzędu Skarbowego czynności egzekucyjnych względem skarżącej w oparciu o tytuły wykonawcze przekazane do realizacji przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych we W.. Jak słusznie twierdzi organ egzekucyjny, Naczelnik Urzędu Skarbowego w J., który jak wynika z akt sprawy przejął prowadzenie postępowania egzekucyjnego od Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych we W. dniu [...] r. na mocy § 6 ust. 5 rozporządzenia, żądanie strony wszczynające postępowanie w niniejszej sprawie winno być odczytywane jako wniosek o umorzenie postępowania i rozpatrywane w świetle art. 59 § 1 u.p.e.a. Pośród powołanych w tym przepisie podstaw prowadzących do umorzenia postępowania, żądania skarżącej wypełniają dyspozycję pkt 2 i pkt 7 - zgodnie z ich brzmieniem postępowanie egzekucyjne umarza się: jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał (pkt 2), jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu (pkt 5). I tak też wniosek strony rozpoznawały organy egzekucyjne obu instancji, uznając, że okoliczności powołane w treści przywołanych norm w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, zaś ocena żądań skarżącej z punktu widzenia innych uwarunkowań jest na tym etapie niedopuszczalna. Oceniając działania podjęte przez organy egzekucyjne w niniejszej sprawie nie sposób zarzucić im błędu czy nieprawidłowości. Jak wynika z akt sprawy niedopuszczalność egzekucji skarżąca upatrywała w fakcie niemożności jej prowadzenia w odniesieniu do należności wynikających z decyzji z dnia [...] r. nakładającej na stronę odpowiedzialność jako osoby trzeciej za nieuiszczone przez spółkę, w której pełniła funkcje członka zarządu należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, społeczne FP i FGŚP. Bezprawność działań organu egzekucyjnego strona upatrywała zarówno w fakcie egzekwowania ww. należności jak również obciążaniu nimi strony, pomimo braku ku temu podstaw prawnych. W zakresie drugiej z podnoszonych przez stronę kwestii, zasadnie organy egzekucyjne wskazały, że nie są uprawnione do oceny treści czy zasadności wymiaru należności przez uprawniony do tego organ. Prowadzone przez organy egzekucyjne postępowanie ma na celu wyegzekwowanie należności, o których zasadności i wysokości decyduje wierzyciel, w tym przypadku Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a zatem wszelkie roszczenia związane z bezprawnością dokonywania wymiaru i obciążania skarżącej należnościami z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne czy FP i FGŚP są na tym etapie niedopuszczalne, co wynika z art. 29 § 1 u.p.e.a. Zgodnie z jego treścią organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Tak więc na tym etapie postępowania zarzuty skarżącej powołujące bezprawność obciążania jej należnościami z ww. tytułów są dalece spóźnione, strona możliwość taką miała w toku postępowania wymiarowego, od opisanej wyżej decyzji służyło jej bowiem prawo złożenia odwołania, z czego jednak nie skorzystała, pozbawiając się tym samym możliwości dochodzenia swych racji w tym zakresie. Odnosząc się natomiast do faktu bezpodstawności egzekwowania ww. należności, to zasadnie wskazały organy obu instancji na regulacje art. 3 § 1 u.p.e.a., zgodnie z którym egzekucję administracyjną stosuje się do obowiązków określonych w art. 2, gdy wynikają one z decyzji lub postanowień właściwych organów. Przepis art. 2 § 1 pkt 5 ww. ustawy stanowi natomiast, że egzekucji administracyjnej podlegają m.in. należności pieniężne przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie innych ustaw. Zgodnie z art. 32 ustawy systemowej do składek na ubezpieczenie zdrowotne stosuje się odpowiednio regulacje dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne, w tym też ich egzekwowanie w drodze egzekucji administracyjnej. Niewątpliwe dochodzone w prowadzonym postępowaniu należności mieszczą się w opisanym zakresie, co uprawniło organy egzekucyjne do ich egzekwowania. Nie sposób także zanegować działań organów egzekucyjnych w zakresie oceny skutków przedawnienia dochodzonych ww. tytułami należności podatkowych, w tym zakresie, w toku postępowania egzekucyjnego wypowiedział się wierzyciel. Niezależnie jednak do tego bieg terminów przedawnienia zbadał organ I instancji, wskazując, że bez brania pod uwagę okoliczności przerwania czy zawieszenia biegu przedawnienia, zarówno decyzja wymiarowa jak i egzekwowane należności były i są wymagalne. Nie budzi także zastrzeżeń fakt umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o tytuł wykonawczy nr [...], gdyż jak wynika z akt sprawy istotnie nie został on przekazany organowi egzekucyjnemu celem dalszego egzekwowania. Podobnie ocenić trzeba działania organów egzekucyjnych w zakresie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o tytuł wykonawczy nr [...], gdyż wbrew stanowisku strony nie został