I SA/Wr 1408/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Halina Betta po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 rok postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 3.353 zł D. S., reprezentowana przez doradcę podatkowego, wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego utrzymania, albowiem na skutek dokonanych przez organy podatkowe zajęć majątku i rachunków bankowych, nie posiada żadnych środków finansowych. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem oraz dwojgiem nieletnich dzieci, jest właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 0,32 ha, nie posiada żadnych zasobów pieniężnych i ruchomości o wartości powyżej 3000 euro. Podała, że z prowadzonej działalności gospodarczej osiąga stratę, przy czym nie wskazała kwoty tej straty, a miesięczny dochód jej męża z tytułu umowy o pracę wynosi 1.500 zł brutto. Na wezwanie referendarza sądowego, skarżąca przedłożyła dokumenty, z których wynika, że średni koszt miesięcznego utrzymania jej gospodarstwa domowego to ok. 1.750 zł, który finansowany jest z przychodów z działalności gospodarczej oraz dochodów jej męża, wynoszących miesięcznie 1116,86 zł netto. W roku 2009 D. S. oraz jej mąż uzyskali z prowadzonej działalności gospodarczej przychód w kwocie odpowiednio 3.780.745,18 zł i 2.439.776,87 zł, obciążony kosztami jego uzyskania w kwocie odpowiednio 3.787.742,71 zł i 2.612.852,10 zł. Z przedłożonych deklaracji dla podatku towarów i usług (VAT-7) za wrzesień, październik i listopad 2010 r. wynika, że w tym okresie skarżąca dokonała dostawy towarów oraz świadczyła usługi o wartości odpowiednio 50.000 zł, 410 zł oraz 820 zł, nabywając w tym czasie towary i usługi o wartości odpowiednio 20.551 zł, 403 zł i 1.456 zł. Nadto wnioskodawczyni oświadczyła, że nie posiada żadnych lokat bankowych, ma dwa rachunki bankowe: prywatny i firmowy, nie korzysta z pomocy społecznej i innych form wsparcia finansowego, okazjonalnie otrzymuje pomoc materialną od swojego teścia oraz, że środki finansowe na opłacenie usług profesjonalnego pełnomocnika pochodzą z wcześniej uzyskanych przez nią dochodów z działalności gospodarczej. Z historii dwóch rachunków bankowych za okres od 1 października do 28 grudnia 2010 r. wynika, iż saldo na rachunku firmowym wynosiło 50,82 zł, a osobistym – (-) 18,56 zł. Skarżąca nie nadesłała na wezwanie referendarza sądowego dokumentów związanych z prowadzonym wobec niej i jej męża postępowań egzekucyjnych. Postanowieniem z dnia 4 stycznia 2011 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, gdyż środki finansowe jakie posiadała do tej pory wydała na pokrycie kosztów sądowych w prowadzonych sprawach oraz opłacenie pełnomocnika procesowego. Pozostałe środki zostały zabezpieczone w postępowaniu egzekucyjnym, co spowodowało, że skarżąca nie ma już możliwości ponoszenia kolejnych kosztów sądowych. Z urzędu wskazać należy, że w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 318/10 skarżąca uiściła opłaty sądowe w łącznej kwocie 500 zł, natomiast w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 1394/10, w której wpis sądowy wynosi 3.660 zł, referendarz sądowy również odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (postanowienie z dnia 4 stycznia 2011 r.). We wszystkich wymienionych sprawach D. S. reprezentowana jest przez doradcę podatkowego. Wojewódzki Sad Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej: p.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 243 § 1 zd. 1 p.p.s.a. prawo pomocy może zostać przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W myśl natomiast art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Jak stanowi § 3 art. 245 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Z kolei art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Wskazać należy również, że regulacja zawarta w art. 246 § 1 p.p.s.a. stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199, stosownie do której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy służyć ma bowiem przede wszystkim tym, którzy nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem utrzymania własnej rodziny. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty, powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie o jakim mowa w powołanej regulacji. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Należy również pamiętać, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Konstytucja RP przewiduje powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, określonych w ustawie. Tym samym, przyznanie prawa pomocy oznacza w istocie obciążenie kosztami postępowania pozostałych podatników. Oceniając zasadność złożonego przez skarżącą wniosku w oparciu o ustalony w tym przedmiocie stan faktyczny oraz w kontekście powyższych rozważań, Sąd stwierdza, iż nie znajduje podstaw dla jego uwzględnienia w jakimkolwiek zakresie. Skarżąca, w ocenie Sądu, nie wykazała bowiem w sposób nie budzący wątpliwości, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Należy zauważyć, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą, realizuje swoje zobowiązania wobec kontrahentów oraz koszty związane z utrzymaniem nieruchomości, w której zamieszkuje. Korzysta także z pomocy teścia, której rozmiarów nie sprecyzowała. Z informacji zgromadzonych w sprawie nie wynika także, aby skarżąca była pozbawiona możliwości dodatkowego zarobkowania. Ponadto skarżąca jest właścicielem nieruchomości rolnej, która może stanowić przedmiot zbycia, gdyż ze złożonych oświadczeń nie wynika, by stała się ona przedmiotem zajęcia. Skarżąca nie wykazała również, pomimo wezwania referendarza sądowego, okoliczności prowadzenia wobec niej i jej męża postępowań egzekucyjnych. Odnośnie zaś straty, którą skarżąca osiąga z prowadzonej działalności gospodarczej (wg oświadczenia zawartego w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy bez wskazania kwoty tej straty oraz danych zawartych w zeznaniach podatkowych za 2009 r.), Sąd stwierdza, iż okoliczność ta nie przemawia za zasadnością wniosku. Strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie oznacza bowiem utraty płynności finansowej i braku możliwości regulowania wymagalnych zobowiązań, lecz oznacza jedynie nadwyżkę kosztów uzyskania przychodów nad osiągniętymi przychodami, mającą wpływ na podstawę opodatkowania. Skarżąca nie wykazała ponadto, iż zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, której przedmiotem jest sprzedaż hurtowa i detaliczna paliw stałych i ciekłych. Oznacza to zatem, że nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, co musi się wiązać z koniecznością regulowania zobowiązań natury publicznoprawnej i prywatnoprawnej. Podkreślenia wymaga, że w chwili wniesienia skarg na wydane decyzje, skarżąca winna była liczyć się z koniecznością poniesienia związanych z tym kosztów. Tymczasem posiadane środki finansowe, jak wynika z oświadczenia skarżącej, zostały przeznaczone, bez zabezpieczenia środków na opłacenie wpisów sądowych od skarg, na opłacenie usług profesjonalnego pełnomocnika, którego udział na obecnym etapie postępowania sądowego nie jest niezbędny. Nie można zatem, w ocenie Sądu, przenosić na budżet państwa i ogół podatników ewentualnych konsekwencji wyboru dokonanego przez skarżącą w tym zakresie. W świetle tych wszystkich okoliczności, Sąd uznał, że sytuacja finansowa skarżącej pozwala na poniesienie należnych w sprawie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego skarżącej i jej rodziny. Zdaniem Sądu, okoliczności sprawy, w tym zwłaszcza opłacanie usług doradcy podatkowego, prowadzenie działalności gospodarczej przez skarżącą, regularne pokrywanie kosztów związanych z eksploatacją nieruchomości (jako źródło finansowania tych wydatków skarżąca wskazała przychody z działalności gospodarczej i dochody jej męża z umowy o pracę), popisana nieruchomość rolna, nie pozwalają na przyjęcie, iż skarżąca wykazała przesłanki dla udzielenia jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.