I SA/Wr 141/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jadwiga Danuta Mróz po rozpoznaniu w dniu 19 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 11 maja 2017 r. o odmowie przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. z siedzibą we W. na decyzję Dyrektor Izby Skarbowej we W. z dnia 20 grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zapłaty zaległości w podatku dochodowym od osób prawnych za 2012 r. wraz z odsetkami za zwłokę postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. Skarżąca spółka wniosła o zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych wskazując w uzasadnieniu wniosku, że stan posiadanych środków pieniężnych stanowi kwotę 1.250 zł, która jest zajęta przez organ egzekucyjny. Miesięczne koszty spółki wynoszą 3.000 zł, a przychód z jej działalności wyniósł w styczniu 2017 r. 6.000 zł brutto. Z kolei kwota wymagalnych zobowiązań kształtuje się na poziomie 119.838,97 zł. Dalej strona wskazała, że z powodu niewypłacalności wystąpiła do sądu z wnioskiem o ogłoszenie upadłości. W związku z tym może zaspokajać tylko niektórych wierzycieli. W oświadczeniu o majątku i dochodach podano, że kapitał zakładowy spółki wynosi 50.000 zł, wartość środków trwałych wg bilansu za ostatni rok to 4.705,18 zł i wartość straty – 69.615,64 zł. Strona wymieniła dwa rachunki bankowe, których saldo wynosiło na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku kolejno (-)2.200 zł i 1.250 zł, które zostało zajęte w postępowaniu egzekucyjnym. Dodała, że na koszty miesięczne składają się: najem 1.000 zł, opłaty za internet i 1.000 zł z tytułu zaliczki do wspólnoty. Z przedłożonych dokumentów finansowych wynika, że na koniec 2016 r. spółka posiadała kapitał zapasowy w wysokości 119.009,02 zł, zobowiązania krótkoterminowe na kwotę 119.838,97 zł i należności krótkoterminowe – 19.311,27 zł. W kasie i na rachunkach dysponowała kwotą 1.218 zł. Jej przychody netto na koniec poprzedniego roku wyniosły 146.475,28 zł, a do końca lutego 2017 r. – 11.280,86 zł, zaś strata – 10.638,06 zł. Kapitał zapasowy na koniec lutego 2017 r. miał wartość 48.239,37 zł i spółka dysponowała środkami w kasie i na rachunkach w kwocie 35.914,35 zł. W grudniu 2016 r. oraz w styczniu i lutym 2017 r. spółka dokonała dostaw towarów i usług na kwoty odpowiednio 14.764 zł, 6.036 zł i 5.245 zł oraz zakupów związanych z działalnością opodatkowaną o wartości 14.682 zł, 9.155 zł 7.952 zł. Przedłożona została nadto umowa spółki w aktualnym brzmieniu oraz wydruk jednego rachunku bankowego. Postanowieniem z 11 maja 2017 r. referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie uznając na podstawie przekazanych przez stronę dokumentów źródłowych, że była ona w stanie zgromadzić środki na opłacenie kosztów w niniejszej sprawie. Posiadała bowiem środki w kasie, na rachunkach oraz w ramach kapitału zapasowego, czy dopłat wspólników. Referendarz wyjaśnił również na czym polega rola kapitału zapasowego w spółce kapitałowej. Stwierdził też, że samo złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości nie jest jednoznaczne z brakiem możliwości rozporządzania swoim majątkiem. Spółka może mieć zabezpieczony majątek poprzez ustanowienie tymczasowego nadzorcy sądowego, jednak w związku z tym zabezpieczeniem nie może jedynie wykonywać żadnych czynności przekraczających zwykły zarząd, a w szczególności zbywać istotnych składników majątkowych ani też ich obciążać (vide: art. 38 ust. 1, art. 38a ustawy z 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze Dz. U. z 2016 r. poz. 2171 ze zm.). W sprzeciwie od ww. postanowienia strona podniosła, że nadal trwa postępowanie w przedmiocie ogłoszenia upadłości. W związku z tym majątek nie wystarcza już na pokrycie wszystkich zobowiązań spółki i nie może wbrew temu, co twierdzi referendarz, dowolnie rozporządzać swoim majątkiem, gdyż przepisy Prawa upadłościowego przewidują sankcje co do czynności dłużnika, który pomija któregokolwiek z wierzycieli. Zdaniem strony, w warunkach niewypłacalności, nie jest trafna ocena referendarza co do stanu jej majątku w oparciu o składniki wskazane w bilansie. Są to bowiem wartości księgowe. Wskazana zaś kwota 35.000 zł (w kasie i na rachunkach bankowych), nie stanowi środków pieniężnych, lecz pod tą wartością ujęte są przeterminowane towary oraz niezapłacone należności od dostawców, których terminy są przeterminowane. Strona podniosła również, że fakt wystąpienia do sądu o ogłoszenie upadłości w związku z odmową rozłożenie jej na raty zaległych zobowiązań podatkowych (dwie decyzje), nie mogła być dofinansowana przez wspólników w trybie doraźnych dopłat. Jako znane z urzędu wskazać trzeba, że spółka jest w tutejszym Sądzie stroną w dwóch sprawach o sygn. akt I SA/Wr 140-141/17, toczących się równocześnie, a wpisy od skarg w tych sprawach zostały wyznaczone na łączną kwotę 1.000 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd, po ponownym zbadaniu akt sprawy uznał, że zasadnie referendarz sądowy odmówił stronie prawa pomocy w żądanym zakresie, tj. zwolnienia od kosztów sądowych. Zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest jednak od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Z treści art. 243 § 1, art. 245 § 2 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie prawnej następuje, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie pomocy. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. W ocenie Sądu, referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu trafnie ocenił treść oświadczeń skarżącej spółki i załączone dokumenty źródłowe. Analiza wniosku skarżącej spółki nie pozwala na przyjęcie, że wykazała ona brak dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Przede wszystkim należy wskazać, że w rozpatrywanej sprawie strona jest zobowiązana do pokrycia wpisu od skargi w dwóch sprawach w łącznej wysokości 1000 zł (po 500 zł). Innych kosztów sądowych na obecnym etapie postępowania spółka nie ma obowiązku ponosić. Pozostałe koszty mogą bowiem powstać na późniejszym etapie postępowania, tj. po wydaniu wyroku (opłata kancelaryjna w kwocie 100 zł od wniosku o uzasadnienie wyroku, o ile skarga zostanie oddalona, a także wpis sądowy od skargi kasacyjnej, jeżeli taka zostanie wniesiona przez skarżącą spółkę, stanowiący równowartość połowy wpisu do skargi, tj. 250 zł). Z nadesłanych dokumentów wynika, iż kapitał zakładowy spółki stanowi kwota 50.000 zł, posiada ona także kapitał zapasowy, który na 31 grudnia 2016 r. wynosił 119.009,02 zł, a na dzień 28 lutego 2017 r. 48.239,37 zł. Aktywa obrotowe spółki na koniec 2016 r. zamykają się kwotą 218.372,96 zł i stanowią je towary w kwocie 19.176,13 zł, należności z tytułu dostaw towarów i usług w kwocie 4.714,33 zł, należności z tytułu podatków i innych tytułów w kwocie 1.829,01 zł, inwestycje krótkoterminowe w łącznej wysokości 191.082,69 zł, w tym środki pieniężne w kasie i na rachunkach w kwocie 35.914,35 zł oraz krótkoterminowe rozliczenia międzyokresowe w wysokości 1.570,80 zł. Przy czym, odnośnie wskazanych w bilansie "środków w kasie i na rachunkach", wyjaśnić należy, że owe środki są jednym z elementów "środków pieniężnych i innych aktywów pieniężnych", w skład których wchodzą także: "inne środki pieniężne" i "inne aktywa pieniężne". Strona w sprzeciwie stwierdziła, że środki w kwocie 35.914,35 zł, umieszczone w bilansie pod pozycją "środki w kasie i na rachunkach" nie są środkami pieniężnymi, lecz pod tą wartością ujęte są przeterminowane towary oraz niezapłacone należności od dostawców, których terminy są przeterminowane. Mając jednak na uwadze zawarty w bilansie podział pozycji zatytułowanej: "środki pieniężne i inne aktywa pieniężne", trudno zgodzić się z powyższym twierdzeniem skarżącej. Nazwa pozycji: "środki w kasie i na rachunkach" w zestawieniu z pozostałymi pozycjami, tj.: "inne środki pieniężne" i "inne aktywa pieniężne", nie budzi bowiem wątpliwości co do kwalifikacji podanej wartości. Nie pozostaje również bez wpływu na ocenę żądania strony fakt, że w 2016 r. spółka osiągnęła przychód netto ze sprzedaży w wysokości 146.475,28 zł, ponosząc stratę w wysokości 66.884,56 zł. W tym miejscu podkreślenia wymaga, jak prawidłowo wskazał referendarz sądowy, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z prowadzonej działalności, a nie dochody (bądź strata), będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez osoby prowadzące działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 17 października 2011 r., sygn. akt II FZ 542/11, LEX 987763). W obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FZ 327/13). Sąd podkreśla przy tym, że fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie, generowane aktualną postawą przedsiębiorcy. Ponadto, słusznie referendarz sądowy zauważył, powołując się na pogląd zawarty w orzeczeniu tut. Sądu z 7 listopada 2016 r. sygn. akt I SA/Wr 915/16, że kapitał zapasowy, który zarówno na koniec 2016 r. i 28 lutego 2017 r. wielokrotnie przekraczał należny w sprawie wpis sądowy od skargi, może stanowić źródło finansowania kosztów sądowych. Ponadto Sąd podziela twierdzenia referendarza co do skutków złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Należy bowiem podkreślić, że procedura zainicjowana tymże wnioskiem, jak skarżąca wskazała w sprzeciwie, nie została zakończona prawomocnym orzeczeniem, a zatem zasadnie referendarz stwierdził, że samo złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości nie jest jednoznaczne z brakiem możliwości rozporządzania swoim majątkiem. Niewątpliwym także jest, co potwierdzają operacje na jednym z rachunków bankowych spółki, który nie jest zajęty przez organ egzekucyjny, że w dniu wniesienia skargi, tj. 30 stycznia 2017 r. spółka dysponowała dodatnim saldem przekraczającym kwotę należnego w dwóch sprawach wpisu (1000 zł), które wynosiło 1.218 zł, a zatem posiadała środki na uiszczenie owej kwoty. Wbrew twierdzeniu strony, źródłem finansowania kosztów sądowych może być także dopłata jedynego wspólnika spółki w trybie art. 177 k.s.h., który ma udziały o łącznej wartości 50.000 zł. Z tych względów Sąd przyjął, że skarżąca nie wykazała, aby uiszczenie kosztów postępowania wykraczało poza jej możliwości płatnicze, a tym samym, aby odmowa zwolnienia od tego obowiązku ograniczała skarżącej prawo do sądu. W rezultacie Sąd postanowił utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego, o czym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a.