on w pełni zaspokojony czego dowodzą stwierdzania zawarte w decyzji organu I instancji, znajdujące uzasadnienie w aktach sprawy. Odnosząc się natomiast do zarzutów skargi, stwierdzić trzeba, że jakkolwiek zasadnie skarżąca podnosi, że nie została pouczona o możliwości złożenia zażalenia na postanowienie o przekazaniu sprawy Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w J., to okoliczność ta nie miała wpływu na wynik prowadzonego postępowania. Nie ulega bowiem wątpliwości, że organ, któremu sprawę przekazano był właściwy do dalszego jej prowadzenia i faktu tego na żadnym etapie prowadzonego postępowania nie podważała także skarżąca. Zgodnie z art. 65 § 1 k.p.a. jeżeli organ administracji publicznej, do którego podanie wniesiono, jest niewłaściwy w sprawie, niezwłocznie przekazuje je do organu właściwego. Przekazanie sprawy do organu właściwego następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie. Poprzez wprowadzenie zaskarżalności ww. działania, które przed 1 stycznia 2004 r. miało charakter czynności materialno - technicznej ustawodawca wprowadził możliwość kontrolowania przez stronę zasadności podjęcia takiego rozstrzygnięcia. Z treści i celu przywołanego zapisu wynika, że strona, która będzie podważała słuszność podjęcia przez właściwy organ postanowienia o przekazaniu sprawy może podnosić zarzut niewłaściwości takich działań tj. braku podstaw prawnych do przekazania lub też niewłaściwości organu, do którego sprawa ma być przekazana. Odnosząc te stwierdzania na grunt rozpoznawanej sprawy, stwierdzić trzeba, że w istocie skarżąca była pozbawiona możliwości złożenia zażalenia, ale wynika też, że obecnie skarży takie postępowanie organów podatkowych jedynie z przyczyn formalnych, bez wskazania jakiekolwiek podstawy materialnoprawnej wykluczającej w jej ocenie przekazania sprawy Naczelnikowi Urzędu Skarbowego. Mając na uwadze treść art. 145 § 1 p.p.s.a., Sąd stwierdza, że uchybienie popełnione przez organy podatkowe, jakkolwiek stanowi naruszenie prawa, to jednak pozostawało bez wpływu na wynika sprawy. Jak wskazano strona nie neguje faktu prowadzenia postępowania przez naczelnika urzędu skarbowego i nie podnosi żadnych innych zarzutów podważających słuszność prowadzenia dalszego postępowania przez ten organ. Żadnych przeszkód w tym zakresie nie dopatrzyły się także organy egzekucyjne, które z urzędu strzegą swojej właściwości. Badając zatem i te kwestie w granicach wyznaczonych treścią powołanego na wstępie art. 134 p.p.s.a. Sąd, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie dostrzegł wadliwości związanych z faktem przekazania sprawy które mogłyby wpływać na wynik postępowania jaki również nie dopatrzył się naruszenia przepisów o właściwości. Z tych przyczyn pomimo stwierdzonych naruszeń prawa skargę należało oddalić. Jako bezzasadny należało ocenić zarzut nieprawidłowego naliczania odsetek, gdyż jak wynika z akt sprawy, skarżąca zarzut ten sformułowała dopiero na etapie skargi, zaś Sąd ocenia legalność wydanych postanowień, a nie dokonuje ponownej merytorycznej oceny prowadzonego postępowania. Informacyjnie już tylko należy wskazać, że lektura spornych tytułów wykonawczych przeczy jednak zarzutowi skarżącej, jak bowiem wynika z ich treści odsetki naliczane są na dzień wydania decyzji w przedmiocie odpowiedzialności skarżącej za zobowiązania spółki A. Pobodnie należy ocenić podnoszony, także dopiero na etapie skargi, zarzut naruszenia zasady zaufania, z uwagi na niedopuszczalność zastosowania w sprawie przepisów rozporządzenia z dnia 22 listopada 2001 r., w szczególności zaś jego § 6 ust. 5, gdyż jak twierdzi strona może on mieć zastosowanie jedynie do postępowań egzekucyjnych, w których nie ma obowiązku uprzedniego doręczania upomnienia, a zatem nie w rozpoznawanej sprawie. Z treści zapisów ww. rozporządzenia, zdaniem Sądu, nie sposób wyczytać takiego ograniczenia, powoływany przez stronę przepis § 13 rozporządzenia reguluje sytuacje, gdy postępowanie egzekucyjne może zostać wszczęte bez uprzedniego doręczenia upomnienia i w żadnej mierze nie ogranicza zastosowania pozostałych przepisów rozporządzenia (w tym m.in. § 6 ust. 5 rozporządzenia) tylko do tego typu postępowań. W konsekwencji § 6 ust. 5 rozporządzenia ma zastosowanie niezależnie od tego czy w danej sprawie prawo wymaga uprzedniego doręczenia upomnienia czy też nie. Bezpodstawnie również powołuje skarżąca naruszenie przepisów Ordynacji podatkowej, które w tej sprawie nie mają zastosowania, jak słusznie wywodził organ podatkowy. W świetle przedstawionych argumentów, wobec braku stwierdzenia w sprawie wad procesowych, jak i naruszeń przepisów prawa materialnego, które miałby lub mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 151 powołanej na wstępie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę, jako nieuzasadnioną, oddalił.